Τα τελευταία χρόνια το θέατρο στη Θεσσαλονίκη έχει δημιουργήσει έναν πολύ αναγνωρίσιμο δικό του χαρακτήρα, διαφορετικό από την Αθήνα. Και δεν χρειάζεται να ξεφυλλίσει κανείς το ιδιαίτερα ενημερωτικό λεύκωμα «50 Χρόνια Θέατρο στη Θεσσαλονίκη 1953-2003» που εξέδωσαν οι «Φίλοι του Ιδρύματος Μελίνα Μερκούρη» με τη φροντίδα της Ελένης Λαζαρίδου για να κατανοήσει μια πορεία η οποία θα είχε τέτοιο κοινωνιολογικό κι επιστημονικό ενδιαφέρον, ώστε να γίνει αντικείμενο διδακτορικής διατριβής, αλλά απλώς να σταθεί στο τέλος αυτής της χειμερινής περιόδου.
Τελικά, ο απολογισμός της δουλειάς που έκανε στις τέσσερις σκηνές του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος ο καλλιτεχνικός του διευθυντής Βίκτωρας Αρδίτης ήταν θετικός. Δύσκολα στοιχήματα, όπως το «Αρκαδία» (κι όχι «Η Αρκαδία» όπως το παρεξήγησαν πολλοί!) του Τομ Στόπαρντ, σε σκηνοθεσία Κωνσταντίνου Αρβανιτάκη αλλά ακόμα και ο τσεχοφικός «Πλατόνοφ» τελικά κερδήθηκαν στις μεγαλοπρεπέστατα απλόχωρες σκηνές του ΚΘΒΕ (περισσότερο χάρη στην πρωταγωνίστριά του, τη Λυδία Φωτοπούλου παρά στον Σέρβο σκηνοθέτη Νικήτα Μιλιβόγεβιτς). Ομως πάλι στον ίδιο ευρύχωρο χώρο μήπως δεν χάθηκε ένα εξίσου μεγαλόπνοο στοίχημα με την αφόρητης ανίας τρίωρη αλληλουχία από πατρικές «Κατάρες και (μαγικά) Ελάφια» του Τούρκου συγγραφέα Μουρατχάν Μουνγκάν στη φλύαρη σκηνοθεσία του Μουσταφά Αβκιράν, ο οποίος επέλεξε έναν ολότελα ξεπερασμένο μοντερνισμό της δεκατίας του ’60.
Και μπορεί μεν και παρακάτω να παραμείναμε μέσα στον βαλκανικό χώρο (είναι, πάντως, συνεπής και σωστός αυτός ο παράλληλος δρόμος της NA Ευρώπης που έχει επιλέξει το ΚΘΒΕ) με το «Η μοιρασιά του Διαβόλου» -στην νεοεξπρεσιονιστική σκηνοθεσία του Πέτρου Σεβαστίκογλου- όμως ο γαλλόφωνος συγγραφέας του έργου, Φαμπρίς Μελκιό, δεν καταφέρνει τελικά να μείνει αμέτοχος στη διαμάχη ορθοδόξων Σέρβων και μουσουλμάνων Βοσνίων.
Στις «Νέες Μορφές»
Από τις καλύτερες στιγμές αυτού του χειμώνα ήταν μία με νεολαιίστικη και χαμογελαστή διάθεση επεξεργασμένη Goλfω του Σπυρίδωνα Περεσιάδη στη σκηνοθεσία του τριαντάχρονου Σίμου Κακάλα, ενός ηθοποιού του ΚΘΒΕ που πρωταγωνιστούσε στη «Μοιρασιά του Διαβόλου» που μόλις λέγαμε. Ο Σ. Κακάλας ξεκίνησε από τις «Νέες Μορφές», ένα από τα πιο γνήσια πειραματικά θεατρικά συγκροτήματα της Ελλάδας. Με ζωή περισσότερο από δέκα χρόνια, οι «Νέες Μορφές» παρουσιάζουν αυτή τη στιγμή μία πρώτης τάξεως παράσταση -πάλι μέσα σ’ ολόκληρη την ελληνική επικράτεια συμπεριλαμβανομένης και της πρωτεύουσας: το Bash, που κανονικά μεταφράζεται «Προσπάθεια», όμως εδώ το λένε «Κοσμικό Γεγονός». Ενα ιδιαίτερα ενδιαφέρον έργο του Αμερικανού Νιλ Λαμπιούτ, ενός 40χρονου κινηματογραφιστή και συγγραφέα ο οποίος, αρχίζοντας από το οffΒroadway και το Φεστιβάλ Σάντανς, όπου βγαίνουν πλέον όλα τα νέα ταλέντα των σκηνοθετών, είναι αυτή τη στιγμή ένας από τους πιο πολυσυζητημένους δημιουργούς της δεκαετίας μας. Ακριβώς τούτης της συγκεκριμένης δεκαετίας, κι όχι των περασμένων τεσσάρων – πέντε, όπου αρκετοί αθηναϊκοί θίασοι ψάχνουν για την πρωτοπορία τους.
Στο «Κοσμικό Γεγονός» τέσσερις άριστοι ηθοποιοί, ο Γιάννης Παρασκευόπουλος, η Μαγδαληνή Μπεκρή, ο Γιώργος Παπαδημητρίου και η Βασιλική Νικηφορίδου μονολογούν αποκαλύπτοντας ανομολόγητες πράξεις που έχουν διαπράξει μέσα σε μία καθημερινότητα, η οποία με την παγκοσμιοποίηση παύει πλέον να είναι τόσο καθαρά αμερικανική όπως την εννούσε ο συγγραφέας της. Ενα καταπληκτικό, σύγχρονο κείμενο που -παράδοξο όμως αληθινό- μαρτυρά τις καταβολές του από το αρχαίο ελληνικό δράμα. Χαρακτηριστικά στη μία από τις τρεις ιστορίες, με τον τίτλο «Μήδειας Επάνοδος» η Μ. Μπεκρή αφηγείται πώς ως νέα Μήδεια εκδικείται τον πατέρα του παιδιού της έχοντας υποκύψει στον παιδόφιλο δάσκαλό της. Και στην «Ιφιγένεια εν Ορεμ» πάλι, ο μορμόνος έμπορος διηγείται πώς διέπραξε μια παρόμοια θυσία με τον Αγαμέμνονα, καθαρά για λόγους καριέρας. Μινιμαλιστικά σκηνοθετημένα σε τρεις διαφορετικούς σταθερούς χώρους από τη Βάσια Μπακάκου και τον Γιάννη Παρασκευόπουλο, τα τρία ημίωρα ήταν τα πιο αφυπνιστικά που έχω δει σε μεταμεσονύχτια παράσταση.
Σε απόσταση άνετης πεζοπορίας από τις «Νέες Μορφές» βρίσκεται η συγγενική της σε χώρο -μικρό υπόγειο- και σε σοβαρή πειραματική διάθεση «Ακτίς Αελίου». Υστερα από μία ενδιαφέρουσα τσιρκοειδή -με την καλή έννοια- «Αυτοβιογραφία» του Τόμας Μπέρνχαρντ (μετάφραση Βασίλης Τομανάς, σκηνοθεσία Ιωάννα Κατσαρού με τους έκτακτους ηθοποιούς Τόμα Βελισσάρη, και Ελεονώρα Αιβαζίδου) -αυτού του μεγαλοφυούς εκκεντρικότητας Αυστριακού συγγραφέα, ο οποίος έβριζε συστηματικά την πατρίδα και τους συμπατριώτες του ως άξεστους, και δεν ασχολιόταν με το να χωρίζει τα κείμενά του με τελείες και σε παραγράφους- ανεβάζουν τώρα ένα στριμωγμένο «Ξαφνικά Πέρσι το Καλοκαίρι». Ενα έργο «ρόλων» του Τένεσι Ουίλιαμς που δύσκολα θα περίμενε να δει κανείς σε μια νεανική, πρωτοποριακή σκηνή. Παρ’ όλο που ο μεταφραστής-σκηνοθέτης, Νίκος Σακαλίδης, δίνει το στίγμα του στο πρόγραμμα λέγοντας πως εδώ «ο λόγος αποθεώνεται…» στην -λόγω χώρου άραγε;- ασάλευτη παράστασή του, η σκηνική αποθέωση είναι εμφανώς προβληματική. Η Θεανώ Αμοιρίδου και η Ιωάννα Κατσαρού πρέπει να είχαν μελετήσει προσεκτικά τις ερμηνείες της Κάθριν Χέμπουρν και της Ελίζαμπεθ Τέιλορ στην ταινία «Suddenly Last Summer» του Τζόζεφ Μανκίεβιτς (1959), γεγονός που τελικά δεν ήταν κι εναντίον τους.
Η Πειραματική Σκηνή
Σίγουρα υπάρχει πάντα και η -λεγόμενη- Πειραματική Σκηνή της Τέχνης, η σημαντικότερη μη κρατική θεατρική ομάδα της Θεσσαλονίκης που διευθύνει ο Νικηφόρος Παπανδρέου. Μόνο που αυτή έχει ήδη ενηλικιωθεί στα κάπου τριάντα χρόνια που υφίσταται, και ο διευθυντής της έγινε προ πολλού πανεπιστημιακός καθηγητής. Οχι σίγουρα κακό, για μία ομάδα που δίδαξε τόσα και τόσα στο θεατρόφιλο κοινό της Θεσσαλονίκης, όμως το «Πειραματικό» έχει πλέον σκαρφαλώσει στα υψώματα της Ανω Πόλης, δίπλα στον Αγιο Δημήτριο. Πάντως μία από τις δυο – τρεις καλύτερες παραστάσεις αυτού του χειμώνα ήταν ο σαιξπηρικός «Εμπορος της Βενετίας» σε καλοδουλεμένη στις λεπτομέρειές της σκηνοθεσία του Νίκου Χουρμουζιάδη, και μ’ έναν από τους καλύτερους Σάιλοκ που έχω ποτέ μου δει, τον λιτό και με παρόμοια σπαρακτική εσωτερικότητα Νίκο Λύτρα. Μια ιδιαίτερα ευτυχής στιγμή της «Πειραματικής Σκηνής της Τέχνης».
Ο καλός σκηνοθέτης Γιάννης Ρήγας έπειτα από χρόνια στο ΚΘΒΕ και στην Κρατική Δραματική Σχολή έμεινε τελικά στη Θεσσαλονίκη και στη μη κερδοσκοπική, ιδιωτική εταιρεία «Νέο Θέατρο» που διευθύνει η Τζένη Χαλκιά, κι όπου τον χειμώνα σκηνοθέτησε μία από τις πιο πρόσχαρες κι ευφάνταστες παραστάσεις σαιξπηρικής κωμωδίας: την «Κωμωδία των Παρεξηγήσεων». Ναι, ακριβώς αυτή με τους -δύσκολους- ρόλους των διδύμων όπου ξεχώρισαν ο Χρήστος Σούγαρης και η Γαλήνη Χατζηπασχάλη. Θα ‘πρεπε τέτοιοι -κι άλλοι πολλοί- εκτός αθηναϊκού κέντρου ηθοποιοί να επισημαίνονται και να επιβραβεύονται, τουλάχιστον, με την αναγνώριση την οποία -φευ- ο Τύπος δεν μπορεί πια να τους δώσει σε ικανοποιητικό βαθμό. Πλατιά το κατορθώνει μόνο η τηλεόραση. Τι έγινε στ’ αλήθεια μ’ εκείνη την περσινή αναγγελία της ΕΡΤ3 για ντόπιες παραγωγές;
