ΕΚΘΕΣΗ. Ζουμ στη «μικρο-ιστορία», στις προσωπικές μαρτυρίες που επηρεάζουν τις μείζονες μεταβολές του κοινωνικού γίγνεσθαι:
Στο στρατόπεδο Χιρς όπου ο Εβραίος πρωταθλητής πυγμαχίας Ντίνος Ουζιέλ χρησιμοποιεί τη δύναμη της γροθιάς του για να αποδράσει από την εκτόπισή του στο Αουσβιτς.
Στα στρατόπεδα του θανάτου όπου οι σκληροτράχηλοι πυγμάχοι Τζάκο Ραζόν και Σαλαμό Αρούχ αναγκάζονται να αναμετρηθούν με συγκρατουμένους τους για να διασκεδάζουν τη φρουρά του στρατοπέδου. Η νίκη θα εξασφάλιζε την επιβίωσή τους…
Στους ταλαντούχους δρομείς, Τζακ, Αλβέρτο και Ισαάκ Πασύ που δολοφονούνται. Στην πανελληνιονίκη σπρίντερ Αλέγκρα Γκατένιο που εθεάθη για τελευταία φορά στη Θεσσαλονίκη κάτισχνη, ντυμένη με ένα τσουβάλι.
Συγκλονιστικές ιστορίες -ελάχιστα γνωστές- Εβραίων της Θεσσαλονίκης με λαμπρή αθλητική πορεία που έμελλε να διακοπεί από το Ολοκαύτωμα, φέρνει στο φως η έκθεση φωτογραφικών τεκμηρίων «Ελληνες Εβραίοι αθλητές και αθλήτριες. Η συμβολή της Θεσσαλονίκης».
Τις αφηγούνται αστέρια του ερασιτεχνικού αθλητισμού που αναδείχθηκαν στους κόλπους της Μακαμπή (Μακκαβαίος), της ΑΚΟΑΧ (Δύναμη) κι άλλων σωματείων και εκπροσώπησαν τα ελληνικά χρώματα σε διεθνείς αθλητικές συναντήσεις.
Πρόσωπα που αποθεώθηκαν στο παρελθόν κυριαρχούν στο Εβραϊκό Μουσείο (Αγίου Μηνά 13). Μια θεματική έκθεση για τον αθλητισμό, μέσα από την οποία αναδύονται ευρύτερες αποχρώσεις της εβραϊκής παρουσίας. «Οι νεότεροι ιστορικοί τα τελευταία 50 χρόνια εστιάζουν στη μικρο-ιστορία, στην έρευνα της καθημερινότητας για να ανακαλύψουν αυτό που ονομάζουν «κρυμμένες φωνές»», εξηγεί ο έφορος του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης Ευάγγελος Χεκίμογλου.
«Η ιστορία της εβραϊκής κοινότητας πολύ συχνά, ταυτίζεται με το Ολοκαύτωμα, μιλάμε για Εβραίους που διέπρεψαν στον πνευματικό τομέα, ωστόσο ο αθλητισμός είναι ένα πεδίο λησμονημένο και ανεξερεύνητο», επισημαίνει ο ερευνητής, επιμελητής της έκθεσης, Νίκος Ζάικος, επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας.
Από την πολυπληθή εβραϊκή κοινότητα γεννήθηκαν στις αρχές του 20ού αι. οι γυμναστικοί σύλλογοι Μακαμπή (1908) και ΑΚΟΑΧ (1904), αθλητές με επιδόσεις σε διάφορα αθλήματα (ποδόσφαιρο, τένις, ποδηλασία, ξιφασκία, κολύμβηση, στίβο, πυγμαχία) κι από διάφορα σωματεία της Θεσσαλονίκης κι άλλων πόλεων.
Ηταν εποχή του ερασιτεχνικού αθλητισμού που έως το 1939 ανέδειξε ινδάλματα. Τον δρομέα μέσων αποστάσεων βαλκανιονίκη Λέων Πασύ, τον νεότερο αδελφό του Τζακ Πασύ, τον δρομέα και διεθνή ποδοσφαιριστή Αλβέρτο Ναχμία, πρώτο σκόρερ στην ιστορία της εθνικής ομάδος ποδοσφαίρου στην αναμέτρησή της με την Ιταλία το 1929. Τους σπρίντερ Μωρίς Κοέν και Αλέγκρα Γκατένιο του Ηρακλή. Την αήττητη ομάδα πυγμαχίας με επικεφαλής τον Ντίνο Ουζιέλ και τους Τζάκο Ραζόν, Μάρκο Αζούζ, Σαλαμό Αρούχ που κυριάρχησαν προπολεμικά στα ερασιτεχνικά ρινγκ, την πρωταθλήτρια επί χρόνια Μακαμπή στο πινγκ πονγκ.
Η Μακαμπή επαναδραστηριοποιήθηκε τη δεκαετία του ’60 αναδεικνύοντας μια δυνατή ομάδα μπάσκετ και μια μεταπολεμική αθλητική γενιά (Λέων Ερέρα, καλαθοσφαιριστής και σημερινός πρόεδρος της Επιτροπής του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης, Μάριος Μεταλόν) που συνεχίζει έως τις μέρες μας σε διάφορα αθλήματα.
