ΕΚΘΕΣΗ. Ενα βασικό κεφάλαιο της Ρωσικής Πρωτοπορίας, τα φουτουριστικά καλλιτεχνικά βιβλία και τα σχέδια των Ρώσων καλλιτεχνών, ανοίγει η Συλλογή Κωστάκη του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης, παρουσιάζοντας για πρώτη φορά το κίνημα του κυβοφουτουρισμού. Επίκεντρο, το πρώτο βιβλίο μανιφέστο των Ρώσων φουτουριστών «Το Δόκανο των Δικαστών», ένα απο τα 300 αντίτυπα που τυπώθηκαν το 1910, σε υπολείμματα χαρτιού ταπετσαρίας λόγω έλλειψης χρημάτων.
Τον τίτλο της έκδοσης αυτής δανείζεται η έκθεση με έργα των πρώτων χρόνων της Ρωσικής Πρωτοπορίας (1900-1915) στη Μονή Λαζαριστών για να αναδείξει τον σύνθετο όρο «κυβοφουτουρισμός» που γέννησε ο γάμος δύο κινημάτων. Πρώιμα έργα της Πρωτοπορίας, ένα λάδι σε μουσαμά της Γελένα Γκουρό, σχέδια από τα ταξίδια της Ποπόβα στην Ευρώπη και κυβοφουτουριστικές μελέτες του Ιβάν Κλιούν μεταφέρουν τις αναζητήσεις της ομάδας των κυβοφουτουριστών στις νέες μορφές της τέχνης που πάντρεψε φυσικά και αβίαστα την ποίηση με τις εικαστικές τέχνες. Ανάμεσά τους και πρώιμα έργα της Νατάλια Γκοντσαρόβα, του Μιχαήλ Λαριόνοφ, του Ιβάν Πούνι, της Ολγας Ροζάνοβα, της Ναντιέζντα Ουνταλτσόβα κ.ά.
«Η δεκαετία του 1910 είναι για τις ρωσικές τέχνες η χρυσή δεκαετία της αμφισβήτησης, της ρήξης και των αισθητικών ανατροπών», εξηγεί η διευθύντρια του ΚΜΣΤ και επιμελήτρια της έκθεσης Μαρία Τσαντσάνογλου. «Την περίοδο αυτή, μια νέα γενιά Ρώσων δημιουργών αναζητεί γλώσσες έκφρασης, παρακολουθεί τις εξελίξεις στην ευρωπαϊκή τέχνη, δημιουργεί συνθετικές αισθητικές προτάσεις με κυρίαρχες τη σύνδεση του κυβισμού και του φουτουρισμού. Παράλληλα αναζητεί μια νεωτερικότητα με την επαναπροσέγγιση της παράδοσης και την κατάργηση της γραμμικής εξέλιξης της ιστορίας. Αυξάνεται σημαντικά ο αριθμός των γυναικών δημιουργών, οι οποίες ταξιδεύουν στην Ευρώπη, μελετούν, εργάζονται εντατικά στη διαμόρφωση της νέας τέχνης και εκδηλώνουν ζωτικό ενδιαφέρον να εντάξουν την καλλιτεχνική δημιουργία στο κοινωνικό γίγνεσθαι».
Η έκθεση διατρέχει το πέρασμα από τον συμβολισμό στον κυβοφουτουρισμό ώς το τέλος της παραστατικής τέχνης με το πέρασμα στη γεωμετρική, οπότε ο Μάλεβιτς ζωγραφίζει το μαύρο τετράγωνο. «Ο γάμος κυβισμού-φουτουρισμού άνοιξε απρόσμενα τους ορίζοντες και για τα δύο αυτά είδη τεχνών που περίπου από το 1909 και ώς τη διά νόμου επιβολή της διάκρισης των τεχνών στη Σοβιετική Ενωση το 1934, λειτουργούσαν αδιαίτερα και αλληλοσυμπληρούμενα», διευκρινίζει η κ. Μ. Τσατσάνογλου. «Γόνος αυτής της ένωσης είναι το βιβλίο. Τα φουτουριστικά βιβλία εκδίδονται με κυβιστική και πριμιτιβιστική εικονογράφηση, με τυπογραφικούς πειραματισμούς και »υπέρλογη» ποιητική γλώσσα που δείχνουν την πρόθεση των καλλιτεχνών της Πρωτοπορίας να συνθέσουν τις τέχνες και να αναμορφώσουν τους κώδικες της αναπαράστασης αλλά και της επικοινωνίας με το κοινό».
