Ο πόλεμος μπορεί να «τελείωσε», όπως μας λένε πλέον συνεχώς (μέχρι να αλλάξουν γνώμη, τουλάχιστον) ο Ντόναλντ Τραμπ και υπουργοί του, αλλά η κρίση του Ιράν συνεχίζεται. Είναι πλέον σαφές ότι ο Τραμπ θέλει να ξεμπλέξει από την περιπέτεια στην οποία τόσο απερίσκεπτα έμπλεξε, αλλά παράλληλα δεν μπορεί να αποσυρθεί χωρίς να έχει κάτι να επιδείξει. Και έτσι, το αδιέξοδο παρατείνεται, η ενεργειακή κρίση οξύνεται, η δυτική συμμαχία δοκιμάζεται και οι εχθροί της εποφθαλμιούν δυνητικά κέρδη εις βάρος της. Οι Ρεπουμπλικανοί, εν τω μεταξύ, με το κόστος ζωής και την τιμή των καυσίμων στα ύψη, και μετά από μήνες διαβεβαιώσεων από τον Τραμπ ότι η νέα αίθουσα δεξιώσεων θα χρηματοδοτηθεί από ιδιώτες δωρητές, προώθησαν νομοσχέδιο που περιλαμβάνει δαπάνη 1 δισ. δολαρίων για το φαραωνικό εγχείρημα. Είναι σχεδόν σαν να επιδιώκουν πλέον τη συντριβή στις ενδιάμεσες εκλογές.
Οπως πάντα, αναμένω τα σχόλια, τις παρατηρήσεις και τις ενστάσεις σας στο [email protected]. Μπορείτε επίσης να με ακολουθήσετε στο Bluesky (@yanpal.bsky.social).
ΕΓΚΛΩΒΙΣΜΕΝΟΣ ΣΤΑ ΣΤΕΝΑ. Στον Περσικό την περασμένη εβδομάδα η διπλωματία διανθίστηκε με πυροτεχνήματα, καθώς η νέα απόπειρα του ανυπόμονου Αμερικανού προέδρου για άρση του αδιεξόδου στα Στενά του Ορμούζ κατέληξε σε εσπευσμένη αναδίπλωση.
Η Τεχεράνη είχε καταθέσει στα τέλη της προηγούμενης εβδομάδας (μέσω του Πακιστάν) νέα πρόταση 14 σημείων για τον τερματισμό της κατάστασης πολέμου (όχι απλώς για παράταση της εκεχειρίας). Οι Ιρανοί ζητούν, μεταξύ άλλων, απόσυρση των αμερικανικών δυνάμεων από την περιοχή γύρω από τη χώρα τους, εγγυήσεις κατά μελλοντικών επιθέσεων, πληρωμή αποζημιώσεων, άρση κυρώσεων και ξεπάγωμα περιουσιακών στοιχείων, τερματισμό των εχθροπραξιών στον Λίβανο. Ζητούν επίσης «έναν νέο μηχανισμό» διαχείρισης των Στενών του Ορμούζ και αναγνώριση του «δικαιώματος στον εμπλουτισμό ουρανίου» ως χώρα που έχει υπογράψει τη Συνθήκη για τη Μη Διασπορά των Πυρηνικών Οπλων (NPT).
O Τραμπ το Σάββατο, μέσω Truth Social, επιβεβαίωσε ότι έλαβε την πρόταση και ότι θα την εξετάσει, αλλά εξέφρασε σκεπτικισμό για την πιθανότητα να την αποδεχτεί. Αντ’ αυτού, την επόμενη ημέρα ανακοίνωσε ότι το αμερικανικό πολεμικό ναυτικό θα διευκολύνει («καθοδηγήσει» ήταν η λέξη που χρησιμοποιήθηκε) την έξοδο εμπορικών πλοίων από τον Περσικό.
Η έναρξη της επιχείρησης αυτής, του επονομαζόμενου Project Freedom, τη Δευτέρα, οδήγησε σε ιρανικά αντίποινα, κατά εμπορικών και αμερικανικών πολεμικών πλοίων και κατά των ΗΑΕ, με πυραύλους και drones. Ο Τραμπ και ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ των ΗΠΑ δήλωσαν ότι οι ενέργειες αυτές του Ιράν δεν ήταν μιας κλίμακας που συνιστά παραβίαση της εκεχειρίας (τουλάχιστον όχι ακόμα) – αναμφίβολα μία δυσάρεστη έκπληξη για τους φίλους τους στο Αμπου Ντάμπι. Την υποχώρηση αυτή διαδέχθηκε μία ακόμα μεγαλύτερη χθες: ο Τραμπ, επικαλούμενος (για πολλοστή φορά) πρόοδο στις διαπραγματεύσεις, έβαλε στον πάγο το Project Freedom (σύμφωνα με το NBC, εξαιτίας της απόφασης του Ριάντ να απαγορεύσει τη χρήση των βάσεων στο έδαφός του για την επιχείρηση). Το χάος.
Πού βρισκόμαστε λοιπόν; Αμφότερες οι δύο πλευρές ισχυρίζονται ότι ελέγχουν τα Στενά, τα οποία παραμένουν ουσιαστικά κλειστά. Η αμερικανική ηγεσία, διά στόματος του προέδρου, του υπουργού Εξωτερικών και του υπουργού Αμυνας, δηλώνουν (εν μέρει για να αποφύγουν την ανάγκη έγκρισης των ενεργειών τους από το Κογκρέσο) ότι η επιχείρηση Epic Fury έχει τελειώσει. Και ο Τραμπ αναζητά απεγνωσμένα ένα deal που θα του επιτρέψει να ισχυριστεί ότι όλα όσα πυροδότησε η επίθεσή του –την ενεργειακή κρίση, τη νέα ένταση με τους συμμάχους στην Ευρώπη, την εκτόξευση των τιμών των καυσίμων στις ΗΠΑ, την ενίσχυση των κρατικών εσόδων της Ρωσίας, κ.ο.κ.– άξιζαν τον κόπο. Good luck with that.
«ΕΙΡΗΝΗ» ΜΕ ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΤΡΑΜΠ ΣΤΗ ΓΑΖΑ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΛΙΒΑΝΟ. Αξίζει να μνημονεύσουμε μία είδηση που μάλλον πέρασε στα ψιλά αυτές τις ημέρες και που μάλλον υπονομεύει τους ισχυρισμούς του Τραμπ ότι έφερε επιτέλους την ειρήνη στην Παλαιστίνη μετά από 3.000 χρόνια: η αμερικανική κυβέρνηση θα κλείσει το στρατιωτικό κέντρο εποπτείας της κατάπαυσης του πυρός που είχε θέσει σε λειτουργία κοντά στα σύνορα της Γάζας. Επικριτές του κέντρου ισχυρίζονταν ότι απέτυχε να περιφρουρήσει την κατάπαυση του πυρός και να αυξήσει τη ροή βοήθειας προς τους Παλαιστινίους. Υπενθυμίζεται ότι το Ισραήλ παραβιάζει συστηματικά την κατάπαυση του πυρός, έχοντας σκοτώσει περισσότερους από 800 Παλαιστινίους αφού συμφωνήθηκε. Η Χαμάς, παράλληλα, αρνείται να αφοπλιστεί και έχει ανακτήσει τον έλεγχο των περιοχών της Γάζας που δεν ελέγχουν οι IDF.
Λίγο πιο βόρεια, η εκεχειρία μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ υφίσταται κι αυτή κυρίως στα χαρτιά. Τις προηγούμενες ημέρες οι μάχες μεταξύ των δύο πλευρών στον νότιο Λίβανο εντάθηκαν, ενώ χθες το βράδυ οι IDF χτύπησαν ξανά τη Βηρυτό. Οι ΟΗΕ ανακοίνωσε ότι 1,24 εκατομμύριο Λιβανέζοι –περίπου το 1/5 του πληθυσμού– κινδυνεύουν με ασιτία στους επόμενους τέσσερις μήνες.
ΟΥΚΡΑΝΙΑ, Η ΑΛΥΓΙΣΤΗ. Μένοντας στη θεματική των «bullshit ceasefires» (δανείζομαι από τον τίτλο του νεότερου επεισοδίου του Pod Save the World), την περασμένη εβδομάδα η Ρωσία ανακοίνωσε διήμερη κατάπαυση του πυρός για να μπορέσει ο Βλαντιμίρ Πούτιν να απολαύσει απερίσπαστος την παρέλαση της Ημέρας της Νίκης (9 Μαΐου). Οι Ουκρανοί απάντησαν με πρόταση για κατάπαυση του πυρός στις 5-6 Μαΐου, την οποία οι Ρώσοι αγνόησαν, σκοτώνοντας 27 αμάχους την Τρίτη και χτυπώντας μεγάλο αριθμό στόχων και χθες, σύμφωνα με τις ουκρανικές αρχές. Το Κίεβο, πάντως, δημοσιοποίησε νέες πληροφορίες για τη φονική αποτελεσματικότητα των drones του, που ισχυρίζεται ότι προκάλεσαν 35.000 ρωσικές απώλειες μόνο τον Απρίλιο – τον πέμπτο συνεχόμενο μήνα όπου οι ρωσικές απώλειες υπερβαίνουν τις δυνατότητες αναπλήρωσης. Η νέα κατάσταση επί του πεδίου ανάγκασε ακόμα και τον Τραμπ να κάνει θετικά σχόλια για τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Χωρίς αμερικανική πίεση για ανέντιμους συμβιβασμούς με τη Μόσχα, η Ουκρανία φαίνεται να ανακτά την πρωτοβουλία – ενώ ο Πούτιν βυθίζεται στον φόβο και στην παράνοια.
ΣΥΝΕΧΗΣ ΔΙΟΛΙΣΘΗΣΗ. Εν τω μεταξύ, συνεχίστηκε σταθερά την περασμένη εβδομάδα η επιδείνωση των σχέσεων Ευρώπης – ΗΠΑ. Το Σάββατο, ο Πιτ Χέγκσεθ διέταξε την απόσυρση 5.000 Αμερικανών στρατιωτών από τη Γερμανία, στον απόηχο των επικριτικών σχολίων του καγκελάριου Μερτς για τη διαχείριση του πολέμου κατά του Ιράν από την Ουάσιγκτον. Παράλληλα, οι ΗΠΑ προειδοποίησαν σειρά ευρωπαϊκών χωρών, από το Ηνωμένο Βασίλειο έως τις Δημοκρατίες της Βαλτικής, ότι θα καθυστερήσουν σημαντικά οι αποστολές ζωτικών αμερικανικών εξοπλισμών (ειδικά πυραυλικών συστημάτων), ώστε να αναπληρωθούν τα αποθέματα που έχουν σχεδόν εξαντληθεί εξαιτίας της στρατιωτικής εκστρατείας κατά του Ιράν.
Ο γ.γ. του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε επέμεινε (σε δηλώσεις του τη Δευτέρα από τη συνάντηση της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας στο Ερεβάν) ότι «οι Ευρωπαίοι άκουσαν το μήνυμα» δυσαρέσκειας του Τραμπ και παρέχουν τις ζητούμενες διευκολύνσεις στις βάσεις στα εδάφη τους. Tο ερώτημα στο οποίο δεν απάντησε είναι: ο Τραμπ έλαβε το μήνυμα του πόσο οι ΗΠΑ χρειάζονται τις βάσεις τους σε ευρωπαϊκό έδαφος; Η απάντηση είναι μάλλον προφανής.
ΔΑΣΜΟΙ, ΞΑΝΑ. Οι εντάσεις με την Ευρώπη δεν περιορίστηκαν στο πεδίο της ασφάλειας. Ο Τραμπ την Παρασκευή ανακοίνωσε ότι θα επιβάλει δασμούς 25% στα ευρωπαϊκά αυτοκίνητα, κατηγορώντας την Ε.Ε. ότι δεν τηρεί την εμπορική συμφωνία του περασμένου καλοκαιριού. Η Κομισιόν απέρριψε τους ισχυρισμούς του και απείλησε εμμέσως με αντίποινα αν οι ΗΠΑ προχωρήσουν στην αύξηση των δασμών.
Υπενθυμίζεται ότι η Επιτροπή κατέληξε στη διαβόητη αυτή συμφωνία (του Τέρνμπερι) με το επιχείρημα ότι θα θωράκιζε τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις έναντι μεγαλύτερων επιβαρύνσεων από τον δασμομανή Τραμπ – και ότι θα έβαζε τέλος στις αμερικανικές πιέσεις για χαλάρωση του πλαισίου εποπτείας των ψηφιακών κολοσσών από τις Βρυξέλλες. Οι αμερικανικές πιέσεις και οι απειλές για νέους δασμούς συνεχίστηκαν, ωστόσο, οδηγώντας δύο φορές φέτος σε προσωρινή αναστολή τής ούτως ή άλλως χρονοβόρας διαδικασίας κύρωσης της συμφωνίας από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Το Politico Europe χθες μετέδιδε ότι η νέα απειλή του Τραμπ έμοιαζε να φέρνει αποτέλεσμα, με τους διαπραγματευτές των κρατών-μελών και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να θέτουν ως στόχο να κυρωθεί άμεσα η συμφωνία – ακόμα και σήμερα. Οι μαραθώνιες διαπραγματεύσεις χθες, ωστόσο, δεν οδήγησαν σε συμφωνία.
ΜΕ ΤΟΝ ΣΙ ΚΑΙ ΜΕ ΤΟ ΣΑΣ. Σέρνοντας το βαρίδι του πολέμου στο Ιράν και με τη δημοτικότητά του σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, ο Τραμπ οδεύει την ερχόμενη εβδομάδα για την αναβληθείσα Σύνοδο Κορυφής με αυτόν τον «φανταστικό τύπο», τον Σι Τζινπίνγκ, στο Πεκίνο. Η κινεζική πλευρά, νιώθοντας ενισχυμένη, σύμφωνα με το CNN, από τα αμερικανικά αδιέξοδα στον Περσικό, θα επιδιώξει μία συμφωνία-πλαίσιο που θα θέσει σε σταθερές βάσεις τη διμερή σχέση μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων.
Οι Αμερικανοί, από την πλευρά τους, προτρέπουν το Πεκίνο να κάνει χρήση της επιρροής του επί της Τεχεράνης για να συμβάλει στο άνοιγμα των Στενών. (Ο ΥΠΕΞ του Ιράν συναντήθηκε χθες στην κινεζική πρωτεύουσα με τον Κινέζο ομόλογό του). Η Κίνα εισάγει περίπου το μισό της πετρέλαιο και σχεδόν το 1/3 του υγροποιημένου αερίου που καταναλώνει από την περιοχή. Οι ΗΠΑ, στις 24 Απριλίου, ανακοίνωσαν κυρώσεις κατά ενός μεγάλου κινεζικού διυλιστηρίου και περίπου 40 κινεζικών ναυτιλιακών εταιρειών και δεξαμενόπλοιων για τον ρόλο τους στη μεταφορά ιρανικού πετρελαίου.
Για άλλους, όπως ο Τόμας Φρίντμαν, το πιο κρίσιμο ζήτημα με το οποίο πρέπει να καταπιαστούν οι δύο ηγέτες είναι ο κίνδυνος από την κακόβουλη χρήση των νέων, υπερεξελιγμένων μορφών της Τ.Ν, όπως το μοντέλο Mythos της Anthropic, το οποίο φαίνεται ότι έχει εξαιρετικά προηγμένες δυνατότητες εντοπισμού ευάλωτων σημείων σε κάθε είδους λογισμικό. Σκληροί ιδεολογικοί αντίπαλοι όπως ο Νίξον και ο Μάο μπόρεσαν να συνεργαστούν για να αναχαιτίσουν τη Σοβιετική Ενωση, σημειώνει ο αρθρογράφος των New York Times, εκφράζοντας την ελπίδα ο Τραμπ και ο Σι να κάνουν το ίδιο για να χαλιναγωγήσουν τα πανίσχυρα νέα εργαλεία της Τ.Ν.
ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΑΝΤΙΒΑΡΩΝ. Σε λιγότερο από δύο εβδομάδες θα μεταδοθεί το τελευταίο επεισόδιο του «The Late Show» με τον αγαπημένο κωμικό –και νέμεση του Ντόναλντ Τραμπ– Στίβεν Κολμπέρ. Η νέα ιδιοκτησία του CBS –o υπερφιλόδοξος και φιλο-τραμπικός Ντέιβιντ Ελισον– δεν αρκέστηκε στην απόλυση του Κολμπέρ για να κατευνάσει την μήνιν του μυγιάγγιχτου προέδρου: ακύρωσε εντελώς την εκπομπή, έναν θεσμό της αμερικανικής τηλεόρασης που μετρούσε 33 χρόνια στον αέρα.
Η αποχώρηση του Κολμπέρ –που διαδέχθηκε τον θρυλικό Ντέιβιντ Λέτερμαν στο «Late Show»– σηματοδοτεί αναμφίβολα ένα τέλος εποχής για αυτού του είδους εκπομπή, που μεσουρανούσε στο τηλεοπτικό στερέωμα στις ημέρες πριν από το YouTube και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (εδώ μπορείτε να διαβάσετε μία διακριτικά νοσταλγική αναψηλάφηση των ημερών εκείνων). Ο Τραμπ, εν τω μεταξύ, συνεχίζει να πιέζει για την ακύρωση των εκπομπών των υπόλοιπων κωμικών που επιμένουν να τον σατιρίζουν – πιο λυσσαλέα κατά του Τζίμι Κίμελ.
Η πολιτική σάτιρα, ωστόσο, όπως βλέπουμε, μεταξύ άλλων, στα σκετσάκια του SNL, στις εμπνευσμένες φωνασκίες του Τζον Στιούαρτ και του Τζον Ολιβερ, στην πάντα γόνιμη παράδοση του αμερικανικού stand up, παραμένει ολοζώντανη και ανελέητη. Ο Τραμπ και οι ολιγάρχες φίλοι του στα ΜΜΕ μπορεί να κάνουν κάποιες φωνές να σιγήσουν. Ολα δείχνουν όμως ότι δεν θα καταφέρουν να αμβλύνουν τις επικριτικές αιχμές της αμερικανικής κωμωδίας, που κάνουν πράξη αυτό που κάθε επίδοξος δικτάτορας φοβάται περισσότερο από όλα: τη γελοιοποίηση.
0. Αυτός είναι ο αριθμός των βαρελιών πετρελαίου που εξήγαγε τον Απρίλιο το Κουβέιτ. Είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει αυτό από την εποχή του Πρώτου Πολέμου του Περσικού.
ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ
ΣΤΟ PAX TRUMPIANA.
«Ο Τραμπ παραπαίει επειδή έχει συστηματικά παρερμηνεύει τους Ιρανούς ηγέτες και υποτίμησε την ανθεκτικότητά τους (τουλάχιστον προς το παρόν) και την αποφασιστικότητά τους να διατηρήσουν το καθεστώς. Σε αυτό το σημείο δεν έχει παρά μόνο κακές επιλογές – να επιστρέψει στις στρατιωτικές επιχειρήσεις, να προσπαθήσει να ανοίξει τα Στενά με τη βία, που εγκυμονεί τεράστιους κινδύνους για το στρατιωτικό προσωπικό των ΗΠΑ, ή να καταλήξει σε μια όχι και τόσο ικανοποιητική συμφωνία που αφήνει το καθεστώς και τουλάχιστον ορισμένα απομεινάρια του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν στη θέση τους».
– ΕΡΙΚ ΕΝΤΕΛΜΑΝ, υφυπουργός αμυνας των ΗΠΑ επί προεδρίας Τζορτζ Μπους του Νεότερου (2005-2009)
❗Αυτή η έρευνα του CNN και αυτή της Washington Post δείχνουν ότι τα ιρανικά πυρά έπληξαν τις αμερικανικές βάσεις στον Κόλπο πολύ περισσότερο από όσο ήταν μέχρι τώρα γνωστό
❗To Atlantic φωτίζει άγνωστες λεπτομέρειες της νέας επιδείνωσης των ευρω-αμερικανικών σχέσεων εξαιτίας του πολέμου στο Ιράν – αποκαλύπτοντας και την ξαφνική μετάθεση τοΝ Μάρτιο του έμπειρου διευθυντή πολιτικής για το ΝΑΤΟ του γραφείου του Χέγκσεθ
❗Πώς ο πόλεμος στο Ιράν ανέτρεψε τα σχέδια του Μοχάμεντ Μπιν Σαλμάν της Σαουδικής Αραβίας – μία εξαιρετικά χρήσιμη ανάλυση του Chatham House
❗Ο Γιάροσλαβ Τροφίμοφ γράφει στη Wall Street Journal για την αίσθηση που πλανάται πάνω από τις μοναρχίες του Κόλπου ότι «όποιος τυλίγεται με την Αμερική, είναι γυμνός» (η φράση ανήκει στον Χόσνι Μουμπάρακ)
❗Εν όψει της επίσκεψης Τραμπ, ο Τζέικομπ Ντρέιερ, Αμερικανός που ζει στη Σαγκάη, περιγράφει πώς η λάμψη των ΗΠΑ στα μάτια των Κινέζων έχει ξεθωριάσει
❗Ο Μάρκο Ρούμπιο αντικατέστησε προχθές την εγκυμονούσα Κάρολαϊν Λέβιτ στο briefing room του Λευκού Οίκου – άσχημα νέα για τον Τζ. Ντ. Βανς
