Τι δρόμους θέλουμε; Πνιγμένους στα αυτοκίνητα ή στα λουλούδια; Ηταν το δίλημμα στο οποίο βρέθηκαν οι Θεσσαλονικείς όταν ο δήμος, τον Οκτώβριο του ’11, μετέτρεψε πειραματικά τμήμα της οδού Αγίας Σοφίας σε πράσινη όαση με ήπιες και αναστρέψιμες επεμβάσεις. Είχαν έναν και πλέον χρόνο να απολαύσουν την πεζοδρομημένη νησίδα και να αποφασίσουν αν θα κέρδιζαν έναν δημόσιο χώρο ή αν θα τον παρέδιδαν και πάλι στα αυτοκίνητα. Προς μεγάλη έκπληξη, δυστυχώς, το πράσινο πείραμα για την περιφέρεια Κ. Μακεδονίας «απέτυχε».
Η πρότασή της για άμεση επαναφορά της κυκλοφορίας των αυτοκινήτων έπειτα από εισήγηση της Τροχαίας σύμφωνα με την οποία ο πεζόδρομος της Αγίας Σοφίας δημιουργεί κυκλοφοριακά προβλήματα στην Εγνατία Οδό (!) ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων, διχάζοντας για μια ακόμη φορά την πόλη. Πάνω από δέκα οργανώσεις πολιτών πρωτοστατούσης της πιο δραστήριας κίνησης που θέλει τη «Θεσσαλονίκη Αλλιώς», παρά την κριτική τους στάση στο πειραματικό στάδιο για προχειρότητα και ελλείψεις στην πεζοδρόμηση, αντέδρασαν και με αυθόρμητες συγκεντρώσεις μαζί με τον δήμαρχο Γιάννη Μπουτάρη ζήτησαν τη μόνιμη πεζοδρόμηση της Αγίας Σοφίας. «Κάθε υπαναχώρηση στα ζητήματα ποιότητας ζωής και δημόσιου χώρου είναι καταστροφική και κάθε παράδειγμα βελτίωσης που αποτυχαίνει, βήμα για ακόμα χειρότερες πόλεις», επισημαίνει χαρατηριστικά η «Παράλλαξη».
Παρ’ όλα αυτά η περιφέρεια, χωρίς να αφουγκραστεί το αίτημα εκατοντάδων πολιτών και αντίθετα με τον σχεδιασμό του δήμου να ξεκινήσει άμεσα τις διαδικασίες για την πλήρη πεζοδρόμηση του τμήματος, με βάση τη μελέτη του Α΄ βραβείου διαγωνισμού του υπουργείου Περιβάλλοντος, πήρε την τελική της απόφαση. Δεν εγκρίνει νέα παράταση στην πιλοτική πεζοδρόμηση, επικαλούμενη έλλειψη κυκλοφοριακής μελέτης από τον δήμο για τους οδικούς άξονες που περιβάλλουν την πράσινη νησίδα.
«Δεν υπογράφουμε νέα παράταση, διότι τα αποτελέσματα της Αγίας Σοφίας και οι επιπτώσεις της στους γύρω άξονες έχουν εξαχθεί. Είμαστε υπέρ των πεζοδρομήσεων, αλλά όταν αυτές γίνονται οργανωμένα και εξυπηρετούν τις ανάγκες των πεζών, των καταστημάτων, του τουρισμού και του εμπορίου», ανέφερε ο αντιπεριφερειάρχης Γιώργος Τσαμασλής. «Δεν είναι αρμοδιότητα της αντιπεριφέρειας να αποφασίζει για τον πεζόδρομο» αντιτείνει ο αντιδήμαρχος αστικού σχεδιασμού Αντρέας Κουράκης, για τον οποίο η Αγίας Σοφίας σηματοδοτούσε την έναρξη ενός προγράμματος 50 αναπλάσεων-πεζοδρομήσεων στο κέντρο της πόλης. Η απόφαση της περιφέρειας «δεν αφορά την αναβάθμιση της πόλης, αλλά υπακούει σε πιέσεις συγκεκριμένων συντεχνιών (καταστηματαρχών, γιατρών κ.ά.) οι οποίοι εξ αρχής αντιδρούσαν στην πεζοδρόμηση. Δεν μπορούμε όμως να αιχμαλωτίσουμε την πόλη για μια μερίδα ανθρώπων που εξυπηρετεί την πελατεία της με διπλοπαρκαρισμένα αυτοκίνητα και από τις δυο πλευρές, όταν το 90% των Θεσσαλονικέων τάσσεται υπέρ της πεζοδρόμησης», ανέφερε στην «Κ» o αντιδήμαρχος αστικού σχεδιασμού Αντρέας Κουράκης.
Ξένοι στην ίδια πόλη
Αναυδη παρακολουθεί η κοινή γνώμη τη δυαρχία αρμοδιοτήτων για τον δημόσιο χώρο, όπου περιφέρεια και δήμος λειτουργούν σαν ξένοι στην ίδια πόλη. Το ζήτημα δεν είναι μόνο αν πέτυχε ή απέτυχε η πιλοτική εφαρμογή μιας πεζοδρόμησης, αλλά σε ποια συμπεράσματα καταλήγει το πράσινο πείραμα. Ενα από αυτά είναι ότι στη χώρα, μετά μάλιστα την τετραετή προσπάθεια ορθολογικής αναδιοργάνωσης του Δημοσίου, όλοι και κανένας είναι και δεν είναι αρμόδιοι. Αρκεί να σημειωθεί ότι στο διάστημα αυτό αρχιτέκτονες σχεδίασαν την πεζοδρόμηση του άξονα Αγίας Σοφίας για τον διαγωνισμό που διοργάνωσε το αρμόδιο ΥΠΕΚΑ σε συνεργασία με τον αρμόδιο Οργανισμό Ρυθμιστικού Σχεδίου Θεσσαλονίκης και με την υποστήριξη του Δήμου Θεσσαλονίκης. Μέχρι στιγμής, ο διαγωνισμός έχει κοστίσει πάνω από 100.000 ευρώ και έχουν προκύψει ενδιαφέροντα και θελκτικά σχέδια που μετασχηματίζουν τον δρόμο σε άξονα περιπάτου αναδεικνύοντας τα μνημεία της, διευκρινίζει η καθηγήτρια πολεοδομίας του ΑΠΘ Αλέκα Γερόλυμπου. «Σίγουρα η πόλη και το κέντρο έχουν να κερδίσουν σε ελκυστικότητα και καλύτερες περιβαλλοντικές συνθήκες. Μαζί κερδισμένοι θα είναι όλοι οι Θεσσαλονικείς, ιδίως οι ιδιοκτήτες της περιοχής», επισημαίνει εκφράζοντας πικρία και απογοήτευση για το ξήλωμα του πεζόδρομου.
«Δεν είναι δυνατόν», όπως λέει, «35 χρόνια μετά την πολυσυζητημένη πεζοδρόμηση στην Ελλάδα, της οδού Βουκουρεστίου στην Αθήνα- έκτοτε του ακριβότερου εμπορικού δρόμου στη χώρα-, η Θεσσαλονίκη να συζητάει εάν συμφέρει στην αγορά να έχει μπροστά της μια καλοσχεδιασμένη δεντροφυτεμένη αλέα ή τρεις σειρές άτσαλα και παράνομα παρκαρισμένα αυτοκίνητα. Εντάξει, είμαστε πίσω ως κοινωνία, αλλά όχι και σε τέτοιο βαθμό!!».
Μικρή γεύση από… πεζόδρομο
Βυζαντινά μνημεία θαμμένα κάτω από το επίπεδο του δρόμου, παρκαρισμένα και διπλοπαρκαρισμένα αυτοκίνητα κατά μήκος του οδοστρώματος, πλατείες αφιλόξενες και ανισόπεδες κατασκευές εξαιτίας των έργων του μετρό είναι η εικόνα που παρουσιάζει σήμερα ο άξονας της οδού Αγίας Σοφίας. Η πιλοτική πεζοδρόμηση ενός μόνο τμήματος, παρά την προχειρότητά της και την έλλειψη αστυνόμευσης, έδωσε μια μικρή γεύση από τον πράσινο άξονα «Αχειροποίητου – Αγίας Σοφίας» που σχεδιάζει η πόλη στο κέντρο της. Η ανάπλασή του προσήλκυσε το ενδιαφέρον πολλών αρχιτεκτόνων στον διαγωνισμό του ΥΠΕΚΑ και του οργανισμού Ρυθμιστικού από τον οποίο πρόεκυψαν ελκυστικές σχεδιαστικές προτάσεις. Τόσο στο Α΄ βραβείο (Α. Νουκάκης, Β.-Χ. Μυροφορίδου, Μ. Τσιντζέλη, Α. Χαζάπης, Α. Χρανιώτη) όσο και στα υπόλοιπα το αυτοκίνητο εκτοπίζεται, ο δρόμος πεζοδρομείται, οι πλατείες αναδεικνύουν τον κτιριακό και μνημειακό τους πλούτο. Εν ολίγοις, μια έκταση 43 στρεμμάτων μετασχηματίζεται σε άξονα περιπάτου με αρχαιολογικό και πολιτιστικό ενδιαφέρον. Διατρέχοντας το κέντρο, από την Ανω Πόλη ώς τη θάλασσα, εκτός από τις εξόδους του μετρό του σταθμού «Αγία Σοφία» συναντά και συνδέει σημαντικούς τόπους του αστικού ιστού, τα δύο βυζαντινά μνημεία (Αχειροποίητο, Αγία Σοφία), τον νεώτερο ναό του Γρηγορίου Παλαμά (Μητρόπολη), το Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα, τα διατηρητέα κτίρια του άξονα και ιδιαίτερα τα εκλεκτικιστικά της πλατείας Αγίας Σοφίας και τα αξιόλογα γλυπτά. Αίτημα του δήμου είναι η παράταση της πιλοτικής πεζοδρόμησης και η ανάθεση της μελέτης κατ’ απόλυτη προτεραιότητα για την κατασκευή του συγκεκριμένου τμήματος εντός του 2013. Θα είναι η αρχή της ανάπλασης που αναμένεται να ολοκληρωθεί, μαζί με το μετρό, το 2020.
