Στο φύλλο της «Κ» της 11/12/09 δημοσιεύτηκε ρεπορτάζ της Γιώτας Μυρτσιώτη για τη δημόσια παρουσίαση του νέου δημαρχείου Θεσσαλονίκης. Με ικανοποίηση διάβασα τις επαινετικές κρίσεις για το έργο που σχεδίασαν ο Τάσος και ο Δημήτρης Μπίρης και οι συνεργάτες τους Γιώργος Σταθόπουλος, Αθανασία Δημοπούλου, Καλλιρρόη Σαΐτη και Κατερίνα Χριστοδουλέα.
Αφορμή για το μικρό μου κείμενο έδωσαν, άκριτα και αήθη σχόλια που είχαν προηγηθεί για το κτίριο αυτό, του οποίου η προμελέτη μάλιστα είχε πάρει το Α΄ Βραβείο στο σχετικό Πανελλήνιο Αρχιτεκτονικό Διαγωνισμό πριν από 20 χρόνια. Τα σχόλια αυτά επιβεβαιώνουν την προσπάθεια χειραγώγησης των αισθητικών κριτηρίων, από τους ιδεολογικούς μηχανισμούς που έχουν διαμορφώσει τα παγκοσμιοποιημένα πρότυπα, είτε πρόκειται για την καθημερινότητα των πολιτών είτε για την τέχνη και σαφώς για την πρωτοπόρο αρχιτεκτονική δημιουργία, που ο ιδεολογικός και κοινωνικός της ρόλος, κυρίως της δημόσιας αρχιτεκτονικής είναι προφανής.
Η Θεσσαλονίκη ήταν για πολλούς της γενιάς μας ένα χωνευτήρι παρεμβάσεων και νέων εξαιρετικών κτιρίων που επιβεβαίωναν και ανακύκλωναν το κάθε ένα με τον ιδιωματικό του τρόπο, τις αρχές του Μοντέρνου, των Μιχαηλίδη, Δούρα, Παπαδάκη, Τζελέπη, Παναγιωτάκου κ.ά., που ήκμασε στον Μεσοπόλεμο, μεταβολίζοντας αυτές τις αρχές σε ένα ακμάζοντα Μεταπολεμικό Ελληνικό Μοντερνισμό. Θα ξεχώριζα το Αρχαιολογικό Μουσείο του Π. Καραντινού, το Πανεπιστημιακό Συγκρότημα των Κ. Φινέ και Κ. Παπαϊωάννου, το Βυζαντινό Μουσείο του Κ. Κρόκου, που πλουτίζουν τον δημόσιο χώρο, προσθέτοντας ένα δικό τους αρχιτεκτονικό λεξιλόγιο. Σαν τελευταία βήματα αυτής της διαδρομής προστέθηκαν, η διαμόρφωση της νέας παραλίας και το νέο δημαρχείο της Θεσσαλονίκης.
Το τελευταίο είναι ένα δημόσιο κτίριο που εκτός από τον κοινωνικό του προορισμό, πιστεύω πως μεσοπρόθεσμα λειτουργεί σαν ένα αρχιτεκτονικό πρότυπο με σημαντικό παιδευτικό ρόλο. Με ισχυρή φυσιογνωμία, ιδεολογικό περιεχόμενο και άποψη, είναι μια χωρική οντότητα που ταυτίζεται απόλυτα με τον θεσμό που συμβολίζει. Ενα κτίριο που οι αρχιτεκτονικές ποιότητες, της διαφάνειας, του ενδιάμεσου χώρου, του ορίου, της ματιέρας των επιφανειών, της πλαστικότητας διαπλέκονται και αλληλοσυμπληρώνονται. Μπορεί να αποτελέσει ανάχωμα στην εισβολή της αναλώσιμης, εφήμερης αισθητικής μιας εμπορευματοποιημένης αρχιτεκτονικής, που κατακλύζει τους άξονες και τα κέντρα των πόλεών μας. Αυτό το σημείωμα είναι βγαλμένο από καρδιάς, ενός δρώντα αρχιτέκτονα που αντιλαμβάνεται τι αντιμετώπιζαν, τι πάλεψαν και πώς κατάφεραν οι δημιουργοί του δημαρχείου, να προσφέρουν στη Θεσσαλονίκη, ένα εξαιρετικό πολιτιστικό αγαθό.
* Ο Δημήτριος Α. Κατζουράκης είναι αρχιτέκτων, τ. καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών.
