Να, λοιπόν, που επήλθε συμφωνία – ή έστω ένα πλαίσιο αλληλοκατανόησης, ώστε να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ και να ανασάνει η παγκόσμια οικονομία. Ηταν η καλύτερη έκβαση, εδώ που φτάσαμε, περιορίζοντας τη ζημιά από την άφρονα απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να επιτεθεί στο Ιράν.
Στις επόμενες 60 ημέρες, οι δύο πλευρές θα διαπραγματευτούν για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Στην καλύτερη περίπτωση για τις ΗΠΑ, θα καταλήξουν –σχεδόν σίγουρα θα χρειαστεί πολύ περισσότερο από δύο μήνες– σε μία συμφωνία πανομοιότυπη με το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA) που υπεγράφη το 2015 μεταξύ του Ιράν, των ΗΠΑ, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Κίνας και της Ρωσίας. (Ο Τραμπ εξακολουθεί, ακόμα και σήμερα, να χαρακτηρίζει τη συμφωνία αυτή «καταστροφή» και είχε αποσύρει τις ΗΠΑ από αυτήν κατά την πρώτη του θητεία). Πέραν των δυσκολιών της πυρηνικής διαπραγμάτευσης, η επιστροφή της κανονικότητας στον Περσικό θα χρειαστεί καιρό – και η κατάπαυση του πυρός είναι τουλάχιστον επισφαλής, δεδομένης της κατάστασης στον Λίβανο.
→ Ως συνήθως, με βρίσκετε στο [email protected] και στο Bluesky (στο @yanpal.bsky.social).
ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΣΥΝΘΗΚΟΛΟΓΗΣΗ. Ο Τραμπ έχει πει πολλά και διάφορα από το βράδυ της περασμένης Κυριακής, όταν ανακοινώθηκε η συμφωνία: ότι τα Στενά θα είναι ανοιχτά άνευ τελών επί μονίμου βάσεως από εδώ και στο εξής, ότι εξασφάλισε πως το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα (και ότι, αν του ξανανοίξει η όρεξη, θα αναλάβει εκ νέου στρατιωτική δράση εναντίον του), ότι το πρόβλημα της Χεζμπολάχ μπορεί να το λύσει η Συρία (!), ότι οι ΗΠΑ μπορούν να γίνουν «ο κηδεμόνας της Μέσης Ανατολής», με το αζημίωτο (20% των εσόδων των χωρών της περιοχής).
Τίποτα από όλα αυτά δεν μπορεί να κρύψει τη βασική αλήθεια: ο Τραμπ ξεκίνησε έναν πόλεμο με το Ιράν απολύτως επιπόλαια, πιστεύοντας τον Μπέντζαμιν Νετανιάχου και άλλους που του έλεγαν πως θα κάνει περίπατο και θα επιβάλει μία νέα, φιλο-αμερικανική ηγεσία, όπως έγινε στη Βενεζουέλα. Παρά τη δολοφονία του Ανώτατου Ηγέτη και πολλών άλλων κορυφαίων αξιωματούχων και το σφυροκόπημα πέντε και πλέον εβδομάδων, το καθεστώς δεν κατέρρευσε. Αντ’ αυτού, εξαπέλυσε σφοδρά αντίποινα κατά των συμμάχων των ΗΠΑ στον Περσικό και έκλεισε τα Στενά, αποκτώντας έτσι έναν πανίσχυρο μοχλό πίεσης απέναντι στην Ουάσιγκτον.
Ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός, από τα μέσα Απριλίου, ενίσχυσε το κίνητρο της Τεχεράνης να καθίσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Αλλά οι Ιρανοί είχαν δει ότι ο Τραμπ, παρά τις συνεχείς απειλές, φοβόταν να κλιμακώσει την κατάσταση – και ήξεραν πως είχαν το περιθώριο να επιμείνουν.
Το αποτέλεσμα ήταν ένα κείμενο (που δημοσιεύθηκε επιτέλους χθες, αφού εκδοχές του είχαν αρχίσει να διαρρέουν αριστερά-δεξιά) στο οποίο δεν γίνεται αναφορά στην αποκατάσταση της ελεύθερης (άνευ τελών) ναυσιπλοΐας στα Στενά ούτε στο πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν ή στο δίκτυο πληρεξούσιων δυνάμεων τις οποίες υποστηρίζει στην ευρύτερη περιοχή. Αντιθέτως, γίνεται αναφορά σε ένα σχέδιο «τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων» για την ανοικοδόμηση του Ιράν, το οποίο θα αναλάβουν να «δημιουργήσουν» οι ΗΠΑ μαζί με τους περιφερειακούς τους εταίρους. Και σημειώνεται επίσης ότι «οι ΗΠΑ δεσμεύονται να τερματίσουν, βάσει χρονοδιαγράμματος που θα συμφωνηθεί στο πλαίσιο της τελικής συμφωνίας, όλα τα είδη κυρώσεων που αντιμετωπίζει επί του παρόντος η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν» – με σημαντική χαλάρωση υφιστάμενων κυρώσεων άμεσα. Οι δύο πλευρές δεσμεύονται επίσης να μην αναμειγνύονται στις «εσωτερικές υποθέσεις» η μία της άλλης – κάτι αναμφίβολα δυσοίωνο για τους Ιρανούς αντιφρονούντες.
Οι Ιρανοί, από την πλευρά τους, δεσμεύτηκαν –ξανά, όπως το έχουν κάνει πολλάκις, συμπεριλαμβανομένου στο πλαίσιο του JCPOA– ότι δεν θα επιδιώξουν ποτέ να αποκτήσουν πυρηνικά όπλα. Σχετικά, με τα περίπου 440 κιλά υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου που φέρονται να διαθέτουν θα αραιωθούν στο σημείο όπου βρίσκονται υπό την επίβλεψη του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας. Η συμφωνία «καταστροφή» του Ομπάμα, υπενθυμίζεται, είχε ως το αποτέλεσμα το 97% των τότε αποθεμάτων εμπλουτισμένου (σε χαμηλότερο βαθμό) ουρανίου να μεταφερθεί εκτός Ιράν. Οπως τιτλοφορείται η νεότερη ανάλυση του Γιάροσλαβ Τροφίμοφ για τη Wall Street Journal: «Το Ιράν επιστρέφει στις πυρηνικές διαπραγματεύσεις χωρίς να φοβάται πλέον την Αμερική».
Ο Τραμπ, στις πρώτες ημέρες των βομβαρδισμών, έλεγε ότι ο πόλεμος θα λήξει μόνο με την «άνευ όρων συνθηκολόγηση» του καθεστώτος. Αν κάποια πλευρά συνθηκολόγησε υπογράφοντας αυτή τη συμφωνία-πλαίσιο, αυτή δεν είναι το Ιράν.
Ο Αμερικανός πρόεδρος, παρά την πομπώδη καυχησιολογία του, μοιάζει να το έχει κατανοήσει αυτό. Αυτό είναι εμφανές από την καθυστέρηση στη δημοσίευση του κειμένου και από την ακύρωση της τελετής επίσημης υπογραφής, που θα λάμβανε χώρα αύριο στη Γενεύη. Αντ’ αυτού, έβαλε χθες –στις Βερσαλλίες, of all places– την υπογραφή του στο μνημόνιο, και στη Γενεύη αναμένεται να ξεκινήσει αύριο ο νέος γύρος συνομιλιών, χωρίς να είναι ακόμα σαφές σε ποιο επίπεδο θα εκπροσωπηθούν οι ΗΠΑ.
ΤΟ ΑΓΚΑΘΙ ΤΟΥ ΛΙΒΑΝΟΥ. Μιλώντας στον Ντέιβιντ Σάνγκερ των New York Times, ο Τραμπ επαίνεσε –για ακατανόητους λόγους– τη συμβολή αυταρχικών του προτύπων, του Βλαντιμίρ Πούτιν και του Σι Τζινπίνγκ, στη θετική έκβαση των διαπραγματεύσεων. Αντιθέτως, είχε σκληρά λόγια να πει για τον Νετανιάχου, τον οποίο χαρακτήρισε «πολύ δύσκολο τύπο», ο οποίος θα έπρεπε να είναι ευγνώμων, γιατί «αν το Ιράν είχε πυρηνικά όπλα, το Ισραήλ δεν θα υπήρχε ούτε για δύο ώρες».
Το κείμενο της συμφωνίας Ιράν – ΗΠΑ περιλαμβάνει ρητή αναφορά σε κατάπαυση του πυρός «και στον Λίβανο». Ο Τραμπ την Κυριακή είπε ότι ο Ισραηλινός πρωθυπουργός είναι «εντάξει με τη συμφωνία». Την ίδια μέρα, ωστόσο, οι Ισραηλινοί βομβάρδισαν ξανά τη Βηρυτό, οδηγώντας τον Αμερικανό πρόεδρο να πει στο Channel 12 News ότι ο Νετανιάχου «δεν έχει καθόλου γ***μένη κρίση».
Μεγάλος αριθμός Ισραηλινών βουλευτών, αλλά και υπουργών της κυβέρνησης, άσκησαν σκληρή κριτική στη συμφωνία – και φιλοκυβερνητικοί σχολιαστές διέσυραν τον Τραμπ και το επιτελείο του. Ο ακροδεξιός υπουργός Δημόσιας Τάξης Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ (αυτός που εμφανίστηκε στο βίντεο με τους ακτιβιστές δεμένους πισθάγκωνα) δήλωσε ότι η συμφωνία «δεν μας δεσμεύει καθόλου».
Ο Νετανιάχου πάντως, που τη Δευτέρα παραδέχθηκε ότι δεν είχε δει καν το κείμενο της συμφωνίας, δεν την έχει σχολιάσει. Ξέρει, άλλωστε, ότι αν αποξενώσει τον Τραμπ, δεν έχει κάποιον άλλο να τον στηρίξει.
ΝΕΟ MOOD MUSIC ΣΤΗΝ G7. Την επομένη της ανακοίνωσης της συμφωνίας με το Ιράν, ο Τραμπ ταξίδεψε στο Εβιάν της Γαλλίας για τη συνάντηση της G7. Ως, στην καλύτερη περίπτωση, αγνωστικιστής απέναντι στο δημοκρατικό πολίτευμα, δεν έχει επιδείξει ιδιαίτερο ενθουσιασμό για αυτή τη συνάθροιση των ανεπτυγμένων δημοκρατιών. Πέρυσι είχε φύγει νωρίς από τη συνάντηση στο Κανανάσκις του Καναδά, κάτι που είχε κάνει και στην πρώτη του θητεία, ενώ έχει προκαλέσει συχνά αναταραχή με τις παρεμβάσεις του, όπως όταν πρότεινε να γίνει ξανά δεκτή στο γκρουπ η Ρωσία (οι New York Times έχουν εδώ ένα ιστορικό του χάους που έχει προκαλέσει κατά καιρούς στις συνόδους).
Αυτή τη φορά, πάντως, για τα δυσάρεστα δεδομένα που έχει καθιερώσει, το κλίμα ήταν εύκρατο, στα όρια της σύμπνοιας. Στο ζήτημα της Ουκρανίας, η οποία, αγνοώντας τις αμερικανικές πιέσεις να συμφωνήσει σε μια ειρήνη στους όρους της Μόσχα, έχει γυρίσει το παιχνίδι το τελευταίο εξάμηνο στο πεδίο της μάχης, ο τόνος του ήταν διαφορετικός – σαν να οσμίζεται τη δυσωδία της ήττας γύρω από τον Πούτιν και να μη θέλει να μολυνθεί από αυτήν.
Είπε ότι η συνάντησή του με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι ήταν «πολύ καλή» και, ερωτηθείς τι μορφή θα έπρεπε να πάρει η ειρηνευτική συμφωνία, είπε πως «η Ρωσία θα πρέπει κάνει συμφωνία». (Σχεδόν πάντα, έως τώρα, έλεγε ότι η Ουκρανία είναι αυτή πρέπει να κάνει συμφωνία, καθώς «δεν έχει χαρτιά» κ.ο.κ.). Υπονόησε επίσης ότι δεν θα παραταθεί η αναστολή των κυρώσεων στις πωλήσεις ρωσικού πετρελαίου που βρίσκεται εν πλω – μέτρο που ελήφθη, υποτίθεται, για να αυξηθεί η προσφορά στην αγορά όσο διαρκούσε ο αποκλεισμός των Στενών.
Στο κοινό ανακοινωθέν της συνόδου, χωρίς αμερικανικούς αστερίσκους, αναφέρεται: «Εμείς, οι ηγέτες της G7, στεκόμαστε ενωμένοι στην αταλάντευτη υποστήριξή μας προς την Ουκρανία για την υπεράσπιση της ελευθερίας, της κυριαρχίας και της εδαφικής της ακεραιότητας. […] Συγχαίρουμε την Ουκρανία για την ανθεκτικότητα και την πρόοδό της στο πεδίο της μάχης τούς τελευταίους μήνες και τονίζουμε ότι υπάρχει πλέον μια νέα δυναμική. Για να υποστηρίξουμε και να επιταχύνουμε αυτή τη νέα δυναμική, συμφωνούμε να αυξήσουμε την παροχή δυνατοτήτων αεράμυνας, πρόσθετων συστημάτων και αναχαιτιστικών και δυνατοτήτων μεγάλης εμβέλειας. […] Δεσμευόμαστε να αυξήσουμε την πίεση στη ρωσική πολεμική οικονομία. Στο πλαίσιο αυτό, θα ενισχύσουμε τις κυρώσεις μας, συμπεριλαμβανομένων των κυρώσεων στους τομείς του πετρελαίου και του φυσικού αερίου».
«Οι συζητήσεις που είχαμε μεταξύ μας και με τον πρόεδρο των ΗΠΑ –τόσο σε επίσημες συναντήσεις όσο και σε άτυπες συναντήσεις στο περιθώριο– μου δίνουν μια ορισμένη αίσθηση αισιοδοξίας», δήλωσε ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς στους δημοσιογράφους την Τρίτη.
Για να δούμε.
ΒΕΒΗΛΩΣΗΣ ΣΥΝΕΧΕΙΑ. Σε κάθε περίπτωση, ανεξαρτήτως του περιεχομένου της συμφωνίας με το Ιράν, των τριγμών στη συμμαχία με το Ισραήλ και των πολιτικών του βασάνων, ο Τραμπ ήταν σε μεγάλα κέφια την Κυριακή – μέρα των 80ών του γενεθλίων. Στον κήπο του Λευκού Οίκου έλαβε χώρα τουρνουά μεικτών πολεμικών τεχνών του UFC, επικεφαλής του οποίου είναι ο κολλητός του, Ντέινα Γουάιτ. Οι αγωνιστές, αφού περιφέρθηκαν με τις αθλητικές τους στολές στις αίθουσες όπου έχουν γραφτεί λαμπρές σελίδες της αμερικανικής Ιστορίας, αναμετρήθηκαν βιαιότατα κάτω από το Claw, μία μεταλλική δομή ύψους 28 μέτρων. Οι περισσότεροι ευχαρίστησαν τον Θεό και τον πρόεδρο. Ενας, πιο πολιτικοποιημένος, εξέφρασε την πεποίθησή του ότι η Μισέλ Ομπάμα είναι άνδρας – δήλωση που αμέλησε να αποκηρύξει ο Λευκός Οίκος. Λίγες ημέρες νωρίτερα, ο Μάρκο Ρούμπιο είχε εκθειάσει το UFC ως την πεμπτουσία του αμερικανικού πνεύματος, παρομοιάζοντας τη δημιουργία του με την αποστολή στη Σελήνη.
Στο Κογκρέσο, που παρέμενε τις προηγούμενες ημέρες –όπως ο υπόλοιπος κόσμος– στο σκοτάδι σχετικά με το ακριβές περιεχόμενο του μνημονίου κατανόησης, πληθαίνουν οι φωνές που απαιτούν η κυβέρνηση να ενημερώσει αναλυτικά για το τι έχει συμφωνηθεί, πέρα από τα 14 σημεία του μνημονίου. Πιο ανήσυχοι από όλους είναι θερμοί υποστηρικτές του πολέμου, όπως ο Λίντσεϊ Γκράχαμ.
Σε ανάρτησή του στο X, o Γκράχαμ δήλωσε «κάπως προβληματισμένος» εξαιτίας του γεγονότος ότι «η ερμηνεία του Ιράν για τη συμφωνία μοιάζει διαφορετικά με τα όσα ισχυρίζεται η αμερικανική διαπραγματευτική ομάδα». Πάντα προσεκτικός να μην εξοργίσει τον Τραμπ, ο γερουσιαστής έγραψε ότι «είναι επιτακτική ανάγκη ο αρχιτέκτονας της συμφωνίας, ο αντιπρόεδρος Βανς και οι διαπραγματευτικοί του εταίροι, να συμμετάσχουν στη διαδικασία παρουσίασης της τελικής συμφωνίας στο Κογκρέσο». Η νεοσυντηρητική – φιλοϊσραηλινή πτέρυγα των Ρεπουμπλικανών έχει πάθει αποπληξία και με τις περιγραφές των Ιρανών ως «πολύ ορθολογικών ατόμων» (Τραμπ) και τις αναφορές του Βανς στο πόσο καλή φάση («the coolest thing») είναι που είναι διατεθειμένοι να έλθουν σε συνεννόηση με τις ΗΠΑ.
Και οι Δημοκρατικοί, ωστόσο, ζητούν ενημέρωση. Οι επικεφαλής της μειοψηφίας στις επιτροπές πληροφοριών, στρατιωτικών και εξωτερικών υποθέσεων έγραψαν στον Μάρκο Ρούμπιο απαιτώντας να προσέλθει στη Βουλή και να δώσει εξηγήσεις. «Ενώ χαιρετίζουμε τη στροφή της κυβέρνησης προς τη διπλωματία και την απόφασή της να τερματίσει αυτόν τον πόλεμο κατ’ επιλογήν, η κυβέρνηση πρέπει να παράσχει στο Κογκρέσο περισσότερες λεπτομέρειες», σημείωσαν στην επιστολή τους.
4,2%. Σε αυτό το επίπεδο, σε ετήσια βάση, αυξήθηκε τον Μάιο ο πληθωρισμός, εν μέρει εξαιτίας του αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ, που προκλήθηκε από την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση κατά του Ιράν. Πρόκειται για υψηλό τριετίας που, σε συνδυασμό με τις ενδείξεις ανθεκτικότητας στην αγορά εργασίας, φράζει ουσιαστικά τον δρόμο προς οποιαδήποτε μείωση των επιτοκίων από την κεντρική τράπεζα. Είναι πολύ πιθανό, μάλιστα, ο Κέβιν Γουόρς, που ο Τραμπ μόλις διόρισε στην ηγεσία της Fed, να αναγκαστεί να τα αυξήσει, προκαλώντας τη μήνη του προέδρου – (χθες, ανακοίνωσε ότι προς το παρόν θα παραμείνουν αμετάβλητα). Ο Τραμπ, πάντως, θέλοντας να βοηθήσει μάλλον περισσότερο την προεκλογική εκστρατεία των Δημοκρατικών εν όψει του Νοεμβρίου, σχολίασε ενθουσιωδώς: «Λατρεύω τον πληθωρισμό».
ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ
ΣΤΟ PAX TRUMPIANA
«Υπερασπιζόμενος τη συμφωνία του με το Ιράν, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ισχυρίζεται ότι δεν έχει καμία σχέση με την πυρηνική συμφωνία του 2015 που επιτεύχθηκε από τον πρόεδρο Ομπάμα. Εχει δίκιο. Είναι μια πολύ, πολύ χειρότερη συμφωνία.
Πρώτον, δεν είναι καν συμφωνία. Είναι μνημόνιο κατανόησης – μια συμφωνία για διαπραγμάτευση μίας συμφωνίας. Και οι “πραγματικές” συνεννοήσεις μπορεί να μην υπάρχουν καν στη συμφωνία – κάτι που δήλωσε ανώτερος αξιωματούχος του Τραμπ στο CNN.
Δεύτερον, δεν υπάρχει κανένα “τείχος ενάντια σε ένα πυρηνικό όπλο”, όπως ισχυρίζεται ο Τραμπ. Το Ιράν επιβεβαιώνει μια δέσμευση που ανέλαβε για πρώτη φορά το 1968 να μην “παραγάγει ή αποκτήσει πυρηνικά όπλα”. Οι Ιρανοί δέχτηκαν να αραιώσουν το εμπλουτισμένο ουράνιο που διαθέτουν μέσα στη χώρα τους. Δεν υπάρχει καμία αναφορά σε όρια στον εμπλουτισμό και ο Τραμπ παραδέχτηκε ότι το Ιράν θα έχει τη δυνατότητα να εμπλουτίσει: “Πρέπει να χρησιμοποιήσετε λίγη κοινή λογική”, εξήγησε.
Τρίτον, το Ιράν έχει προκαταβολικά οικονομικά οφέλη. Οι κυρώσεις στο πετρέλαιο, στα πετροχημικά και στα καύσιμα θα αρθούν αμέσως. Τα δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία θα αποδεσμευτούν. Το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν ήδη μεταφέρει στην Τεχεράνη δισεκατομμύρια δολάρια, με την έγκριση του Λευκού Οίκου.
Τέλος, ανοίγουν τα Στενά του Ορμούζ με ιρανικούς όρους, επιτρέποντας στην Τεχεράνη να χρεώσει ένα τέλος (αλλά όχι διόδια) μετά από 60 ημέρες, εθνικοποιώντας ουσιαστικά τη διεθνή υδάτινη οδό.
Εν ολίγοις, αυτή η συμφωνία είναι μια συνθηκολόγηση των Ηνωμένων Πολιτειών με το Ιράν. Τερματίζει τον πόλεμο που ξεκίνησαν οι ΗΠΑ. Ανοίγει ξανά τα Στενά του Ορμούζ που έκλεισε το Ιράν μετά την έναρξη του πολέμου από τις ΗΠΑ. Και συνεχίζει τις διαπραγματεύσεις για πυρηνικά ζητήματα που σταμάτησαν όταν ξεκίνησε ο πόλεμος».
– ΙΒΟ ΝΤΑΑΛΝΤΕΡ, senior fellow στο Belfer Center του Harvard, πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ
❗Στο δεύτερο απόσπασμα από το επερχόμενο βιβλίο της Μάγκι Χέιμπερμαν και του Τζόναθαν Σουόν για τη δεύτερη θητεία Τραμπ, μαθαίνουμε πόσο σοβαρά σκεφτόταν η κυβέρνηση την αναστολή του θεμελιώδους συνταγματικού δικαιώματος του habeas corpus για μετανάστες χωρίς χαρτιά
❗Οι Financial Times αποκαλύπτουν το παρασκήνιο του πώς επετεύχθη η συμφωνία με το Ιράν
❗ Η Wall Street Journal δημοσίευσε μία επεξηγηματική ανάλυση του MoU
❗Ο Μάικ Πενς, αντιπρόεδρος του Τραμπ στην πρώτη του θητεία, ασκεί δριμεία κριτική στη συμφωνία
❗Ο Τζόναθαν Λεμάιρ εξηγεί το εύρος της ήττας που υπέστη ο Τραμπ στο Ιράν
❗To Economist γράφει για τη «μνημειώδη αποτυχία» που συνιστά η έκβαση του πολέμου με το Ιράν για το Ισραήλ
❗H Washington Post αναλύει τι σηματοδοτεί η δολοφονία του ηγέτη της εγκληματικής οργάνωσης Tren de Aragua στη Βενεζουέλα από αμερικανικό αεροπορικό πλήγμα – με τη συνδρομή της νέας κυβέρνησης της χώρας
