Ενα μήνα και 12 ημέρες μετά τη δήλωση του υφυπουργού Πολιτισμού ότι το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης «προχωρά σε νέα φάση», την ανακοίνωση της κινηματογραφικής του πολιτικής και τις αλλαγές θεσμικών προσώπων, όλα είναι έωλα και τραυματισμένα. H χθεσινή παραίτηση του νεοδιορισθέντος προέδρου του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης Παντελή Βούλγαρη, με επιστολή του στον πρωθυπουργό και υπουργό Πολιτισμού, αποκάλυψε το απόστημα που σοβούσε εδώ και καιρό στον χώρο του κινηματογράφου.
Η αναίτια και άκαιρη απομάκρυνση της προηγούμενης ηγεσίας του Φεστιβάλ, του διευθυντή Μισέλ Δημόπουλου και του προέδρου Θόδωρου Αγγελόπουλου, που δημιούργησαν έναν επιτυχημένο και καθιερωμένο θεσμό, προκάλεσε ισχυρούς κραδασμούς παρασύροντας σε ένα ντόμινο αντιδράσεων και ανατροπών. Και ενώ το αίτημα ήταν (και εξακολουθεί να είναι) η διατήρηση και ενδυνάμωση ενός διεθνούς, υποδειγματικού, Φεστιβάλ, η διαμάχη μεταφέρθηκε στα πρόσωπα και ένα δυσοίωνο παρασκήνιο άρχισε να εκδηλώνεται. Αλλά και στο προσκήνιο, η διεθνής υποστήριξη στους απερχόμενους (Αγγελόπουλο – Δημόπουλο) κατέστησε ακόμα πιο έντονο το ερώτημα: Γιατί το ΥΠΠΟ θέλησε να προχωρήσει σε βίαιες αλλαγές, ανοίγοντας άσκοπα μέτωπα. Εάν η διαδοχή γινόταν σε εύθετο χρόνο (κανείς δεν ισχυρίζεται ότι οι ηγεσίες, ακόμη και οι επιτυχημένες, οφείλουν να είναι ισόβιες), σε κλίμα συνεργασίας και συναίνεσης, οι οχλήσεις θα ήταν ελάχιστες. Ομως, τόσο ο Παντελής Βούλγαρης όσο και η Δέσποινα Μουζάκη, αποδεχόμενοι τα αξιώματα, βρέθηκαν ακάλυπτοι και σχεδόν πανταχόθεν βαλλόμενοι.
Από τις πιο εντυπωσιακές εκδηλώσεις συμπαράστασης ήταν οι εκατοντάδες (περίπου 1.000) υπογραφές στο Διαδίκτυο κάτω από κείμενο διαμαρτυρίας «για τις βιαστικές και λανθασμένες ενέργειες της ελληνικής κυβέρνησης» (πρωτοβουλία της καθηγήτριας της Σορβόνης Σιλβί Ρολέ, «K» 28/4). Ανάμεσα στους υπογράφοντες διακρίνει κανείς τον Κώστα Γαβρά, τον Τζιμ Τζάρμους, τον Ντην Ταβουλάρις, τον Αλεξάντερ Πέιν, τον Ναγκίσα Οσιμα, τον Αμπάς Κιαροστάμι, τον Αλεξάντερ Σοκούροφ, τον Νάνι Μορέτι, τον Μπερνάρντο Μπερτολούτσι, θεωρητικούς, κριτικούς, πανεπιστημιακούς, διευθυντές φεστιβάλ.
Ο Π. Βούλγαρης εισέπραξε πίεση και βρέθηκε σε εχθρικό περιβάλλον. Κατέθεσε επιστολή παραίτησης (σε διπλανή στήλη) με εμφανή τα σημάδια της πικρίας και με αιχμές εναντίον της προηγούμενης διοίκησης. O Θόδωρος Αγγελόπουλος και ο Μισέλ Δημόπουλος (από τις Κάννες όπου βρίσκεται) απαντούν αυστηρά, ως άμεσα θιγόμενοι.
Συνέπειες
Η νεοδιορισθείσα διευθύντρια, παραγωγός Δέσποινα Μουζάκη, βρίσκεται σε εξαιρετικά δύσκολη θέση: Μόνη, με ένα φεστιβάλ στον αέρα, τον διευθυντή των Νέων Οριζόντων Δημήτρη Εϊπίδη «υπ’ ατμόν» (οι πληροφορίες από τις Κάννες, όπου βρίσκονται, λένε ότι τον κρατούν με τα δόντια να μην παραιτηθεί) και τον κινηματογραφικό χώρο μουδιασμένο, ανήσυχο, με δυσοίωνες σκέψεις. Οι τριγμοί δεν αφήνουν αλώβητο και το Κέντρο Κινηματογράφου όπου σε έκτακτο χθεσινό Δ.Σ. αποφάσισαν να προβούν σε διοικητικά μέτρα εναντίον της υπεύθυνης της Hellas Film κ. Βούλας Γεωργακάκου για προσωπικό κείμενο που κυκλοφόρησε (στα αγγλικά) στο Διαδίκτυο, χρησιμοποιώντας το λογότυπο του EKK και στο οποίο προσπαθεί να δικαιολογήσει τις επιλογές του ΥΠΠΟ, αποτρέποντας τη συγκέντρωση περαιτέρω υπογραφών υπέρ των απερχόμενων.
Ενάμιση μήνα μετά τις εξαγγελθείσες αλλαγές, το κινηματογραφικό τοπίο στην Ελλάδα είναι θλιβερό όσο ποτέ άλλοτε.
Οι τρεις επιστολές
Ο πρώην πρόεδρος Θόδωρος Αγγελόπουλος απαντά στις βολές: «Λυπάμαι γιατί ο Παντελής Βούλγαρης έχασε την ψυχραιμία του και αντιμετωπίζει ως προσωπικό πόλεμο μια διεθνή αντίδραση στη μεταβολή ενός εξαιρετικά πετυχημένου, κατά γενική ομολογία, θεσμού σε τοπικό φαινόμενο. Αντίδραση στην επιστροφή στο παρελθόν. Στο περασμένο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης υπερασπιζόμενος τον Μιχάλη Δημόπουλο στην πραγματικότητα υπερασπιζόμουν το Φεστιβάλ. Υπερασπιζόμουν τον κινηματογράφο. Ωστόσο, παρά τις πιέσεις απέφυγα να μιλήσω όλο αυτό τον καιρό φοβούμενος αυτό ακριβώς: Να θεωρηθεί ότι αντιδρώ στη μεταβολή της ηγεσίας του Φεστιβάλ.
Η διεθνής αντίδραση ήταν και είναι αυθόρμητη και μη ελεγχόμενη. Οι περισσότεροι απ’ αυτούς που αντέδρασαν γνώρισαν και αγάπησαν το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Αυτή την κινηματογραφική όαση στη δυσκολία των καιρών.
Λυπάμαι πραγματικά γιατί ο Παντελής Βούλγαρης δεν έχει καταλάβει πού βρίσκεται το πρόβλημα. Αντιμετωπίζει πληγωμένος μια ιστορία που είναι έξω από πολιτικές μεταβολές και εύνοιες, μια ιστορία που τον ξεπερνάει. Μια ιστορία που λέγεται οραματική σχέση με το μέλλον του κινηματογράφου».
Στη δική του απαντητική επιστολή ο πρώην διευθυντής Μισέλ Δημόπουλος γράφει:
«Πριν ο ειλικρινά φίλος μου Παντελής Βούλγαρης ανακαλύψει σκοτεινές συνωμοσίες, ας σκεφτεί δύο πράγματα: 1) αν μας έχει ικανούς και μένα και τον Αγγελόπουλο για τέτοια φτηνά κόλπα όπως αυτά που υπαινίσσεται στην επιστολή του και 2) αν πιστεύει ότι όσοι υπογράφουν διεθνώς το κείμενο διαμαρτυρίας μπορούν να είναι κατευθυνόμενοι και χειραγωγημένοι. Θα ήθελα να τον παρακαλέσω να εξετάσει τις πραγματικές και ουσιαστικές αιτίες της κατακραυγής. Νομίζω πως ούτε το φεστιβάλ ούτε η χώρα διασύρεται όταν αναγνωρίζεται από κορυφαίους εκπροσώπους του κινηματογράφου το πολύχρονο και συστηματικό έργο της προηγούμενης διοίκησης και η Ελλάδα δεν είναι χώρα κλειστή όπου όλα μπορούν να αποκρύβονται».
Η Δέσποινα Μουζάκη, νυν διευθύντρια του Φεστιβάλ, δηλώνει: «H αξιοπρέπεια και το ήθος του Παντελή Βούλγαρη του επέβαλαν την παραίτησή του από τη θέση του προέδρου στερώντας το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης από τις πολύτιμες υπηρεσίες του. Σε αυτές τις κρίσιμες στιγμές, το μόνο που μου επιβάλλεται να κάνω είναι η συνέχιση του έργου -που τιμητικά μου ανατέθηκε- για αναβάθμιση, ενδυνάμωση και διεύρυνση των οριζόντων του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και να καλέσω όσους πραγματικά το στηρίζουν να συμβάλουν δημιουργικά σε αυτό».
