Εντάξει η περίφημη Νίκη, μήπως όμως έχετε ακούσει για τους Μεγάλους Θεούς της Σαμοθράκης; Στο νησί υπάρχει ένα ιερό αφιερωμένο στη λατρεία τους, η οποία χρονολογείται από τον 7ο αιώνα π.Χ., αλλά η ακριβής ταυτότητά τους παραμένει εν μέρει μυστήριο. Οι αρχαιότερες πηγές τούς αναφέρουν βέβαια ως «Καβείρους», εξ ου και τα Καβείρια Μυστήρια, ενώ έχουν συνδεθεί και με την ελευσίνια τριάδα της Δήμητρας, της Περσεφόνης και του Αδη. Το ζήτημα περιπλέκεται αν σκεφτούμε ότι τους έχουν αποδοθεί και ονόματα παράξενα, όπως Αξίερος, Αξιόκερσα και Αξιόκερσος. Ηταν πάντως γενναιόδωροι. «Το να περάσεις από τελετή μύησης, που δεν ήταν μικρό πράγμα, σήμαινε ότι θα ταξίδευες έως το νησί και θα το προσέγγιζες εν μέσω ανέμων και ρευμάτων, μια πράξη που ήθελε αποφασιστικότητα», λέει στην «Κ» η αρχαιολόγος Μπόνα Γουέσκοουτ, διευθύντρια της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, που ανασκάπτει τη Σαμοθράκη εδώ και σαράντα χρόνια. «Και ως μυημένος, κέρδιζες την προστασία των μεγάλων θεών, κυρίως στη θάλασσα, αλλά αποκτούσες και μια βαθύτερη γνώση και σου αποκαλύπτονταν πράγματα, όχι ευρέως γνωστά».
Πηγή έμπνευσης
Τα μυστήρια των Μεγάλων Θεών είναι ένα κομμάτι της φήμης της Σαμοθράκης. Ηδη από την εποχή του Ομήρου (που στην Ιλιάδα, λέει η Γουέσκοουτ, «περιγράφει τέλεια το νησί και το πώς ο Ποσειδώνας ανέβηκε στο βουνό του για να παρακολουθήσει τον Τρωικό Πόλεμο»), η Σαμοθράκη έχει εμπνεύσει ανά τους αιώνες ποιητές, καλλιτέχνες, χαρτογράφους, αρχαιολόγους, μέχρι και ψηφιακούς μοντελιστές. Τόση γοητεία ασκεί, που η ΑΣΚΣΑ εγκαινιάζει στις 20 Φεβρουαρίου την περιοδική έκθεση «Εικάζοντας – Εικονίζοντας τη Σαμοθράκη: από τον Ομηρο στο HoloLens», σε επιμέλεια των Μπόνα Γουέσκοουτ, Ελεν Αρτσι και Ρεμπέκα Σάλεμ, προκειμένου να παρουσιάσει ποικίλες αναπαραστάσεις της Σαμοθράκης και της λατρείας των Μεγάλων Θεών, μέσα από μια πορεία δυόμισι χιλιάδων ετών, που αναδεικνύει τις διαφορές αλλά και τις ομοιότητες στις αντιλήψεις κάθε εποχής για το νησί. «Το ενδιαφέρον είναι ότι βρίσκουμε περισσότερες ομοιότητες», λέει η κ. Γουέσκοουτ και αναφέρει τη διαχρονικά απαράμιλλη φυσική ομορφιά του νησιού, καθώς και την ξεχωριστή αύρα του, παρόμοια ίσως με των Δελφών, «που αναγνωριζόταν στην αρχαιότητα και βιώνεται με έναν διαφορετικό, αλλά πάντως συναισθηματικό και διαισθητικό τρόπο μέχρι σήμερα».
Με τη βοήθεια της τεχνολογίας θα παρουσιαστεί μια τρισδιάστατη ψηφιακή αναπαράσταση του εμβόλου της μαρμάρινης πλώρης στην οποία είναι τοποθετημένη η Νίκη.
Τι ακριβώς θα παρουσιαστεί λοιπόν στην πτέρυγα Μακρυγιάννη της ΑΣΚΣΑ; Μεταξύ άλλων, αρχαιολογικές φωτογραφίες του Βίλχελμ Μπούργκερ από τις ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν στη Σαμοθράκη τον 19ο αιώνα, αλλά και αρχιτεκτονικά σχέδια του Τζον Κέρτικ, από εκείνες του 20ού. Ενας αναγεννησιακός χάρτης της Σαμοθράκης σχεδιασμένος το 1420 από τον Ιταλό μοναχό και γεωγράφο Κριστόφορο Μπουοντελμόντι, αλλά και μεταπολεμικές φωτογραφίες των κατοίκων του νησιού με τις παραδοσιακές ενδυμασίες τους, τραβηγμένες από τον Σπύρο Μελετζή. Ζωγραφικά έργα επίσης, όπως ένας πίνακας δύο μέτρων της Μαρίας Φιλοπούλου, που απεικονίζει τον καταρράκτη του ποταμού Φονιά, καθώς και ελαιογραφίες του Πολύκλειτου Ρέγκου και υδατογραφίες του Πάρι Πρέκα από τη δεκαετία του ’60. Θα παρουσιαστεί ακόμη ένα χειρόγραφο του έργου του Ιωνα Δραγούμη «Η Σαμοθράκη», που μελετάει τη ζωή των Σαμοθρακιωτών, καθώς και ένας χάρτης του 17ου αιώνα, διά χειρός του χαρτογράφου Φραντσέσκο Πιατσέντζα. Το παλαιότερο όμως έκθεμα, που χρονολογείται τον 15ο αιώνα και ήρθε από τη Βιβλιοθήκη Μπόντλιαν της Οξφόρδης, είναι ένα αντίγραφο σχεδίου με αρχαιότητες της Σαμοθράκης τις οποίες είχε αποτυπώσει ο αρχαιοδίφης Κυριάκος Αγκωνίτης. «Το 1444 ο Αγκωνίτης επισκέφθηκε τη Σαμοθράκη και περιηγήθηκε στο Ιερό των Μεγάλων Θεών, καταγράφοντας και σχεδιάζοντας όσα έβλεπε», λέει η κ. Γουέσκοουτ. «Εγινε διάσημος για τα σχέδιά του από τον Παρθενώνα, αλλά εκείνα από τη Σαμοθράκη είναι κι αυτά θαυμάσια».
Η τεχνολογία δεν θα απουσιάζει από την έκθεση. Με τη βοήθειά της θα παρουσιαστεί μια τρισδιάστατη ψηφιακή αναπαράσταση του εμβόλου της μαρμάρινης πλώρης στην οποία είναι τοποθετημένη η Νίκη της Σαμοθράκης, ενώ οι επισκέπτες θα μπορούν μέσω ψηφιακών κινουμένων εικόνων να ακολουθήσουν και τη διαδρομή όσων ήθελαν να μυηθούν στα Μυστήρια των Μεγάλων Θεών. Η επιμελητική ομάδα, ωστόσο, είναι ιδιαίτερα ενθουσιασμένη με τις τρισδιάστατες εκτυπώσεις (σε κλίμακα 1:3) των γλυπτών του αετώματος του Ιερού των Μεγάλων Θεών που δημιουργήθηκαν σε συνεργασία με το Αρχαιολογικό Μουσείο Σαμοθράκης και το Kunsthistorisches Museum της Βιέννης (τα οποία διαθέτουν τμήματα του αετωματικού διακόσμου) και θα παρουσιαστούν στην έκθεση. «Νομίζω ότι απεικονίζονται οι θεοί του Ολύμπου μαζί με μυθολογικές μορφές της Σαμοθράκης», λέει η κ. Γουέσκοουτ για τα αετωματικά γλυπτά, των οποίων οι τρισδιάστατες εκτυπώσεις θα είναι διαθέσιμες στο κοινό για «παιχνίδι» και «πειραματισμό».
Η μεικτή πραγματικότητα του HoloLens, που με ένα ζευγάρι ειδικά γυαλιά δίνει στον χρήστη την αίσθηση ότι βρίσκεται ταυτόχρονα σε πραγματικό και εικονικό περιβάλλον, θα αξιοποιηθεί στο πλαίσιο παράλληλου με την έκθεση συμποσίου (Cotsen Hall, 27 και 28 Φεβρουαρίου), με αντικείμενο τις τεχνολογίες εικονικής πραγματικότητας που αναβιώνουν αρχαίους κόσμους.
