Ο άνθρωπος ή ο επίγονός του θα παραμείνει οπαδός του Pascal, θα βασανίζεται από τα δύο άπειρα -καντιανός- θα προσκρούει στις αντινομίες του πνεύματός του και στα όρια του κόσμου των φαινομένων -εγελιανός- σε διαρκές γίγνεσθαι, με συνεχείς αντιδράσεις, να αναζητά την καθολικότητα που του διαφεύγει, έγραφε ο Edmnd Nabousset. Πιθανότατα, οι φιλόσοφοι εξετάζοντας την αρχή των ανθρώπινων πράξεων, να εξακολουθούν να αναρωτιούνται αν υπάρχουν ακόμα άνθρωποι. Ο Εντγκάρ Μορέν από τους σημαντικότερους στοχαστές της εποχής μας, στο Πέμπτο Βιβλίο του κολοσσιαίου έργου του «Η Μέθοδος», που κυκλοφορεί σύντομα από τις «Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου» σε μετάφραση και επίμετρο της Τιτίκας Δημητρούλια, απορρίπτει τις περισσότερες κυρίαρχες παραδοχές της ανθρώπινης προόδου, μάχεται τις «αλήθειες» που διέλυσαν κάθε βεβαιότητα και επιχειρεί εκ νέου το δικό του σχήμα κατανόησης των καιρών, δίνοντας τη δική του απάντηση στο μείζον ερώτημα: «Θα μπορέσουμε να βαδίσουμε προς μια κοινωνία-κόσμο η οποία θα φέρει εντός της τη γέννηση της ανθρωπινότητας της ανθρωπότητας;».
Οι δύο παγκοσμιοποιήσεις
«…Αρχίζουμε να διαβλέπουμε, μετά την ενσωμάτωση της πλανητικής μοίρας στην ιστορική μοίρα της Δύσης, την ενσωμάτωση της ιστορικής μοίρας της Δύσης στην πλανητική μοίρα»… «Αναπτύσσεται έτσι μια άλλη παγκοσμιοποίηση συνδεδεμένη και ανταγωνιστική με την τεχνο-οικονομική παγκοσμιοποίηση… η παγκοσμιοποίηση του ανθρωπισμού, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της αρχής της ελευθερίας – ισότητας – αδελφοσύνης, της ιδέας της δημοκρατίας, της ιδέας της ανθρώπινης αλληλεγγύης»… «Τι σημαίνει η ελευθερία όταν η συνείδηση συσκοτίζεται και πλανάται; Η περιπέτεια της ελευθερίας είναι ένα «παράξενο παιχνίδι», ένα επικίνδυνο παιχνίδι. Βλέπουμε εδώ ότι η ελευθερία διατρέχει τον ίδιο κίνδυνο με την αλήθεια: τον κίνδυνο της πλάνης. Το πιο δύσκολο στις ταραγμένες περιόδους δεν είναι να κάνει κάποιος το καθήκον του, αλλά να το γνωρίζει…»
Η πανουργία της ιστορίας
Κατά την παραδοχή του W. Benjamin, η βαρβαρότητα περικλείει βαθιά μέσα της τον πολιτισμό και το αντίστροφο. Στον 20ό αιώνα, σημειώνει ο E. Morin, παρακολουθήσαμε αυτή τη διπλή προαγωγή προόδου και οπισθοδρόμησης, πολιτισμού και βαρβαρότητας. «…Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι ελευθερώτριες δυνάμεις στην Ευρώπη ήταν αποικιοκρατικές στην Ασία και την Αμερική. Το Στάλιγκραντ υπήρξε, όπως υπέροχα το διατύπωσε ο Vassili Grossman, η μεγαλύτερη νίκη και μαζί η μεγαλύτερη ήττα της ανθρωπότητας. Η μεγαλύτερη νίκη, επειδή κατέφερε το τελειωτικό πλήγμα στη ναζιστική δύναμη. Η μεγαλύτερη ήττα, επειδή εδραίωσε τον σταλινικό δεσποτισμό και ενίσχυσε επί μισό αιώνα τον σοβιετικό ολοκληρωτισμό. Το διπλό παιχνίδι είναι απρόβλεπτο και αβέβαιο»… «Αν η μόνη μας ελπίδα είναι καταστροφική, τότε η σωτηρία βρίσκεται στην καταστροφή, με την προϋπόθεση όμως ότι θα την αποφύγουμε στο παρά ένα. Αν κάποιος θεός διασκεδάζει προσπαθώντας να μας φοβίσει, το έχει καταφέρει».
Ενάντια στην παραφροσύνη
«Σήμερα η ανθρωπότητα δεν καταφέρνει να γεννήσει την ανθρωπιά»! «Οι τεχνικές του homo faber δεν υπήρξαν όλες ούτε εξ ολοκλήρου προς όφελος του homo sapiens»… «Οι κεραυνοβόλες πρόοδοι της τεχνοεπιστήμης δημιούργησαν, στα μέσα του 20ού αιώνα και για πρώτη φορά στην ιστορία, τη δυνατότητα αφανισμού της ανθρωπότητας. Παράλληλα, οι πρόοδοι της βιομηχανίας, συνυφασμένες με τις τεχνικές προόδους, δημιούργησαν τη νέα απειλή της καταστροφής της βιόσφαιρας. Οι ύστατοι θρίαμβοι του homo faber βρίσκονται πλέον στα χέρια του homo demens», του παράφρονος ανθρώπου… «Το πνεύμα ελέγχει τις όλο και πιο αποδοτικές μηχανές που έχει δημιουργήσει. Η λογική των τεχνιτών αυτών μηχανών, όμως, ελέγχει όλο και περισσότερο το πνεύμα των τεχνικών, των επιστημόνων, των κοινωνιολόγων, των πολιτικών και ευρύτερα όλων εκείνων που, επειδή υπακούουν στην κυριαρχία του υπολογισμού, αγνοούν οτιδήποτε δεν είναι μετρήσιμο, δηλαδή τα αισθήματα, τα βάσανα, τις στιγμές ευτυχίας, τα ανθρώπινα όντα. Αυτή η λογική εφαρμόζεται έτσι στη γνώση και στην καθοδήγηση των κοινωνιών και εξαπλώνεται σε όλους τους τομείς της ζωής. Η τεχνητή νοημοσύνη βρίσκεται ήδη μέσα στα πνεύματα των ηγετών, στο εκπαιδευτικό σύστημα και ευνοεί την εντύπωση της συγκεκριμένης λογικής στα δικά μας πνεύματα…».
Για το έθνος – κράτος
«Οι θεοί εξασθένησαν με την προαγωγή του εκκοσμικευμένου πολιτισμού και ενός νέου θρησκευτικού μύθου, του έθνους – κράτους. Η αυτο-θεοποίησή του προσέδωσε στο έθνος – κράτος μια ηθική και ψυχική δύναμη απαραίτητη για τη φυσική του εξουσία, και οι εθνικισμοί συνεχίζουν να φουντώνουν στον πλανήτη»… «Το εύρος και ο ζωτικός χαρακτήρας των πλανητικών προβλημάτων απαιτούν ένα κοινό δίκαιο της ανθρωπότητας, παγκόσμιες αρχές, και, ακόμα καλύτερα, συνομοσπονδίες συνδεδεμένες με τις εν λόγω αρχές. Τα έθνη αποτελούν μαζί αναγκαιότητα και εμπόδιο για την κοινωνία – κόσμο, αποτελούν μια αναγκαιότητα ως ζώσες συντήρησης της ποικιλόμορφης κουλτούρας και ταυτότητας, εστίες δημοκρατίας, δυνάμεις αντίστασης στις ανώνυμες δυνάμεις, τις κινούμενες από το κέρδος. Τα έθνη θα έπρεπε λοιπόν να ενσωματωθούν σε μια πλανητική κοινότητα, παρότι σήμερα αναστέλλουν τις δυνατότητές της».
