Εντεκα ημέρες κινηματογραφικής γιορτής άρχισαν στη Θεσσαλονίκη με μια σεμνή τελετή, χωρίς περιττά στολίδια και με μοναδικό θέμα το σινεμά. Οι αναφορές στον Ινγκμαρ Μπέργκμαν και οι φωτεινές σφαίρες που άναψαν στην αίθουσα του «Ολύμπιον», προβάλλοντας σημαντικές στιγμές του κινηματογράφου, έδωσαν τον τόνο για τον στόχο της 48ης διοργάνωσης. Ο κόσμος στη Θεσσαλονίκη περιμένει κάθε χρόνο το φεστιβάλ: Την Παρασκευή τα εισιτήρια ήταν αυξημένα κατά 6,92%, το Σάββατο 7,40% και την Κυριακή κατά 9,82%.
Τα σημαντικά ονόματα που έχουν φτάσει στη Θεσσαλονίκη είναι ένας επιπλέον πόλος έλξης για το κοινό. Ο Τζον Μάλκοβιτς και ο Αλφόνσο Κουαρόν που παρέδωσαν masterclass, οι πρωταγωνιστές του Τζον Σέιλς, Κρις Κούπερ και Ντέιβιντ Στραθέρν, «εντοπίζονται» από τους σινεφίλ θεατές, όχι μόνο στις κινηματογραφικές αίθουσες, αλλά και στις βόλτες τους στην πόλη και οι μετακινήσεις τους γίνονται εξωκινηματογραφικό θέμα συζήτησης.
Τι γίνεται όμως με τις ίδιες τις ταινίες; Στο πρόγραμμα υπάρχει χώρος για τα πάντα. Από αφιερώματα προσωπικά ή θεματικά, μέχρι ταινίες που έχουν προκαλέσει θόρυβο σε άλλα φεστιβάλ, όπως το «Ορφανοτροφείο» του Ισπανού Χουάν Αντόνιο Μπαγιόνα, ένα φιλμ τρόμου, που μετά τη θριαμβευτική του προβολή στις Κάννες, κάνει εμπορική επιτυχία όπου προβάλλεται, αλλά και την «Ακρη του ουρανού» του Φατίχ Ακίν, που συγκινεί και προκαλεί συζητήσεις. Γι’ αυτό και οι προσδοκίες από το επίσημο διαγωνιστικό πρόγραμμα θα έπρεπε να είναι μεγαλύτερες. Ομως, τόσο ο περιορισμός της συμμετοχής μόνο πρώτων ή δεύτερων ταινιών, όσο και η επιδίωξη του φεστιβάλ να περιλαμβάνει όσο το δυνατόν περισσότερες πρεμιέρες, οδηγεί σε ένα διαγωνιστικό τμήμα, που αντί να πρωταγωνιστεί στο πρόγραμμα, λειτουργεί μάλλον συμπληρωματικά.
Οι πρώτες ταινίες που προβλήθηκαν, επιβεβαιώνουν ότι το διαγωνιστικό πρόγραμμα είναι δευτερεύον σε σχέση με τα άλλα. Το «Βάσερμιλ» του Ισραηλινού Μουσόν Σαλμονά είναι μια ιστορία με ενδιαφέρουσα ιδέα. Σε μια πόλη του νότιου Ισραήλ, τρία παιδιά με διαφορετικές καταγωγές, ένας Αιθίοπας, ένας Ρώσος και ένας Ισραηλινός, αναγκάζονται από τις καταστάσεις να συνεργαστούν και να ξεπεράσουν την εχθρικότητα που προκαλούν οι προκαταλήψεις και η άγνοια. Καλά όλα αυτά σε θεωρητικό επίπεδο, όμως η ταινία εξαντλείται σε μικρά επεισόδια, κινηματογραφημένα με χαλαρούς ρυθμούς. Το «Τετάρτη, Πέμπτη πρωί» του Πολωνού Γκρέγκορζ Πάτσεκ αφηγείται την ιστορία ενός νεανικού έρωτα, στη σύγχρονη Βαρσοβία, ανάμεσα σε ένα αγόρι απογοητευμένο από την πρώην σχέση του και ένα κορίτσι που τον διεκδικεί. Ο Πάτσεκ, που δείχνει να έχει αίσθηση της κάμερας και του γρήγορου ρυθμού, παγιδεύεται στην ανάγκη του να κάνει τους ήρωές του να φανούν πιο ξεχωριστοί απ’ ό,τι είναι στην πραγματικότητα. Ετσι, την περισσότερη ώρα, τρέχουν, φωνάζουν, φτύνουν και επιδίδονται σε αδικαιολόγητες ακρότητες. Πιο ενδιαφέρουσα η «Ελλη» του Αθανάσιου Καρανικόλα, που συμμετέχει στο πρόγραμμα ως γερμανική παραγωγή. Πρόκειται για το πορτρέτο μιας Ελληνίδας γυναίκας που ζει στη Γερμανία και κάποια στιγμή αποφασίζει να αντισταθεί στις συμβάσεις της ζωής της. Πλεονέκτημα της ταινίας, η καθοδήγηση των ηθοποιών και οι καλές ερμηνείες.
Σε ό,τι αφορά το ελληνικό πρόγραμμα, για την ώρα έχουν προβληθεί μόνο ταινίες, που έχουν ήδη κάνει την πορεία τους στις κινηματογραφικές αίθουσες, όπως ο «El Greco» του Γιάννη Σμαραγδή, το «Straight story» των Εφης Μουρίκη και Βλαδίμηρου Κυριακίδη, η «Uranya» του Κώστα Καπάκα και οι «Παρέες» του Σωτήρη Γκορίτσα. Νέες ταινίες, μόνο το ντοκιμαντέρ του Σταύρου Στάγκου «Μυστικά και ψέματα» και η «Μεταμόρφωση» του Κώστα Σφήκα. Το «Μυστικά και ψέματα» ασχολείται με την καταστροφή που σήμανε για το Μποπάλ στην Ινδία, η διαρροή χημικών από το εργοστάσιο της Union Carbide. Είκοσι χρόνια πέρασαν και περισσότεροι από 25.000 θάνατοι έχουν χρεωθεί στα τοξικά της αμερικανικής εταιρείας. Και η τραγωδία συνεχίζεται, καθώς το έδαφος και ο υδροφόρος ορίζοντας της περιοχής παραμένουν μολυσμένα. Ο Στάγκος έχει γυρίσει ένα καλοστημένο ντοκιμαντέρ ρεπορτάζ, με εκτεταμένη έρευνα και φροντισμένη εικόνα. Μόνο που παραμένει εστιασμένο στη συγκεκριμένη υπόθεση. Η «Μεταμόρφωση» του Κώστα Σφήκα, που είναι μια ελεύθερη μεταφορά του μυθιστορήματος του Κάφκα, είναι περισσότερο μια εικαστική σύνθεση με τη χρήση animation, παρά ταινία. Η «Μεταμόρφωση» είναι μια εξαιρετικά κλειστή ταινία, δύσκολα προσβάσιμη από όσους δεν γνωρίζουν όχι μόνο το έργο του Κάφκα, αλλά και τον ιδιαίτερο τρόπο δουλειάς του Σφήκα.
Πίσω από την κάμερα
– Καλά καλά δεν άρχισε το φεστιβάλ και τα βραβεία άρχισαν να απονέμονται. Το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου απένειμε χθες το βραβείο καλύτερου διασκευασμένου σεναρίου για ταινία μεγάλου μήκους από ελληνικό λογοτεχνικό έργο, στην Αννα Γαρεφαλάκη για το σενάριο «Σκέλεθρας». Το σενάριο βασίζεται στο ομώνυμο βιβλίο του Κύπριου συγγραφέα Νίκου Νικολαΐδη. Τιμητική μνεία απονεμήθηκε στην Κλειώ Κολοκυθά για το «Μεντόλ», που βασίζεται στο «Μενεξεδένιο μπουκετάκι» του Γρηγορίου Ξενόπουλου.
– Για την ταινία του Αλέξη Μπίστικα «Τα Μάρμαρα», είπε ο κριτικός Δημήτρης Χαρίτος: «Αν ζούσε ο Αλέξης θα ήταν από τα μεγαλύτερα κινηματογραφικά ονόματα».
– «Ποια είναι τα χαρακτηριστικά που θα αναζητήσετε φέτος στις ταινίες;», ρώτησαν τα μέλη της κριτικής επιτροπής. «Ανθρώπινες ιστορίες», απάντησε ο πρόεδρος Γίρι Μένζελ.
