Η ηχογράφηση έχει ξεκινήσει όταν η Μπινός μπαίνει στη βιντεοκλήση. Κρατάει το κινητό μπροστά της, η εικόνα συνεχώς κινείται. «Λοιπόν, δεν έχω πολύ χρόνο», μου λέει. Βρίσκεται στο Παρίσι, φοράει ένα σιέλ φούτερ με κουκούλα και γυαλιά οράσεως, τα κυματιστά μαλλιά της είναι μισοπιασμένα, στα χέρια της έχει το καλώδιο ενός φορτιστή κινητού, με τον οποίο παίζει. Μέσα στο μυαλό μου, αστραπιαία, περνάει η εικόνα της ως Ζουλί –της χαμένης στον εσωτερικό της κόσμο ηρωίδας της «Μπλε» του Κισλόφσκι– κι αμέσως μετά η εικόνα της ως της γλυκιάς και πεισματάρας Ανούκ του «Σοκολά». Σε λίγες μέρες θα βρεθεί στην Επίδαυρο, για να πρωταγωνιστήσει στον «Ορκο της Ευρώπης», τη σύγχρονη τραγωδία που συνέλαβε και σκηνοθέτησε ο Λιβανοκαναδός Ουαζντί Μουαουάντ, καλλιτεχνικός διευθυντής του Κολίν, ενός από τα πέντε εθνικά θέατρα της Γαλλίας. Είναι ευρύτερα γνωστός ως ο σεναριογράφος του υποψήφιου για Οσκαρ «Μέσα από τις φλόγες» (σκην. Ντενί Βιλνέβ, 2010), που βασίστηκε στις θεατρικές «Πυρκαγιές» του. Αυτό που γνωρίζουμε για την ιστορία της παράστασης είναι ότι ξεκινάει με μια γυναίκα που ως κορίτσι υπήρξε μάρτυρας της σφαγής μιας κοινότητας. «Θα τα καταφέρουμε», της απαντάω για τον λίγο χρόνο που αποδείχθηκε αρκετός και ξεκινάω κατευθείαν με την πρώτη μου ερώτηση.
– Θα μπορούσατε να μου πείτε κάποια πράγματα για τον ρόλο σας στον «Ορκο της Ευρώπης»;
– Μισό λεπτό να ακουμπήσω κάπου το κινητό. Δεν θέλω να αποκαλύψω την ιστορία που αφηγείται το έργο, οπότε μου είναι κάπως δύσκολο… Λοιπόν! Υπάρχει μία γυναίκα που θέλει να μιλήσει σε τρεις άλλες γυναίκες, μία από τις οποίες είμαι εγώ. Μας έχουν αποκαλυφθεί κάποια πράγματα που δεν τα γνωρίζαμε και όλη η παράσταση έχει να κάνει με το πώς σχετιζόμαστε με αυτά και πώς αντιδράμε. Επίσης, ένα άτομο καταγράφει την ιστορία, ενώ κομμάτι της αποτελεί και ο γιος μου. Είναι μια ιστορία που έγραψε ο Ουαζντί, η οποία μπορεί να συνδεθεί με όσα συμβαίνουν στις μέρες μας – τους πολέμους, τις σφαγές. Ξέρετε, το έργο είναι τραγωδία, αλλά έχει και χιούμορ, με έναν διαφορετικό τρόπο.
– Τι σας έκανε να αναλάβετε αυτόν τον ρόλο;
– Συμφώνησα να συμμετάσχω στην παράσταση χωρίς να ξέρω καν τι ρόλο θα έχω. Με τον Ουαζντί γίναμε φίλοι πριν από περίπου δυόμισι χρόνια, όταν είδα μία παράστασή του που είχε διάρκεια πεντέμισι ώρες [αναφέρεται στο έργο «Racine carrée du verbe être» (Η τετραγωνική ρίζα του ρήματος είμαι) που παρουσιάστηκε στο Κολίν, το 2022 και το 2024]. Πήγα, που λέτε, να τη δω έξι φορές. Εξι φορές! Σας το λέω για να καταλάβετε πόσο πολύ μου άρεσε. Μετά είδα κι άλλες παραστάσεις του κι ένιωσα, πραγματικά, ότι γνώρισα τον θεατρικό σκηνοθέτη και συγγραφέα που ήθελα να γνωρίσω. Νιώθω σαν να είμαστε συγγενείς. Οταν, λοιπόν, μου είπε: «Μου ζήτησαν να πάω στην Επίδαυρο, θέλεις να ‘ρθεις μαζί μου;», απάντησα «ναι».
– Πώς προετοιμαστήκατε γι’ αυτόν τον ρόλο, σωματικά και συναισθηματικά;
– Κοιτάξτε, τα δύο προηγούμενα χρόνια έκανα πολύ editing, επειδή ετοιμάζω δύο ταινίες, και περνούσα τον χρόνο μου καθισμένη σε μια καρέκλα, μπροστά από μια οθόνη. Οπότε το να αρχίσω να μελετάω ξανά θέατρο, να μελετάω λέξεις, συναισθήματα και εντάσεις, αποτέλεσε πρόκληση με έναν τρόπο πολύ σωματικό. Σε αυτό προσθέστε το ότι ο Ουαζντί θέλει από τους ηθοποιούς του να είναι πολύ εκφραστικοί. Επίσης, λατρεύει τους μεγάλους μονολόγους – δεν είχα να μάθω μικρούς διαλόγους, σαν αυτούς των τηλεοπτικών σειρών. Οι δικοί του είναι δυνατοί, έχουν βαθύ νόημα. Το κείμενό του έχει και ποιητικά στοιχεία, έχει και πιο βατά, όπως και πολλή φαντασία. Εχει ενδιαφέρον αυτός ο συνδυασμός που κάνει. Οταν, λοιπόν, βρίσκεσαι αντιμέτωπος με ένα τέτοιο έργο, αυτό που πρέπει να κάνεις είναι να χρησιμοποιήσεις την ενσυναίσθησή σου και να ευχηθείς να πάνε όλα καλά.
– Υποθέτω ότι δεν είναι μόνο το έργο, αλλά και το ότι θα παιχτεί για πρώτη φορά στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου. Αλήθεια, πώς αισθάνεστε που σε λίγες μέρες θα βρεθείτε εκεί; Ξέρετε, πολλοί ηθοποιοί αφηγούνται διάφορες ιστορίες για την αύρα του…
– Ε, λοιπόν, ανυπομονώ να βρεθώ στην Επίδαυρο. Θέλω να νιώσω αυτή την αίσθηση, είμαι περίεργη για την υφή της. Στον θίασο συμμετέχει μία Ελληνίδα ηθοποιός [η Δανάη Επιθυμιάδη] η οποία έχει παίξει στην Επίδαυρο και μας έχει μιλήσει για τη μαγεία αυτού του μέρους.
– Πριν από δύο χρόνια πραγματοποιήσατε κάποια γυρίσματα στην Κέρκυρα και την Πελοπόννησο για την «Επιστροφή» του Ουμπέρτο Παζολίνι, μια ταινία που βασίζεται ελεύθερα στην τελευταία ραψωδία της «Οδύσσειας», ενώ φέτος παρευρεθήκατε στο 65ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, όπου σας απονεμήθηκε ο τιμητικός Χρυσός Αλέξανδρος.
– Ναι, έτσι έχουν τα πράγματα.
– Νιώθετε να έχετε αναπτύξει ιδιαίτερη σύνδεση με τη χώρα;
– Με ρωτάτε αν έχω ιδιαίτερη σχέση με την Ελλάδα;
– Ναι. Αν αισθάνεστε κάτι τέτοιο.
– Και ποιος δεν έχει;
– Ποιος δεν έχει; Γιατί το λέτε αυτό;
Υπάρχουν τόσο πολλά ελληνικά στη γλώσσα μας.
– Δεν έχετε άδικο.
– Αλλά και στην ευαισθησία μας, θα έλεγα. Τι να πω; Eχω παίξει Αντιγόνη, ο Σοφοκλής έχει τεράστια σημασία για μένα, είναι μέγας δάσκαλος, αισθάνομαι μια σύνδεση μαζί του, με το πόσο βαθιά κατανοεί τον άνθρωπο και την ουσία της ύπαρξης. Με αγγίζει πραγματικά βαθιά. Επίσης, με τη δύναμη της σκέψης, τη δύναμη της ικανότητας που έχουμε να αισθανόμαστε, δεν χρειάζεται να ταξιδέψουμε για να νιώσουμε ότι συνδεόμαστε με την Ελλάδα.
Eχω παίξει Αντιγόνη, ο Σοφοκλής έχει τεράστια σημασία για μένα, είναι μέγας δάσκαλος, αισθάνομαι μια σύνδεση μαζί του, με το πόσο βαθιά κατανοεί τον άνθρωπο και την ουσία της ύπαρξης. Με αγγίζει πραγματικά βαθιά.
– Για να επιστρέψουμε στη Θεσσαλονίκη, πώς νιώσατε όταν παραλάβατε το τιμητικό βραβείο;
– Eνιωσα υπέροχα. Πώς να μη νιώσει κανείς υπέροχα; Επίσης, χάρηκα που το μοιράστηκα με τον Ρέιφ [Φάινς, τον συμπρωταγωνιστή της στην ταινία]. Hταν πολύ ξεχωριστά όλα: Η βράβευση, το ότι ήμασταν μαζί εκεί, με αυτή την ταινία και με αυτή την ιστορία. Επίσης, πρόκειται για ένα ξεχωριστό φεστιβάλ κινηματογράφου, κάτι που για μένα οφείλεται στους ανθρώπους που το τρέχουν. Φαίνεται ότι αγαπάνε αυτό που κάνουν, είναι πραγματικοί σινεφίλ, το λέει η καρδιά τους.
– Αυτές οι δύο ταινίες που αναφέρατε πριν είναι ανακοινώσιμες;
– Ναι, πρόκειται για δύο ταινίες που σχετίζονται με μία παράσταση χορού στην οποία συμμετείχα το 2009, το «In-I». Την είχαμε κάνει με τον χορογράφο Ακραμ Καν. Η πρώτη αποτελεί ένα ντοκιμαντέρ που καταγράφει τη δημιουργία της παράστασης, τις πρόβες της – είχε έρθει η αδερφή μου [η φωτογράφος και σκηνοθέτις Μαριόν Σταλένς] να μας κινηματογραφήσει. Η δεύτερη είναι, ουσιαστικά, η ίδια η παράσταση, την οποία και αυτή την κινηματογράφησε η αδερφή μου, από διαφορετικές οπτικές γωνίες.
– Πλέον, πώς επιλέγετε τα έργα, κινηματογραφικά και θεατρικά, στα οποία συμμετέχετε;
– Δεν τα επιλέγω εγώ, αυτά με επιλέγουν. Θέλω να πω ότι θα πρέπει να με συνεπάρει η ευαισθησία και η δυναμική του σκηνοθέτη, οι διάλογοι, αυτό που νιώθω όταν διαβάζω ένα σενάριο ή ένα έργο. Πρέπει να νιώσω ότι είναι ξεχωριστό και ότι μου επιτρέπει να εξερευνήσω, ιδανικά, κάτι καινούργιο. Φυσικά, παίζει ρόλο και το θέμα του, το τι μήνυμα κομίζει στον κόσμο μας.
– Τον ρόλο του θεάτρου στις μέρες μας, πώς τον βλέπετε;
– Νομίζω ότι μας είναι απαραίτητο το θέατρο, μας χρειάζεται αυτή η τροφή που δίνει για σκέψεις, συναισθήματα, ιδανικά, αλήθεια. Ξέρετε, οι ηθοποιοί προσπαθούν να καταθέσουν την αλήθεια τους τη στιγμή που γύρω μας υπάρχουν τόσοι ψεύτες…
– Καταλαβαίνω απολύτως αυτά που λέτε…
– Κατά κάποιον τρόπο, εμείς, οι άνθρωποι του θεάτρου, πρέπει να υπηρετούμε τις ανθρώπινες αξίες, την ιδέα μιας ανώτερης συνείδησης. Γι’ αυτό και θέλω να κάνω θέατρο, γι’ αυτό και συνεργάζομαι με τον Ουαζντί. Επειδή νιώθω ότι η τέχνη μπορεί να μας πλουτίσει, εσωτερικά. Μιας και η πολιτική δεν το κάνει αυτό, ας αναλάβει η τέχνη.
Μας είναι απαραίτητο το θέατρο, μας χρειάζεται αυτή η τροφή που δίνει για σκέψεις, συναισθήματα, ιδανικά, αλήθεια. Ξέρετε, οι ηθοποιοί προσπαθούν να καταθέσουν την αλήθεια τους τη στιγμή που γύρω μας υπάρχουν τόσοι ψεύτες.
– Μπορεί το θέατρο να αποδειχθεί πιο αποτελεσματικό από μια πολιτική διαδήλωση;
– Ναι, μπορεί. Το πιστεύω αυτό το πράγμα.
– Μία τελευταία ερώτηση. Τι θέλετε να κρατήσουν οι θεατές από τον «Oρκο της Ευρώπης»;
– Δεν μπορώ να αποφασίσω εγώ το τι θα κρατήσει κάποιος από την παράσταση. Δεν μπορείς να αναγκάσεις κάποιον να αισθανθεί κάτι. Μπορείς απλώς να τον προσκαλέσεις να νιώσει ό,τι θέλει. Επίσης, μπορεί αυτό που θέλω εγώ να κρατήσει να είναι μυστικό και να είναι καλό το ότι είναι μυστικό.
*«O όρκος της Ευρώπης»
Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου, 1 και 2 Αυγούστου, στο πλαίσιο του κύκλου Contemporary Ancients.
Κείμενο και σκηνοθεσία: Ουαζντί Μουαουάντ.
Μουσική σύνθεση: Αλέξανδρος Δράκος Κτιστάκης.
Εισιτήρια: Aefestival.gr.
