Αττική, Απρίλιος του 1827. Οι προσπάθειες των Ελλήνων να λυθεί η πολιορκία της Ακρόπολης συνεχίζονται, ωστόσο μία από τις συμπλοκές στην ευρύτερη περιοχή έχει ως αποτέλεσμα την οχύρωση μιας τουρκικής φρουράς στο στρατηγικής σημασίας μοναστήρι του Αγίου Σπυρίδωνα στον Πειραιά. Οι Ελληνες περικυκλώνουν το μοναστήρι και η τουρκική φρουρά, αποτελούμενη από 300 στρατιώτες, ζητεί διαπραγματεύσεις. Συνάπτεται συμφωνία, όμως κατά την ειρηνική έξοδο των στρατιωτών, μία αψιμαχία οδηγεί σε γενικευμένη σύρραξη, που έχει ως αποτέλεσμα τη σφαγή των περισσότερων παραδομένων.
Ο χρήστης θα μπορεί να θέτει σε ένα chatbot ερωτήματα για το περιεχόμενο των επιστολών ή να τις ακούει να διαβάζονται στα ελληνικά ή στα αγγλικά.
Ο Σκωτσέζος ναύαρχος Τόμας Κόχραν, που έχει αναλάβει την αρχηγία του ελληνικού στόλου με απόφαση της Εθνοσυνέλευσης της Τροιζήνας και ο οποίος έχει συμμετάσχει από θαλάσσης σε εκείνες τις συμπλοκές, θέλει να τονίσει τις επιπτώσεις της σφαγής στην ευρωπαϊκή κοινή γνώμη. «Δεν κατηγωρώ τους Αρχηγούς του Ελληνικού στρατεύματος ως αιτίους, την χθεσινήν σφαγήν των παραδοθέντων ήτις θέλει βλάψη τόσον την υπόληψιν των Ελλήνων, και αρκετώς εμποδίση τας από την συμπάθειαν των Ευρωπαίων προερχομένας βοηθείας», γράφει σε προσχέδιο επιστολής του. Και συνεχίζει: «Δια να αθωωθήτε σεις έμπροσθεν του πολιτισμένου κόσμου πρέπει να τιμωρήτε τους ενόχους».
Το συγκεκριμένο προσχέδιο είναι ένα από τα 1.200 τεκμήρια του λεγόμενου ελληνικού τμήματος του αρχείου του ναυάρχου Κόχραν, το οποίο παραδόθηκε, ως ψηφιακό αντίγραφο, στο Ιδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη, προκειμένου να μεταγραφεί και να αναρτηθεί στο Διαδίκτυο, ώστε να αξιοποιηθεί από ερευνητές και ενδιαφερομένους («Κ», 28.7.2024). Καθώς μάλιστα ο Κόχραν είχε μεν διακριθεί στους Ναπολεόντειους Πολέμους και στα κινήματα ανεξαρτησίας της Νότιας Αμερικής, αλλά ταυτόχρονα θεωρήθηκε από πολλούς αμφιλεγόμενη προσωπικότητα (λόγω ενός χρηματιστηριακού σκανδάλου το 1814 που είχε οδηγήσει στην απόλυσή του από το βρετανικό ναυτικό, λόγω των εν πολλοίς λανθασμένων στρατιωτικών χειρισμών του στην Αττική και κατηγοριών περί οικονομικών ατασθαλιών), το ελληνικό τμήμα του αρχείου του φαίνεται πως έχει ιδιαίτερη σημασία.
Ο γενικός διευθυντής του Ιδρύματος Αικ. Λασκαρίδη, ο αντιναύαρχος (ε.α.) Κωνσταντίνος Μαζαράκης-Αινιάν, λέει στην «Κ» ότι οι απόγονοι του Κόχραν έχουν διάθεση να αναδειχθούν οι πολλές πτυχές της παρουσίας του Σκωτσέζου ναυάρχου στην Ελλάδα, γνωρίζοντας τη «δύσκολη» σχέση που είχε με τη χώρα και την απογοήτευση που είχε προκαλέσει η ανεπιτυχής συμβολή του στον Αγώνα. «Για την οποία πρέπει να γίνει πολλή συζήτηση», προσθέτει ο κ. Μαζαράκης-Αινιάν και συνεχίζει: «Δεν ξέρω αν είμαστε ώριμοι να την κάνουμε τη συζήτηση αυτή, ούτε αν υπάρχει πράγματι ένας “κακός” σε αυτή την υπόθεση ή απλώς μια αδυναμία να συμβληθούν παραγωγικά δύο εντελώς διαφορετικές κοσμοθεωρίες περί τον πόλεμο και τον αγώνα».
Σε άλλη επιστολή εξάλλου, με ημερομηνία 26 Νοεμβρίου 1828, προς τον κυβερνήτη της Ελλάδας, Ιωάννη Καποδίστρια, ο Κόχραν τον ενημερώνει ότι ως αποτέλεσμα της επέμβασης των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων και της αναγνώρισης της ανεξαρτησίας της Ελλάδας, οι δικές του υπηρεσίες δεν είναι πλέον αναγκαίες και έτσι παραιτείται από το ποσό των 20.000 λιρών που θα λάμβανε ως αμοιβή. Η πλειονότητα βέβαια του ελληνικού τμήματος του αρχείου του ναυάρχου Κόχραν περιλαμβάνει ελληνικά αιτήματα προς αυτόν. Σε μία επιστολή, με ημερομηνία 9 Ιουλίου 1827, η Μαρία Χατζηχρήστου Βούλγαρη του ζητάει να ανταλλαγεί ο αιχμάλωτος σύζυγός της με Οθωμανούς που είχαν αιχμαλωτίσει κάποιοι Σπαρτιάτες. «Και από φήμης και από γράμματος του γραμματέως του συζύγου μου Χατσή Χρίστου, βεβαιούται ότι Σπαρτιάται τινές εζώγρησαν (σ.σ.: αιχμαλώτισαν) εις τα παράλια των Μεθωκορώνων Τούρκους σημαντικούς μπέηδες, τους οποίους ως μανθάνομεν, ο ζωγρητής Ελλην μέλλει να τους παραδώση υπό την εξουσίαν σας», γράφει η επιστολογράφος προτού τον παρακαλέσει να κάνει «ό,τι η έμφυτος φιλανθρωπία σας σας υπαγορεύη διά να λάβη ο σύζυγός μου την απελευθέρωσίν του».
Ψηφιακά εργαλεία
Το ψηφιοποιημένο ελληνικό τμήμα του αρχείου του ναυάρχου Κόχραν (laskaridisfoundationarchives.org) θα παρουσιαστεί στις 14 Δεκεμβρίου, στο Πλωτό Ναυτικό Μουσείο Θωρηκτό «Γεώργιος Αβέρωφ», σε μια εκδήλωση όπου θα παρευρεθεί και ο απόγονος του Κόχραν, σερ Ντούγκι Νταντόναλντ. Στην ανανεωμένη μορφή του ψηφιοποιημένου αρχείου, ο χρήστης θα μπορεί να θέτει σε ένα chatbot ερωτήματα για το περιεχόμενο των επιστολών ή να τις ακούει να διαβάζονται στα ελληνικά ή στα αγγλικά. Τον συντονισμό του όλου εγχειρήματος είχε ο δρ Κωνσταντίνος Θανασάκης, επικεφαλής του Τμήματος Ψηφιακών Ανθρωπιστικών Επιστημών και υπεύθυνος των Ερευνητικών Προγραμμάτων και Εκδόσεων του Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη.
«Αυτό που προκύπτει από το αρχείο, είναι ότι τελικά ο Κόχραν δεν αγωνίζεται για καμία από τις αυτοκρατορίες της Δύσης και κυρίως τη Βρετανική. Εχει μια πολύ ιδιαίτερη εικόνα για την ελευθερία και είναι υπέρμαχος του ιδεώδους της. Ανατρέπεται επίσης η άποψη ότι αγωνιζόταν για τα χρήματα ή τη δόξα, καθώς σε αρκετές επιστολές υπάρχει η δήλωση ότι παραιτείται οικονομικών αξιώσεων», τονίζει ο κ. Θανασάκης και υπογραμμίζει επίσης τον ρόλο του Κόχραν στη συμφιλίωση διαφόρων ελληνικών φατριών ή τις διαφορές του με τους Ελληνες σε ζητήματα στρατηγικής. «Οπως φαίνεται από το αρχείο, τα πράγματα ήταν περισσότερο ρευστά, παρά καλό ή κακό, μαύρο ή άσπρο, όπως ίσως θα θέλαμε για να βγάλουμε ένα πόρισμα».
