Αν στα τέλη του περασμένου αιώνα η Θεσσαλονίκη παρουσίαζε θεατρική ένδεια, η πρώτη δεκαετία του νέου αιώνα κλείνει με μια θεατρική έκρηξη. Εκρηξη ομάδων και παραγωγής για την ακρίβεια. Πάνω από 40 σχήματα εμφανίστηκαν τον περασμένο χρόνο με μία τουλάχιστον παραγωγή το καθένα, που βρήκαν χώρο στον θεατρικό χάρτη της πόλης ανάμεσα στις οκτώ σταθερές θεατρικές σκηνές, χωρίς να συμπεριλαμβάνονται αυτές του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος και της Πειραματικής Σκηνής της «Τέχνης». Ομάδες μικρές με φρέσκο δυναμικό και φρέσκιες ιδέες, ευέλικτες, απελευθερώθηκαν, πειραματίστηκαν σε πρωτοποριακά είδη και τροφοδότησαν την καλλιτεχνική ζωή της πόλης. Το φαινόμενο της «θεατρικής άνοιξης» αποτέλεσε αντικείμενο μελέτης και συζήτησης στο τριήμερο συνέδριο που διοργανώνει από χθες το Τμήμα Θεάτρου του ΑΠΘ με θέμα «Σκηνική πράξη στο μεταπολεμικό θέατρο: συνέχειες και ρήξεις». Η αναπληρώτρια καθηγήτρια της Ιστορίας του Θεάτρου και Δραματολογίας κ. Εφη Βαφειάδη, αναζητώντας τη φυσιογνωμία της θεατρικής Θεσσαλονίκης, εστίασε στις «μικρές» σκηνές και στις θεατρικές ομάδες την περίοδο 2009 – 2010 και κατέγραψε τον θεατρικό χάρτη της πόλης.
«Ομολογώ ότι ήταν και για μένα μια έκπληξη. Δεν μπορούσα να φανταστώ το υλικό ενώπιον του οποίου βρέθηκα. Υπάρχει μια κινητικότητα, μια ζωντάνια από ομάδες που γεννήθηκαν και δρουν στην πόλη με μια ποικιλία στη θεατρική παραγωγή, που ανατρέπει την εικόνα της φτωχής θεατρικά Θεσσαλονίκης», αναφέρει στην «Κ». Θεατρική κίνηση, εξηγεί, δεν συναντάς πια την εβδομάδα της υπερβολικής παρουσίας παραστάσεων κυρίως εξ Αθηνών πριν από το Πάσχα, αλλά μια ποικιλία από τοπικές ομάδες και αθηναϊκούς θιάσους που εμφανίζονται καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου, ανεβάζοντας ακόμη και πρεμιέρες. Πέρυσι, οι παραγωγές μαζί με τις παραστάσεις του ΚΘΒΕ έφτασαν τις διακόσιες, όταν κάποτε ο αριθμός σε όλες τις σκηνές δεν ξεπερνούσαν τις τριάντα.
Χαρακτηριστικό του νέου χάρτη είναι η στροφή σε εναλλακτικούς χώρους και είδη. Θεατρικές σκηνές σε γκαράζ, σε ορόφους, διαμερίσματα, υπόγεια σε συνοικίες όπου μέχρι πρότινος δεν τολμούσες να περπατήσεις τη νύχτα, ξεφυτρώνουν εντός κι εκτός κέντρου. Παίζουν Σαββατοκύριακα ή Δευτερότριτα και οι προτάσεις ποικίλλουν. Περιλαμβάνουν όλα τα ρεύματα, από τη συλλογική συγγραφή ενός σεναρίου και τη σκηνοθεσία ως δραματουργία μέχρι το πάντρεμα κάθε μορφής τέχνης (χορός, υποκριτική, περφόρμανς).
Ο παλιός μύθος ότι η Θεσσαλονίκη δεν στηρίζει το δικό της θέατρο φαίνεται να καταρρέει. «Οι σταθερές σκηνές έχουν δημιουργήσει κοινό, τα νέα σχήματα βρίσκουν το δικό τους και όπως φαίνεται, δεν υπάρχει ένα, αλλά πολλά κοινά, που για να τα αναλύσεις χρειάζεται κοινωνιολογική μελέτη», παρατηρεί η κ. Βαφειάδη. Αν αναζητήσει κανείς τα αίτια της έκρηξης, θα χαθεί μέσα σε κοινωνικές, οικονομικές και επαγγελματικές παραμέτρους. Οφείλεται, κατά την κ. Βαφειάδη, και σε εξωκαλλιτεχνικούς κύκλους -οι ηθοποιοί δεν μπορούν να απορροφηθούν στα μεγάλα θέατρα ή τα όρια μεταξύ ερασιτεχνικού και επαγγελματικού θεάτρου είναι πλέον ρευστά-, στη διάθεση της ανανέωσης και φυσικά στο κοινό, που είναι έτοιμο να δεχθεί ένα νέο καλλιτεχνικό προϊόν. «Το αποτελέσματα σε επίπεδο αισθητικής είναι άνισα, αλλά πουθενά δεν συναντάς το αντίθετο. Εκείνο που έχει σημασία είναι η ζύμωση και η ποικιλία των προτάσεων. Και είναι κρίμα που το «κίνημα» αυτό αναπτύσσεται σε μια συγκυρία οικονομικά δύσκολη», παρατηρεί ο ομότιμος καθηγητής του Τμήματος Θεάτρου Νικηφόρος Παπανδρέου, διευθυντής της μακροβιότερης -πλην της κρατικής- σκηνής (Πειραματική) στη Θεσσαλονίκη, στον οποίο είναι αφιερωμένο το συνέδριο. Το ξεκίνημα της ζύμωσης αυτής, εξηγεί ο κ. Παπανδρέου, έχει τις ρίζες του σε παλαιότερα σχήματα που άνοιξαν τον δρόμο σε νέες ομάδες, για να βρουν, όμως, σήμερα ένα κοινό «περίεργο να γνωρίσει νέες προτάσεις, αλλά αριθμητικά μικρό για τον όγκο της Θεσσαλονίκης. Το ρίσκο, όμως, υπάρχει. Στο κοινό και στη θεατρική πράξη. Κι αυτό είναι το αισιόδοξο».
