O χώρος υποδοχής τού Γκουγκενχάιμ θυμίζει Σάββατο μεσημέρι σε εμπορικό κέντρο. Και δεν είναι καν Σάββατο. Παντού ουρές: για τα εκδοτήρια εισιτηρίων, τις τουαλέτες, την γκαρνταρόμπα. Εμμεση αναφορά στη διοικητική δυσλειτουργία των σοσιαλιστικών καθεστώτων της Ανατολικής Ευρώπης; Οχι· απλά η πιο δημοφιλής έκθεση στην ιστορία του Μουσείου Γκουγκενχάιμ της Νέας Υόρκης, με περισσότερους από 30 χιλιάδες επισκέπτες την ημέρα!
Η έκθεση «Ρωσία!» (έως τις 11.1) φέρνει στη Νέα Υόρκη την άγνωστη, μυθική χώρα· και για πρώτη φορά σε αυτήν την κλίμακα. Περισσότερα από 250 έργα, ζωγραφικά στη συντριπτική τους πλειοψηφία, συν 30 γλυπτά και επιπλέον 12 ξένα έργα του 17ου και του 18ου αιώνα, μεταφέρουν στην αμερικανική μεγαλούπολη μοναδικούς θησαυρούς από τα σημαντικότερα μουσεία της Ρωσίας: το περίφημο Ερμιτάζ της Αγίας Πετρούπολης, την Πινακοθήκη Τρετιάκοφ της Μόσχας και το Ρωσικό Μουσείο της Αγίας Πετρούπολης.
Η κατακόκκινη φοντάνα στην είσοδο του Γκουγκενχάιμ, ειδικά επιχρωματισμένη για την περίπτωση, δεν είναι αναφορά μόνο στη σοβιετική υπερδύναμη του 20ού αιώνα. Αν σταθείς στην άκρη των ορόφων του σπειροειδούς κτιρίου του Φρανκ Λόιντ Ράιτ, το κόκκινο κυριαρχεί: είτε στις οικείες θρησκευτικές εικόνες της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, με τις οποίες και αρχίζει η έκθεση, είτε ως φόντο στα έργα των βασιλικών συλλογών του Μεγάλου Πέτρου (1672 – 1725) και της Μεγάλης Αικατερίνης (1729 – 1796), είτε, πολύ αργότερα, στους πίνακες του σοσιαλιστικού ρεαλισμού με τον αναπόφευκτο συμβολισμό.
Ο άγνωστος 19ος
Μία, «κόκκινη», λοιπόν, έκθεση με πολλές παραλλαγές. Οι αλλαγές που προωθεί ο Μεγάλος Πέτρος στις αρχές του 18ου αιώνα και με τις οποίες περιορίζεται η επίδραση της Εκκλησίας και των παραδόσεών της, αλλάζει το «βλέμμα» των Ρώσων ζωγράφων. Καλλιτέχνες από τη Δυτική Ευρώπη καταφθάνουν στην Αγία Πετρούπολη και στις άλλες μεγάλες πόλεις της χώρας για να διδάξουν. H ίδρυση της Ακαδημίας Καλών Τεχνών από τη Μεγάλη Αικατερίνη θα επιτείνει τη «δυτικοποίηση» της ρωσικής παραγωγής. Ως το μέσο του 18ου αιώνα, όταν το κίνημα των «Περιπλανώμενων» θα απορρίψει τις δομές του ακαδημαϊσμού, πρεσβεύοντας μία περισσότερο ρεαλιστική και κοινωνικά πιο συνειδητή τέχνη. Οι καθημερινοί άνθρωποι του μόχθου, είλωτες και παρίες παίρνουν στα κάδρα τη θέση των εύπορων αστών. O 20ός αιώνας καλύπτεται σε όλη του την έκταση, έως την αυγή της νέας χιλιετίας, με την παραγωγή του σοσιαλιστικού ρεαλισμού και τις απεικονίσεις των Λένιν και Στάλιν να συγκεντρώνουν το έκπληκτο βλέμμα του κοινού. H Ρωσική Πρωτοπορία εκπροσωπείται με λιγοστά αλλά χαρακτηριστικά έργα. O κόσμος, ανεξαρτήτως ηλικίας, φεύγει συγκινημένος. Είναι η επίγνωση ότι τα παλιά τείχη δεν είναι εδώ· και η ανταπόδωση του σεβασμού που αξίζει και ο πιο σκληροτράχηλος εχθρός.
