Ντέιβιντ Γκούρεβιτς
Από τον Λένιν στον Λένον
Αναμνήσεις από τη Ρωσία της δεκαετίας του εξήντα
Μτφρ. K. Αρβανίτης
Εκδ. Μελάνι, σελ. 420
Στον πυρήνα του απολαυστικού αυτού κειμένου βρίσκεται η παράφραση του στίχου του Μαγιακόφσκι «Θα μάθαινα ρωσικά, μόνο και μόνο επειδή τα μιλούσε ο Λένιν» σε «Θα μάθαινα αγγλικά, μόνο και μόνο επειδή τα μιλούσε ο Λένον». Εξ ου και ο τίτλος του βιβλίου «Από τον Λένιν στον Λένον».
Τι σημαίνει όμως αυτό; Συνήθως, η εικόνα που έχουμε οι περισσότεροι από την κομμουνιστική Ρωσία είναι θολή, σκιασμένη από προκαταλήψεις, ιδεολογικές φορτίσεις αλλά και φήμες. Το ενδιαφέρον όμως με το αυτοβιογραφικό χρονικό του Γκούρεβιτς είναι ότι δεν μας μεταφέρει σε μια Ρωσία σταλινικών εκκαθαρίσεων ή ηρωικών πολεμικών κατορθωμάτων, ούτε στη Ρωσία του Ψυχρού Πολέμου, με τους Χρουτσόφ και την καταδίκη του σταλινισμού. Γεννημένος το 1951 στο Καρκόφ της Ουκρανίας, ο εβραϊκής καταγωγής Γκούρεβιτς ανακαλύπτει τον εαυτό του, και βέβαια τον τόπο του, σε μια φάση που οι πάγοι έχουν αρχίσει να λιώνουν. Παρά την κρίση στην Κούβα το 1962, δεν υπάρχουν πια οι μακαρθιστές στην Αμερική και τον Χρουτσόφ έχει διαδεχθεί η ομάδα του Μπρέζνιεφ, η οποία, σταδιακά, θα οδηγήσει τη χώρα στο τέλμα της διαφθοράς, σε μια γκρίζα καθημερινότητα από την οποία χωρίς να λείπουν οι εντάσεις και οι παραλογισμοί, οι ακρότητες του παρελθόντος δεν βρίσκονται πια στην ημερήσια διάταξη. Πρόκειται για μια μεταβατική περίοδο την οποία όμως ο συγγραφέας βιώνει έντονα και φιλτράρει περίτεχνα μέσα από γερές δόσεις χιούμορ και αυτοσαρκασμού. Το βιβλίο του Γκούρεβιτς ξεκινά από τη στιγμή που βρίσκεται πια στη Νέα Υόρκη στα τέλη της δεκαετίας του ’70, ένας «ξένος» που προσπαθεί να προσαρμοστεί σε εντελώς νέα δεδομένα, οπότε, για να μπορέσει να ενταχθεί στη νέα πραγματικότητα, κάνει μια μεγάλη βουτιά στο παρελθόν προσπαθώντας να ανακαλύψει τι μπορεί να δένουν τον Παλαιό (κομμουνιστικό) Κόσμο με τον Νέο, δηλαδή, τον παλαιό του εαυτό με τον νέο. Ετσι, μεγαλωμένος στη δεκαετία του ’60, παρ’ ότι απομονωμένος στο μικρό και ασήμαντο Σιζράν δεν μένει ανεπηρέαστος από το ροκ και το δυτικό σινεμά. Είτε παράνομα είτε νόμιμα, η ποπ κουλτούρα έφτανε στη σοβιετική νεολαία της εποχής, η περίοδος της τρομοκρατίας είχε τελειώσει, οπότε οι αρχές έκαναν και λίγο τα στραβά μάτια.
Ωστόσο, η προσωπική μας αίσθηση είναι ότι οι πλέον ενδιαφέρουσες σελίδες του βιβλίου δεν είναι τόσο οι αναφορές στο ροκ και το αμερικανικό σινεμά, που φαίνεται ότι ήταν κάτι εξωτικό για τους νέους των ανατολικών καθεστώτων, όσο οι αναμνήσεις του συγγραφέα από τις σχεδόν εκκεντρικές φιγούρες της οικογένειάς του, από τους φίλους του και τους συμμαθητές του. Κι ο Γκούρεβιτς έχει έναν οίστρο όταν μιλά για τον αεροπόρο πατέρα του, τον διαλυμένο γάμο των γονιών του, τον παππού του που όταν οι επαναστάτες εισέβαλαν στα χειμερινά ανάκτορα, εκείνος απολάμβανε μια νύχτα στην όπερα. «Τι περιμένεις;» Λέει στον απογοητευμένο εγγονό. «Ημουν ερωτευμένος με τη γιαγιά σου τότε. Δεν είχαμε καιρό για επαναστάσεις».
Συνδυάζοντας την πληθωρικότητα ενός Ρώσου αφηγητή με το εβραϊκό πνεύμα, μια λεπτή ειρωνεία τα βέλη της οποία στρέφονται πολύ συχνά και εναντίον του εαυτού του, ο Γκούρεβιτς μας ανοίγει ένα παράθυρο σε έναν κόσμο ανοίκειο σε εμάς, τον οποίο όμως καταφέρνει να καταστήσει πολύ οικείο.
