Νίκος Γούλιας
Στα χρόνια της ομίχλης – Ιάσμη
Εκδ. Ψυχογιός, σελ. 518 Αθήνα, 2012
Με τη φιλοδοξία να οργανώσει και να μοιραστεί μία μεγάλη μυθοπλαστική αφήγηση για τον νεότερο ελληνισμό, ο αρχιτέκτων Νίκος Γούλιας μας δίνει το πρώτο του μυθιστόρημα. Με πάνω από 500 σελίδες, το «Στα χρόνια της ομίχλης – Ιάσμη» είναι ένα πολύπτυχο, πολυπρόσωπο μυθιστόρημα που χρονικά εκτείνεται από τις απαρχές του νεοελληνικού κράτους ώς τις αρχές του 20ού αιώνα. Ο κύριος, όμως, όγκος της πλοκής διαδραματίζεται στην καρδιά του 19ου αιώνα με επίκεντρο τη Χίο.
Ο κεντρικός άξονας της πυκνής πλοκής είναι γύρω από τον μεγάλο έρωτα του Νικόλα και της Ιάσμης, αλλά το βιβλίο δεν είναι αμιγώς ερωτικό, καθώς προσφέρεται για χιαστί αναγνώσεις. Ο Νικόλας είναι από τη Χίο, όπως και όλη η οικογένειά του, που την παρακολουθούμε σε τρεις γενιές. Η Ιάσμη είναι από τη Σύρο, ο ρόλος της είναι καταλυτικός στην εξέλιξη της πλοκής, αλλά το βασικό πρόσωπο γύρω από το οποίο εξακτινώνεται μία πινακοθήκη χαρακτήρων, όπως η γιαγιά Ροδόκλεια ή ο θείος του Ισίδωρος, είναι ο Νικόλας, ένας ρομαντικός και τραγικός ήρωας.
Ο Νίκος Γούλιας έχει επιτύχει το εξής. Δούλεψε σκληρά σε επίπεδο ιστορικής έρευνας, όχι μόνο σε επίπεδο πραγματολογικών στοιχείων, αλλά και γλωσσολογικά, αφού οι διάλογοι είναι στη φυσική, προφορική γλώσσα του 19ου αιώνα (χωρίς αυτό καθόλου να δυσχεραίνει την ανάγνωση). Πέραν όμως του «τεχνικού» σκέλους, αυτό που επιτυγχάνει το μυθιστόρημα είναι σε ατμόσφαιρα και χτίσιμο χαρακτήρων. Οι βουβές εντάσεις, η γλώσσα του σώματος, οι κοινωνικές δεσμεύσεις, οι ανθρώπινες σχέσεις πείθουν.
Σπανίως έχει κανείς την ευκαιρία να δει μερικούς ιστορικούς σταθμούς της νεότερης Ελλάδας σε μυθοπλαστική αφήγηση, όπως την άφιξη των προσφύγων από Χίο και Ψαρά στη Σύρο μετά την καταστροφή του 1822. Την περιγραφή της καθολικής Ανω Σύρας όταν δεν υπήρχε ακόμη Ερμούπολη. Την κοινωνία της Χίου στα μέσα του 19ου αιώνα, τη σχέση της με τη Σμύρνη και τη Σύρο μέσα από τα εμπορικά φορτία. Τον παγετό του 1850 που κατέστρεψε τη χιώτικη παραγωγή, την εισαγωγή του μανταρινιού στο νησί, την εσωτερική αρχιτεκτονική των σπιτιών. Την εντύπωση που έκανε στα μάτια των ναυτικών το αστικό θαύμα της νέας πόλης της Σύρου, της ευρωπαϊκής Ερμούπολης, που ήδη από τη δεκαετία του 1840 ήταν «άστυ» με φραγκοφορεμένους κατοίκους και τυπογραφεία. Τις αντιλήψεις για την ιατρική περίθαλψη, τη γαστρονομία, τις ερωτικές σχέσεις, τους χρόνους μεταφοράς και επικοινωνίας. Τον σεισμό της Χίου το 1881, την είσοδο της ατμοπλοΐας στο εμπόριο και τις μεταφορές, τη συμβίωση με τους Τούρκους και τη μετέπειτα υποχρεωτική έξοδό τους από τη Χίο μετά την ένωση του νησιού με την Ελλάδα.
Για όλα αυτά και πολλά ακόμη, το «Στα χρόνια της ομίχλης – Ιάσμη» είναι ένα καταιγιστικό σε πληροφόρηση και αισθήσεις μυθιστόρημα, για τον έρωτα, την αυταπάρνηση, την απώλεια, την πίστη και την εγκράτεια, γραμμένο με μεγάλη αγάπη, μαστοριά και μόχθο. Καθώς ολοκληρώνεται το βιβλίο, ο συγγραφέας μας ενημερώνει ότι είναι το τέλος του «πρώτου βιβλίου», αφήνοντας προσδοκία ότι υπάρχει πλάνο για τριλογία.
