«Τον Αύγουστο του 1939, ο στρατηγός Ιωάννης Μεταξάς, πρωθυπουργός της Ελλάδας, δήλωσε σε ένα Ρουμάνο διπλωμάτη ότι «η παλαιά Ευρώπη θα τελείωνε όταν η σβάστικα θα κυμάτιζε στην Ακρόπολη»». Με αυτή τη φράση αρχίζει το μυθιστόρημα του Αλαν Φερστ («Spies of the Balkans»), που εκτυλίσσεται στα Βαλκάνια και πρωτίστως στη Βόρεια Ελλάδα και τη Θεσσαλονίκη το 1940, όπου, ανάμεσα σε ξένους κατασκόπους, ανθρώπους του υποκόσμου, Βούλγαρους και Τούρκους διπλωμάτες, και Εβραίους πρόσφυγες, πρωταγωνιστεί ο αστυνόμος Κώστας Ζαννής, που καπνίζει «Παπαστράτος Νο 1» και οπλοφορεί με ένα Walther PPK, μαζί με τον βοηθό του, Γκάμπι Σαλτιέλ. Ο Α. Φερστ καταφέρνει, ακόμα μια φορά, με τη γνωστή ατμοσφαιρικότητα και τους πειστικούς χαρακτήρες των έργων του, να αναπαραστήσει μιαν ολόκληρη εποχή και να φέρει πιο κοντά στο αμερικανικό αναγνωστικό κοινό την Ελλάδα, με επίκεντρο τη Θεσσαλονίκη.
– Κύριε Φερστ, οι ΝΥΤ, σχολιάζοντας ένα από τα βιβλία σας, έγραψαν ότι είστε «μοναδικός σ’ αυτό το παιγνίδι». Ποιο ακριβώς είναι το «παιγνίδι» που παίζετε εσείς και οι ήρωές σας;
– Αυτό το παιγνίδι δεν είναι άλλο από το να αφηγούμαι ιστορίες αυτού του είδους, δηλ. κατασκοπικά θρίλερ, με έναν τρόπο πάντως όσο πιο πνευματώδη και εκλεπτυσμένο γίνεται. Οι ήρωές μου αποδύονται σε έναν αγώνα επιβίωσης, φυσικής και ψυχικής, σε μια ήπειρο που σπαράσσεται από πολέμους.
– Υπάρχουν αρκετές ομοιότητες με το έργο του Ερικ Αμπλερ, όπως η Ευρώπη στον Μεσοπόλεμο ή στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ήρωες που μπαίνουν σ’ έναν λαβύρινθο με κατασκόπους και στρατιωτικά μυστικά κ.ά.
– Οταν διάβασα τη «Μάσκα του Δημήτριου», του Ερικ Αμπλερ, με συνάρπασε κυριολεκτικά. Μέχρι τότε, αγνοούσα ότι υπάρχει αυτό το είδος του «κατασκοπικού θρίλερ» και με ενθουσίασε ιδιαίτερα, θα έλεγα με ενέπνευσε μάλιστα και με ώθησε να επιχειρήσω κάτι ανάλογο σε αυτή την κατεύθυνση και περίπου σε αντίστοιχη ιστορική περίοδο, δηλ. τέλη δεκαετίας του ’30, αρχές του ’40, όπως συμβαίνει και σε αρκετά έργα του Αμπλερ.
Γαλλία
– Πόσο καθοριστική ήταν, προσωπικά και συγγραφικά, η διαμονή σας στη Γαλλία, όπου ζήσατε και διδάξατε, αν λάβουμε υπ’ όψιν ότι η Γαλλία αποτέλεσε σημαντικό σταθμό στη ζωή και στο έργο Αμερικανών συγγραφέων (Ε. Χέμινγουεϊ, Χ. Μίλλερ κ.λπ.);
– Η «γαλλική εμπειρία» ήταν πράγματι καθοριστική. Για κάποιους λόγους, προσωπικούς και συγγραφικούς, ένιωσα «σαν στο σπίτι μου», συναντώντας ταυτόχρονα συγγραφείς και καλλιτέχνες απ’ όλο τον κόσμο. Ιδιαίτερα το Παρίσι, που αποτελεί και το «σκηνικό» για το νέο μυθιστόρημα που γράφω, αλλά και γενικότερα η Γαλλία, έχει κανείς την εντύπωση, όχι μόνο ότι προσφέρονται ως υλικό, αλλά προσκαλούν και ταυτόχρονα προκαλούν τον συγγραφέα να ασχοληθεί μαζί τους: με το γαλλικό τοπίο και τη γαλλική μητρόπολη, με τους Γάλλους, όπως εμφανίζονται και όπως συμπεριφέρονται, σαν να είναι πρόσωπα από ένα μυθιστόρημα.
– Τι ήταν αυτό που μετατόπισε το ενδιαφέρον σας και την πλοκή του μυθιστορήματος στην Ελλάδα, ιδιαίτερα στη Βόρεια Ελλάδα;
– Το βασικό, και ταυτόχρονα συναρπαστικό σχετικά με την Ελλάδα, την οποία όλοι γνωρίζουμε από την κλασική, αρχαιοελληνική περίοδο της ιστορίας, είναι η θέση και η «παρουσία» της στα Βαλκάνια. Οταν διάβασα σχετικά βιβλία για τη Θεσσαλονίκη, μού θύμισε το Σικάγο, κάτι σαν ένα «ελληνικό Σικάγο», με την έννοια ότι είναι η «δεύτερη πόλη», άγρια και σκληρή, με σημαντική ιστορία. Είναι ένας εξαιρετικός τόπος και μία πολύ καλή αφορμή να αφηγηθείς μία ιστορία που εκτυλίσσεται εκεί.
– Η Θεσσαλονίκη είναι περισσότερο μια μεσευρωπαϊκή πόλη παρά μια χαρακτηριστική ελληνική πόλη, και συνδέεται ιστορικά με πολιτικές δολοφονίες, από τον Πολκ (1948) μέχρι τον Λαμπράκη (1963). Μήπως ήταν κι αυτός ένας πρόσθετος λόγος που την επιλέξατε και, επί πλέον, πώς οργανώσατε το υλικό σας;
– Επισκέφθηκα τη Θεσσαλονίκη και, φυσικά, διάβασα και σχετικά βιβλία. Βέβαια, έχω διαβάσει και το «Ζ», του Β. Βασιλικού, αφού όμως πρώτα είχα δει την ταινία του Κ. Γαβρά. Ισως έτσι, έμαθα και κάτι για το «πνεύμα της πόλης», σχετικά με τους «ήρωές» της, τους εργάτες, τους δημοσιογράφους, τους πολιτικούς σε συγκεκριμένες περιόδους και, κυρίως, την περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πόλεμου, κάτι που βρήκα ιδιαίτερα ελκυστικό. Επί πλέον, βρήκα ιδιαίτερα γοητευτικό το κέντρο της πόλης και, κυρίως, την Εγνατίας.
– Ενας Ελληνας αστυνομικός στο κατεχόμενο Παρίσι είναι ένα εξαιρετικό εύρημα και ταυτόχρονα κάτι ασυνήθιστο, ακόμα και για Ελληνες συγγραφείς. Ποιος ακριβώς είναι ο Κώστας Ζαννής, που πρωταγωνιστεί στο μυθιστόρημα, αν τον συγκρίνουμε με τον Μπέρνη Γκούντερ του Φίλιπ Κερρ;
– Δεν μπορώ να τον συγκρίνω με άλλους «ήρωες», εξ άλλου δεν διαβάζω βιβλία άλλων σύγχρονων συγγραφέων που κινούνται στον ίδιο χώρο με εμένα. Ο Ζαννής είναι ένας χαρακτήρας σκληρός και ταυτόχρονα ευαίσθητος, ο ίδιος έχει ένα κοσμοπολίτικο κι η οικογένειά του έχει μεταναστευτικό παρελθόν, τέλος, βρέθηκε τυχαία στο αστυνομικό σώμα. Πιστεύω ότι είναι ένας χαρακτήρας που αρέσει στους αναγνώστες κι ίσως κάποιοι ταυτιστούν μαζί του, έτσι θέλω να ελπίζω.
Ενας Αμερικανός συγγραφέας στο Παρίσι
Ο Αλαν Φερστ (1941) γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Μανχάταν. Εζησε για μεγάλο διάστημα στο Παρίσι και τη Νότια Γαλλία και δίδαξε στο Πανεπιστήμιο του Μονπελιέ. Εχει συνεργαστεί δημοσιογραφικά με την International Herlad Tribune και το περιοδικό Esquire. Εχει εκδώσει δέκα μυθιστορήματα, πολλά από αυτά έχουν μεταφραστεί σε ξένες γλώσσες και έχει σχεδιάσει μία διαφήμιση για την Absolute Vodka στο στυλ του κατασκοπικού θρίλερ. Εργα του: «Σκοτεινό άστρο», «Ο Πολωνός αξιωματικός», «Το βασίλειο των σκιών», «Σκοτεινό ταξείδι», «Οι κατάσκοποι της Βαρσοβίας» κ.ά.
«Ευρω-κεντρικός»
– Στο έργο σας υπάρχει ένα σταθερό «ευρω-κεντρικό» ενδιαφέρον, αφού ιστορίες και ήρωες αφορούν χώρες ευρωπαϊκές, από τη Γαλλία μέχρι την Πολωνία και την Ελλάδα.
– Δεν γνωρίζω ακριβώς πού μπορεί να οφείλεται αυτό το «ευρω-κεντρικό ένστικτο», προφανώς όμως, έχοντας μεγαλώσει στη Νέα Υόρκη, στο Μανχάταν κυρίως, που είναι και η πιο «ευρωπαϊκή πόλη» της Αμερικής, έπαιξε σημαντικό ρόλο, μαζί βέβαια και με τη γαλλική μου εμπειρία, όπως προανέφερα.
– Πώς εξηγείτε το γεγονός ότι ο Ψυχρός Πόλεμος απασχόλησε περισσότερο τους Ευρωπαίους συγγραφείς (Φλέμινγκ, Λε Καρρέ κ.ά.) παρά τους Αμερικανούς, αν λάβουμε υπ’ όψιν ότι για την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ ήταν ένα μείζον γεωστρατηγικό ζήτημα; Επί πλέον, ποια είναι η εξέλιξη του είδους σήμερα;
– Προφανώς, οι Ευρωπαίοι συγγραφείς, και για τον λόγο ότι έζησαν από «πρώτο χέρι» αυτή την περίοδο, έχουν καλύτερες επιδόσεις σε αυτόν τον τομέα και γενικότερα στα πολιτικά ζητήματα της εποχής. Μην ξεχνάμε όμως και τον συμπατριώτη μου Τσαρλς ΜακΚάρρυ, ο οποίος έχει ασχοληθεί με ανάλογα θέματα, και κυρίως με τον Ψυχρό Πόλεμο. Για τις εξελίξεις στον χώρο, γενικά στην αστυνομική λογοτεχνία, αλλά και στο συγκεκριμένο είδος, μπορώ να πω με ειλικρίνεια ότι δεν έχω εποπτεία, τα σχετικά βιβλία που διαβάζω είναι κυρίως θεωρητικά, και ελάχιστα λογοτεχνικά.
