«Αν η δίψα για τα λεφτά κατακτήσει την κοινωνία, τότε αυτή η κοινωνία καλύτερα να εξαφανιστεί».
Ο εχθρός του λαού (1882)
Ο δρ Τόμας Στόκμαν, πρόεδρος του συμβουλίου των λουτρών μιας επαρχιακής πόλης της Νορβηγίας και υγειονομικός υπεύθυνος της λειτουργίας τους, θα αναλάβει το έργο της δημοσιοποίησης των πορισμάτων μιας μελέτης που αποκαλύπτει ότι το νερό των λουτρών έχει μολυνθεί από βιομηχανικά απόβλητα, είναι γεμάτο από βακτήρια, ιδιαίτερα επικίνδυνα για τον ανθρώπινο οργανισμό. Σε αυτήν τη λουτρόπολη με τα ιαματικά νερά που κάνουν τόσο καλό στην υγεία, σε έναν τόπο «θαύμα» για την ευεξία των κατοίκων αλλά και των τουριστών του, το «θαύμα» μετατρέπεται σε «βόθρο πολυτελείας», το σύστημα υδροδότησης πρέπει να αναδιαρθρωθεί και η τοπική αυτοδιοίκηση να αναλάβει την ευθύνη της ενημέρωσης του κοινού.
Ο Στόκμαν είναι ο «εχθρός του λαού», συγκρούεται με τους πάντες και κυρίως με τον αδελφό του, τον δήμαρχο της πόλης, τον Πέτερ Στόκμαν, ο οποίος δεν θέλει με κανένα τρόπο να καταστρέψει την τουριστική ανάπτυξη της περιοχής. Η εκρηκτική ύλη του ιψενικού δραματικού φορτίου τινάζει στον αέρα την αστική ευπρέπεια και σε αυτήν την έκρηξη συμβάλλει καθοριστικά η σκηνοθετική οπτική και η σύγχρονη διασκευή του Τόμας Οστερμάιερ και της Φλοριάν Μπορχμέιερ.
Ο καλλιτεχνικός διευθυντής της βερολινέζικης Σαουμπίνε δημιουργεί ένα θέατρο επί της ουσίας πολιτικό, δυναμικά καταγγελτικό, ένα γνήσιο in yer face θέατρο της ωμότητας. Δεν εξιδανικεύει ούτε αποδραματοποιεί, δεν αποδομεί το έργο για να το ανασυνθέσει από την αρχή. Ο Οστερμάιερ σχηματίζει πάντοτε μία σκέψη για το έργο και πάνω σε αυτή τη σκέψη το διασκευάζει. Διατηρώντας τον βασικό ιστό, παρεμβαίνει στη δραματουργία του και μετασχηματίζοντας πρόσωπα και καταστάσεις αλλάζει ακόμα και το φινάλε, ώστε να αφορά άμεσα τον θεατή.
Η φετινή παράσταση του «Εχθρού του λαού» είναι η επεξεργασμένη σκηνοθεσία της παράστασης που παίχτηκε το 2013 στην Πειραιώς 260, αυτή τη φορά με Eλληνες ηθοποιούς. Ο σκηνοθέτης προεκτείνει τη μέθοδο της μπρεχτικής αποστασιοποίησης στη σύγχρονη διασκευή ενός έργου του 1882, αναδεικνύοντας την ηθική ευθύνη της επιστήμης ως προς τα αποτελέσματα των ερευνών της και την ηθική ουδετερότητα της πολιτικής απέναντι στην κοινωνία. Πληθωρισμός σύγχρονων θεμάτων: ανεργία, ακρίβεια, παλαιστινιακό, προσφυγικό, πανδημία, τεχνολογική έκρηξη, σόσιαλ μίντια, ηθική ένταση μεταξύ επιστήμης και πολιτικής, αριστεία και κοινωνικός αποκλεισμός, αξιοκρατία και ιδιωτικά κολέγια.
Ο καλλιτεχνικός διευθυντής της βερολινέζικης Σαουμπίνε δημιουργεί ένα θέατρο επί της ουσίας πολιτικό, δυναμικά καταγγελτικό, ένα γνήσιο in yer face θέατρο της ωμότητας.
Η δράση τοποθετείται στο σκηνικό του Γιαν Πάπελμπαουμ, στο μίνιμαλ αστικό σαλόνι όπου δεσπόζει ένας τεράστιος μαυροπίνακας ζωγραφισμένος με λευκή κιμωλία από την Καταρίνα Ζίμκε. Εκεί αποτυπώνονται σκίτσα τεραστίων διαστάσεων, στενά συνυφασμένα με τις πολιτικές εντάσεις και τις ενδοοικογενειακές διενέξεις. Ο σχεδιασμός του ήχου από τους Μαλτέ Μπέκενμπαχ και Ντάνιελ Φράιταγκ δημιουργεί μια ροκ ατμόσφαιρα, με ωραίο ρυθμό και παύσεις, στον χώρο όπου ο γιατρός Στόκμαν κάνει πρόβες με τη ροκ μπάντα που έχει δημιουργήσει με τους φίλους του δημοσιογράφους και τη σύζυγό του την Καταρίνα.
O Κωνσταντίνος Μπιμπής συγκλονίζει πραγματικά ως ιδεολόγος Στόκμαν που αναζητάει την αλήθεια, δεν υποτάσσεται στα οικονομικά συμφέροντα, δεν φοβάται να εισβάλει στη δημόσια σφαίρα και να καταγγείλει τη διαφθορά.
Ο Μιχάλης Οικονόμου στον ρόλο του δημάρχου υποδύεται εξαιρετικά τον φορέα του ψέματος και της απάτης. «Ηταν ανάγκη να γίνει αυτή η μελέτη πίσω από την πλάτη μου;» διαμαρτύρεται.
Η Λένα Παπαληγούρα στον ρόλο της εκδότριας συλλαμβάνει πλήρως τις μεταπτώσεις μιας συμπεριφοράς που προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στο συμφέρον και στο κοινό αίσθημα περί δικαίου. Ο Στέλιος Δημόπουλος στον ρόλο του αρχισυντάκτη δημοσιογράφου ζητάει διαφάνεια, απαιτώντας «όλοι αυτοί που τα ’καναν σκατά να βρουν τον μπελά τους», και με την Αλκηστη Ζιρώ στον ρόλο της Καταρίνα αναδεικνύουν έστω και στιγμιαία την πατίνα του ιψενικού τριγώνου.
O Κωνσταντίνος Μπιμπής συγκλονίζει ως ιδεολόγος Στόκμαν που δεν φοβάται να καταγγείλει τη διαφθορά, ενώ ο Μιχάλης Οικονόμου υποδύεται εξαιρετικά τον δήμαρχο αδελφό του.
Μοναδική παραφωνία στην άριστη σκηνοθεσία είναι η παρένθετη συνομιλία των ηθοποιών με το κοινό, το δημόσιο φόρουμ που συνδυαστικά με τον μονόλογο του Στόκμαν εξελίσσεται σε θεατρικό μανιφέστο παρωχημένης κομματικής προπαγάνδας για την ηθική αποτυχία της εποχής μας. Ο έντονος διδακτισμός αλλοιώνει το δραματικό φορτίο της παράστασης. Η απεύθυνση του Στόκμαν στο κοινό θα μπορούσε τουλάχιστον να περιοριστεί μόνο στο απόφθεγμα: «Ο μεγαλύτερος εχθρός της δημοκρατίας είναι η πλειοψηφία. Μπορεί η πλειοψηφία να έχει τη δύναμη, αλλά η αλήθεια είναι πάνω από την πλειοψηφία. Οποιος συμφωνεί μαζί μου να σηκώσει το χέρι του».
*Η κ. Ρέα Γρηγορίου είναι διδάκτωρ Ιστορίας – Δραματολογίας ΑΠΘ.
