ΕΓΚΑΙΝΙΑ. Τρεις συγγραφείς από χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ άνοιξαν χθες το απόγευμα τον κύκλο της συζήτησης με αφορμή τα 20 χρόνια από την πτώση του τείχους του Βερολίνου και από την κατάρρευση των καθεστώτων του υπαρκτού σοσιαλισμού στην 6η Διεθνή Εκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης.
Η Nora Ikstena από τη Λεττονία, ο Dan Lungu από τη Ρουμανία και ο Gustav Murin από τη Σλοβακία περιέγραψαν την εξέλιξη της λογοτεχνίας στις χώρες τους μετά το κομμουνιστικό καθεστώς. Και είχαν να πουν πάρα πολλά: ότι ενώ στην αρχή τους έφυγε το βάρος της λογοκρισίας, βρέθηκαν μπροστά σ’ ένα κενό και δεν ήξεραν τι να κάνουν τη νέα ελευθερία που βίωναν. Οτι άρχισαν να γράφουν απολαμβάνοντας τη γλώσσα.
Εγραφαν για να γράψουν κι αυτό ήταν ένα τεράστιο βήμα. Οτι πολύ γρήγορα, σε κάποιες χώρες, τα έργα των έως τότε αντιφρονούντων έχασαν την αξία τους και άρχισαν να πωλούνται ως ενθύμια της κομμουνιστικής εποχής. Οτι τότε άρχισαν να εμφανίζονται νέες τάσεις στη λογοτεχνία και ότι τα σημερινά έργα χαρακτηρίζονται από ρεαλισμό και επιστροφή στην αφήγηση. Κι ότι οι διανοούμενοι, μετά το 1989, είχαν χάσει τον προσανατολισμό τους και ήταν πολύ περίεργο να τους ακούς.
Σκόρπιες αποτιμήσεις μιας πολύ δύσκολης περιόδου για πολλούς ανθρώπους στην Ευρώπη. Και ένα μικρό δείγμα του προβληματισμού και των συζητήσεων που αναπτύσσονται στα διάφορα τραπέζια της ΔΕΒΘ στις τέσσερις μέρες που διαρκεί.
Και μας άνοιξε την όρεξη για μια αντίστοιχη συζήτηση, την Κυριακή το πρωί, με Γερμανούς συγγραφείς αυτή τη φορά, που θα μιλήσουν για τη ζωή τους και τη γραφή τους μετά την πτώση του τείχους.
Αισθητική και λειτουργία
Η πρώτη εκδήλωση στην 6η Διεθνή Εκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης είχε προγραμματιστεί για τις 5 χθες το απόγευμα. Από τις 3 το μεσημέρι, όμως, όλοι οι εκδότες ήταν στη θέση τους και όλα τα περίπτερα έτοιμα. Η πρώτη εντύπωση ήταν ότι η φετινή ΔΕΒΘ έχει πιο ανοιχτό, πιο διάφανο, πιο εξωστρεφή χαρακτήρα, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά το αισθητικό μέρος των περιπτέρων της. Ακόμη και οι δύο αίθουσες των εκδηλώσεων απαλλάχτηκαν από το κουβούκλιο που τα σκέπαζε και εντάχθηκαν ελεύθερες στο σύνολο του χώρου.
Τον τόνο ασφαλώς τον έδωσε το περίπτερο της τιμώμενης χώρας, της Γερμανίας, που ήταν εκ διαμέτρου αντίθετο με το περυσινό σοφιστικέ και εσωστρεφές των Γάλλων. Το γερμανικό περίπτερο ήταν ανοιχτό, ευρύχωρο, διάφανο, επικοινωνιακό. Εξίσου ενδιαφέροντα και πρωτότυπα ήταν και το θεματικό περίπτερο, με μοναδικά ντοκουμέντα των Βαλκανικών Πολέμων από τις συλλογές του ΕΛΙΑ, αλλά και το κεντρικό περίπτερο του ΕΚΕΒΙ.
Σε ό,τι αφορά τους Ελληνες εκδότες, ήταν εμφανώς λιγότεροι φέτος (αισθητή η απουσία των λεγόμενων μικρομεσαίων εκδοτών), ενώ οι λεγόμενοι μεγάλοι εκδότες ήταν παρόντες και αναβαθμισμένοι αισθητικά.
Οι εκδηλώσεις της πρώτης μέρας ήταν πολύ λιγότερες σε σχέση με τις προηγούμενες χρονιές, αλλά μέχρι την Κυριακή, οπότε τελειώνει η έκθεση, επίκειται καταιγισμός από εκδηλώσεις, συζητήσεις, στρογγυλά τραπέζια, κ.λπ. Πάντως, ήταν διαρκείς οι συζητήσεις για το αν η έκθεση θα εξακολουθήσει να φιλοξενείται στη Θεσσαλονίκη.
Το μέλλον
Οι σκέψεις είναι πολλές, οι προτάσεις και οι ιδέες ακόμα περισσότερες, ενώ οι σκέψεις για τη μεταφορά των εγκαταστάσεων της HELEXPO εκτός κέντρου Θεσσαλονίκης, θα είναι μια πραγματικότητα που θα προσθέσει επιχειρήματα σε όσους βλέπουν πλέον αρνητικά τα έξοδα και τη «μετακόμιση» των Αθηναίων εκδοτών στη Θεσσαλονίκη. Αλλά αυτά δεν είναι του παρόντος…
