Βασίλι Σίγκαρεφ
Πλαστελίνη
Σκην.: Κατερίνα Ευαγγελάτου
Θέατρο: Εθνικό, Πειραματική Σκηνή – Από Μηχανής Θέατρο
Την περασμένη Κυριακή 13 Ιανουαρίου έριξα μια ματιά στην «Πράβντα». Τώρα πλέον με το Ιντερνετ μπορεί κανείς να «σερφάρει» άνετα στην ηλεκτρονική έκδοση του πάλαι ποτέ οργάνου της Κ.Ε. του ΚΚΣΕ. Οι διεθνείς ειδήσεις ήταν κι εκεί λίγο πολύ όπως σε όλες τις μεγάλες ξένες εφημερίδες: Θα κάνουν άραγε οι Αμερικανοί πόλεμο στο Ιράν; Πότε ακριβώς θα γίνει ο γάμος του Σαρκοζί; Τέτοια. Στα εσωτερικά γεγονότα πρωταγωνιστούσε η περίπτωση του τελευταίου ηγέτη της Σοβιετικής Ενωσης, του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, που διαφημίζει προϊόντα του οίκου Λουί Βουιτόν «για να τα βγάλει πέρα», κι ένα άλογο από μπρούντζο με «υπερμεγέθη ανθρώπινα γεννητικά όργανα», το οποίο στήθηκε για να διαφημίσει ένα ξενοδοχείο στο Βόρονεζ.
Πουθενά στον κόσμο δεν είναι τόσο εντυπωσιακή η αλλαγή που βλέπει κανείς όσο στη μετακομμουνιστική Ρωσία. Το τότε και το τώρα είναι όπως το άσπρο και το μαύρο. Και ενώ κλείνουν, όπου να ‘ναι, τρεις δεκαετίες από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης, μεγαλώνει και το χάσμα από αυτό που είχαμε μάθει να λέμε «Ρώσικο θέατρο» έστω με τον προεπαναστατικό Γκριμπογιέντοβ και Τσέχοφ, τον Γκόρκι και όλους τους άλλους. Το τότε και το τώρα έχουν απομακρυνθεί περισσότερο από τα τριάντα τελευταία χρόνια. Μένεις άφωνος όταν δεις τις σύγχρονες ρώσικες παραστάσεις στα θεατρικά Φεστιβάλ του «Σπιτιού της Βαλτικής» στην Αγία Πετρούπολη κάθε χειμώνα, και τη «Χρυσή Μάσκα» της Μόσχας – το επόμενο είναι από τις 27 Μαρτίου με 14 Απριλίου. Η θεατρική πρωτοπορία έχει πλέον μετακομίσει εκεί.
Ο 30χρονος Βασίλι Σίγκαρεφ θεωρείται ο χρονογράφος της νέας ρωσικής εποχής. Τόσο στην «Πλαστελίνη» όσο και στο «Μαύρο Γάλα» -δύο από τα 17 έργα που έχει γράψει- κυριαρχούν ο σκληρός ρεαλισμός, η βία και η εγκληματικότητα. Στην «Πλαστελίνη» είναι η ιστορία ενός 14χρονου έφηβου που τον αποβάλλουν από το σχολείο και κατρακυλά στα ναρκωτικά και τελικά στο θάνατο. Ο κεντρικός ήρωας υπήρξε -λέει- η πραγματική ιστορία του αδελφού του συγγραφέα. Παίχθηκε σε πολλά θέατρα της Ευρώπης και της Αμερικής, κι όταν τον πρωτοπαρουσίασε ο θεατρικός συγγραφέας Τομ Στόπαρντ στην Αγγλία είπε: «Αν ζούσε κι έγραφε ο Ντοστογιέφσκι σήμερα, θα ‘γραφε αυτός την «Πλαστελίνη»»…
Υπερβολές οι οποίες λέγονται. Ομως το έργο είναι όντως ενδιαφέρον και με πολλές νεολαιίστικες αρετές. Δεν είναι μεγαλόστομο ούτε και «διδακτικό». Είναι ειλικρινές και σβέλτο. «Λένε για μένα πως δημιούργησα τη «Σχολή της φρίκης» στο θέατρο», αναφέρει ο συγγραφέας. «Ε, όλο και κάποιος πρέπει να υπάρχει που να περιγράφει τη φρίκη».
Ολη αυτή η ανεξέλεγκτη νεανική βία μετά την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού αποτελεί σίγουρα ένα κοινωνικό φαινόμενο που έχει ανάγκη από ανάλυση. Οπως ακριβώς κάτω από μεγεθυντικό φακό θα ‘πρεπε να βάλει κανείς τους πολύ συγγενικούς νεαρούς ήρωες από την «Μπαρουταποθήκη» του Σκοπιανού Ντέγιαν Ντούκοφσκι, που είχε παρουσιαστεί παλιότερα στο «Αμόρε». Μήπως δεν είχαν και οι Αγγλοι τα «Οργισμένα Νιάτα» τους του Τζον Οσμπορντ στη δεκαετία του ’50, του Εντουαρντ Μποντ στα ’60 και της Σάρα Κέιν και του Μαρκ Ρέιβελχιλ αργότερα; Μήπως θα πρέπει τελικά να μελαγχολήσουμε ειδικά εμείς που εκτός από μια σχετικά φρόνιμη «Κατσαρίδα» -του Βασίλη Μαυρογεωργίου- κι ένα τραυματικό «Γάλα» -του Βασίλη Κατσικονούρη- και τα βασισμένα σε σύγχρονα θέματα θεατρικά της -καλής- Χρύσας Σπηλιώτη δεν έχουμε τίποτα άλλο σημαντικό να παρουσιάσουμε από τους νέους μας θεατρικούς συγγραφείς;
Σκηνοθεσία
Εχοντας μεταφέρει την «Πλαστελίνη» από εκεί που ψωνίζουν οι περισσότεροι Ελληνες θεατράνθρωποι τα θεατρικά τους -μα από το Λονδίνο φυσικά!- η Κατερίνα Ευαγγελάτου σκηνοθέτησε το έργο τολμηρά(;), πρωτοποριακά(;) μ’ έναν μινιμαλισμό, δηλαδή με μια ελαχιστοποίηση των θεατρικών της μέσων δημιουργώντας μια παράσταση -σχεδόν- σύγχρονη. Γιατί όλα αυτά τα ερωτήματα και τα μισά; Μα γιατί η Κ. Ευαγγελάτου διαθέτει δίχως αμφιβολία και γνώση και σύγχρονο θεατρικό γούστο και -το σημαντικότερο- ένα αναμφισβήτητο ταλέντο. Μόνο που να, δεν το πάει το πράμα μέχρι το τέλος. Σαν να κοντοστέκεται μπροστά στο να τα πει όλα. Στο να δείξει τα πάντα.
Ερμηνείες
Από τους νέους ηθοποιούς εντυπωσιάζει ο παρορμητικός Νικόλας Αγγελής στο ρόλο του Μαξίμ και στους τρεις ρόλους τους η Ναταλία Στυλιανού και η Λένα Παπαληγούρα. Τόσο τα σκηνικά πάνω στη μοντέρνα αισθητική των πρωτοποριακών Ρώσων δημιουργών του ’20 του Κωνσταντίνου Ζαμάνη, όσο η μουσική του Σταύρου Γασπαράτου και -κυρίως- η δύσκολη κίνηση που επιμελήθηκε ο Ερμής Μαλκότσης μετριούνται στα θετικά στοιχεία της παράστασης. Το είπαμε και στην αρχή. Η ρωσική είναι μια ιδιαίτερα μεταβαλλόμενη κοινωνία. Η «Πλαστελίνη» δείχνει αυτή την κοινωνία στα μεγάλα της χάλια. Πριν καμιά δεκαετία που γράφηκε το έργο.
Πώς είναι τώρα; Διαφορετικά, πολύ διαφορετικά. Οχι! Αυτή εδώ η «Πλαστελίνη», γραμμένη πριν από καμιά δεκαριά χρόνια, δεν ανταποκρίνεται στα -παλιά- στοιχεία από την Εκθεση του Κέντρου Ερευνών στη Φλωρεντία όπως αναδημοσιεύεται στο πρόγραμμα της παράστασης. Στην εποχή μας τα γεγονότα δεν τρέχουν πλέον. Καλπάζουν.
