Μικροϊστορίες της Σμύρνης που θάφτηκαν στις στάχτες φέρνει, ανάμεσα σε πολλά αφιερώματα των ημερών, ακόμη μία έκθεση για τα 90 χρόνια της μεγάλης καταστροφής. Τις συγκεντρώνει ο συλλέκτης Πέτρος Μεχτίδης «αποκρυπτογραφώντας» με τις γνώσεις του αρχαιολόγου και του συντηρητή έργων τέχνης μικροαντικείμενα Ελλήνων που ζούσαν στην κοσμοπολίτικη πόλη.
Ενα σπιρτόκουτο, ένα τιμολόγιο καταστήματος πολυεθνικής εταιρείας ανάμεσα σε φωτογραφίες, επιστολικά δελτάρια, χάρτες, γκραβούρες και βιβλία πλάθουν ξανά το παρελθόν μιας πόλης στην οποία η καταστροφή του ’22, αλλά και η χαοτική ανοικοδόμηση που συνεχίζεται ώς τις μέρες μας, άφησε πίσω της ελάχιστα ίχνη της μακραίωνης ελληνικής παρουσίας.
«Πού βρίσκεται η Σμύρνη που είχα διαβάσει; Η Σμύρνη του Χατζηστάμου, του Φασουλά και του Κρομυδόκαστρου; Τι έχει απομείνει από την ελληνική Σμύρνη;», ήταν το ερώτημα που τον βασάνιζε όταν πρωτοαντίκρισε τη σύγχρονη πόλη πριν από μία δεκαετία. Η απόφαση που πήρε έπειτα από τέσσερις επισκέψεις ήταν λυτρωτική. «Είναι καιρός, 90 χρόνια μετά, να ξεφύγω από το συναίσθημα και να πάω πιο πέρα. Να αναζητήσω την πόλη ιστορικά για να διασώσω μνήμες». Ετσι ξεκίνησε τη συλλογή αρχειακού υλικού για την Κωνσταντινούπολη, τη Μικρά Ασία και ειδικά για τη Σμύρνη, ερασιτεχνικά αλλά επιλεκτικά.
Εδώ και μία δεκαετία, ο Π. Μεχτίδης «περιδιαβαίνει» τις γειτονιές της παλιάς πόλης ξαναδιαβάζοντας την εικόνα της μητρόπολης του μικρασιατικού ελληνισμού μέσα από τη συλλογή του. Επιλέγει αντικείμενα που μπορεί κάποιος να προσπερνά, εκείνος όμως μ’ αυτά ξαναχτίζει τη Σμύρνη πριν από την καταστροφή. Πλάθει τεκμηριωμένες ιστορίες της καθημερινότητας για να ξαναζωντανέψει την εικόνα της πόλης όπως ήταν πριν χαθεί.
Με το υλικό ντύνει βιβλία για τον πολιτισμό του μικρασιατικού ελληνισμού (τέσσερα κυκλοφορούν) και τώρα μας προσκαλεί να ξαναδούμε τη Σμύρνη από την προκυμαία, όπου δεσπόζουν η Αγία Φωτεινή, ο Αγιος Στέφανος των Αρμενίων και ο Αγιος Γεώργιος. Ισως, όπως λέει, καταφέρουμε να πορευτούμε ξανά στα σοκάκια της «γκιαούρ Ιζμίρ», στο «Και», στην οδό Αράστα και το Τρίστρατο της Αγίας Φωτεινής, να «ψωνίσουμε» από το «Ορόσντη Μπακ» (κατάστημα ενδυμάτων πολυεθνικής «OROSDI»). Να φανταστούμε τη Σμύρνη του 1625, του 1700, του 19ου αιώνα μέσα από χάρτες, καρτ-ποστάλ και γκραβούρες με το κάστρο και τον μύθο της ηρωίδας μουσουλμάνας Κατιφέ που το περιβάλλει και να κλείσουμε τη μέρα μας με μια εκδρομή στο Χαλκα-Βουνάρ.
«Ταυτίζω τις εικόνες με περιοχές, γειτονιές, δρόμους για να ανασυνθέσω τη μακραίωνη ιστορία της, την κοσμοπολίτικη ατμόσφαιρα, την πολεοδομική εξέλιξη της μητρόπολης από ένα λιμανάκι στη μεγαλύτερη πόλη της Μικρασίας. Αν και είναι δύσκολο να φανεί το μέγεθος του πολιτισμού της μέσα από λίγες εικόνες μιας συλλογής που βρίσκεται εν εξελίξει, ωστόσο αξίζει αυτό το ταξίδι «Εις μνήμην της Σμύρνης πριν την καταστροφή».
Η έκθεση συλλογής Πέτρου Μεχτίδη «Η Σμύρνη πριν την καταστροφή» εγκαινιάζεται σήμερα στην γκαλερί Ιανός, Αριστοτέλους 7, Θεσσαλονίκη (έως 29 Σεπτεμβρίου).
