Σας ζητώ προκαταβολικά συγγνώμη. Μέσα στον γενικό χαμό, εν μέσω όλων των κακών ειδήσεων που πλημμυρίζουν τα timelines σας με το που ανοίγετε το κινητό κάθε πρωί, θέλω να σας υπενθυμίσω κάτι που πέρασε, κακώς, λίγο-πολύ απαρατήρητο. Είναι, βασικά, δύο ειδήσεις. Η μία ενδέχεται να κάνει τη ζωή μας πιο δύσκολη τους επόμενους μήνες, και η άλλη ενδέχεται να κάνει τη ζωή μας πολύ, πολύ πιο δύσκολη τα επόμενα χρόνια. Οχι, δεν έχουν σχέση με την επερχόμενη κρίση από τον πόλεμο που ξεκίνησαν ο Νετανιάχου και ο Τραμπ στη Μέση Ανατολή. Ούτε με τις επερχόμενες εκλογές στις ΗΠΑ ούτε με τον καλπασμό της Ακροδεξιάς και πιθανές επερχόμενες εξελίξεις σε Αγγλίες, Γαλλίες και ούτω καθεξής ούτε με τυχόν κινήσεις της Κίνας στην Ταϊβάν ούτε με πιθανές απόπειρες αποσταθεροποίησης της δικιάς μας περιοχής από τον Ερντογάν. Είναι άλλα. Επιπλέον.
Πρώτα απ’ όλα, λέει, φαίνεται ότι όπου να ’ναι ξεκινάει καινούργιο Ελ Νίνιο, και θα είναι γερό. Το Ελ Νίνιο είναι ένα κλιματικό φαινόμενο που εμφανίζεται όταν οι άνεμοι που πνέουν κανονικά από τις ακτές της νότιας Αμερικής προς τα δυτικά εξασθενούν, με αποτέλεσμα να αυξάνεται η θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας στον ανατολικό Ειρηνικό ωκεανό. Αυτό συμβαίνει πότε πότε, όχι ακριβώς περιοδικά, αλλά πάνω-κάτω κάθε 2-5 χρόνια. Κάθε φορά που συμβαίνει, διαρκεί περίπου 9 μήνες (μπορεί να διαρκεί μέχρι ένα χρόνο) και προκαλεί αλλαγές στο κλίμα σχεδόν ολόκληρου του πλανήτη. Κανένας δεν μπορεί να προβλέψει ακριβώς πότε θα εμφανιστεί Ελ Νίνιο (ή το ανάποδο φαινόμενο, το Λα Νίνια, όταν τα νερά σε εκείνη την περιοχή του Ειρηνικού ψυχραίνονται), αλλά οι επιστήμονες που μετρούν τη θερμοκρασία στην επιφάνεια της θάλασσας διαρκώς, έχουν μοντέλα που καταγράφουν τις αλλαγές, και μπορούν να κάνουν εκτιμήσεις. Πριν από λίγες ημέρες, η ευρωπαϊκή υπηρεσία Copernicus δημοσίευσε μία εκτίμηση σύμφωνα με την οποία είναι πολύ πιθανό το ενδεχόμενο να εμφανιστεί Ελ Νίνιο τους επόμενους μήνες. O WMO δημοσίευσε την ίδια εκτίμηση. Η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία των ΗΠΑ υπολόγισε την πιθανότητα στο 61%. Και όλοι υπογράμμισαν ότι σύμφωνα με τις μετρήσεις και τα μοντέλα, αν όντως εμφανιστεί το φαινόμενο, θα είναι έντονο.
Αυτό σημαίνει ότι θα περάσουμε ιδιαίτερα ζόρικα το καλοκαίρι. Oταν συμβαίνει Ελ Νίνιο, επηρεάζεται ο καιρός σε πολλά σημεία του πλανήτη με διάφορους τρόπους. Την προηγούμενη φορά που είχαμε, την περίοδο 2023-2024, στην Ευρώπη ζήσαμε μερικούς από τους χειρότερους καύσωνες που έχουν καταγραφεί ποτέ. Δεδομένου ότι ήδη ο φετινός Μάρτιος ήταν ο τέταρτος θερμότερος που έχει καταγραφεί ποτέ (και μάλιστα στην Ευρώπη ήταν ο δεύτερος θερμότερος, και στις ΗΠΑ ο θερμότερος που έχει καταγραφεί ποτέ) αντιλαμβανόμαστε ότι τα πράγματα θα είναι ιδιαίτερα δύσκολα. Ξεκινάμε ήδη από ζόρικη βάση. Μαζί με όλα τα άλλα που συμβαίνουν στον κόσμο, θα πρέπει να προετοιμαστούμε (και ψυχολογικά) και για βαριές κaι αβάσταχτες ζέστες. Αυτό είναι το ένα.
Το άλλο σημαντικό νέο είναι μια άλλη πρόσφατη έρευνα επιστημόνων που μελετούν το AMOC (Atlantic Meriditional Overturning Circulation), ένα σύστημα ωκεάνιων ρευμάτων στον Ατλαντικό που μεταφέρει σταθερά θερμό νερό από τους τροπικούς στις όχθες της βόρειας Ευρώπης και ευθύνεται για το σχετικά ήπιο κλίμα της ηπείρου μας. Αυτό το σύστημα λειτουργεί εδώ και χιλιάδες χρόνια, και ευτυχώς, αλλιώς η Σκανδιναβία θα ήταν ακατοίκητη. Το πρόβλημα είναι ότι τις τελευταίες δεκαετίες η γρήγορη αλλαγή στη θερμοκρασία του αρκτικού κύκλου και το ολοένα και ταχύτερο λιώσιμο των πάγων της Γροιλανδίας (που χύνονται στον βόρειο Ατλαντικό) φαίνεται ότι επηρεάζουν έντονα τα ρεύματα. Οι επιστήμονες θεωρούν ότι αυτές οι αλλαγές προκαλούν εξασθένηση του AMOC και, αν συνεχιστούν, μπορεί να οδηγήσουν και στην πλήρη κατάρρευσή του. Είναι ένα σοβαρό θέμα και ένα πολύ μεγάλο πρόβλημα γιατί, αν καταρρεύσει το AMOC, τότε οι συνέπειες δεν θα μοιάζουν με τις υπόλοιπες συνέπειες της κλιματικής αλλαγής. Θα είναι απότομες. Και θα πλήξουν κυρίως την Ευρώπη με δραματικό τρόπο. Είναι τεράστιο διακύβευμα –αφιέρωσα ολόκληρο το κεφάλαιο 15 του βιβλίου μου στο AMOC γι’ αυτόν τον λόγο.
Ενα άλλο πρόβλημα εδώ είναι το ότι οι επιστήμονες δεν ξέρουν ακόμα πάρα πολύ καλά το πώς λειτουργεί αυτό το εξαιρετικά πολύπλοκο σύστημα, και τα μοντέλα που χρησιμοποιούν για να καταγράφουν και να προβλέπουν τη συμπεριφορά του είναι ατελή. Ανάλογα με το τι μετράς, ή με το πόση βαρύτητα υποθέτεις ότι έχει, ας πούμε, το πόσο αλμυρό είναι το νερό που έρχεται από τους τροπικούς ή το βάθος στο οποίο φτάνουν τα ρεύματα, μπορεί να οδηγηθείς σε πολύ διαφορετικά αποτελέσματα.
Τις προάλλες επιστήμονες από τη Γαλλία και αλλού δημοσίευσαν μια μελέτη η οποία αξιολογεί τα υπάρχοντα σενάρια και, κάνοντας κάποιες παραδοχές, προσπάθησε να προβλέψει με μεγαλύτερη ακρίβεια την πιθανότητα εξασθένησης του AMOC στο μέλλον. Βρήκαν ότι μια σημαντική επιβράδυνσή του μέχρι το 2100 είναι 60% πιο πιθανή από ό,τι υπολογιζόταν ως τώρα. Αυτό σημαίνει ότι οι Κασσάνδρες που προβλέπουν ότι η πλήρης κατάρρευση του AMOC είναι πιθανή μέσα στον αιώνα που ζούμε, και ότι το κρίσιμο “tipping point”, το σημείο χωρίς επιστροφή δηλαδή, ίσως και να το έχουμε ήδη διαβεί, είναι πιο πιθανό να έχουν δίκιο από ό,τι νομίζαμε έως τώρα.
Βεβαίως, και αυτή η δημοσίευση ασχολείται με πιθανότητες. Δεν είναι βέβαιο ότι το AMOC θα καταρρεύσει τις επόμενες δεκαετίες. Ούτε και είναι απολύτως σίγουρο ότι θα καούμε και αυτό το καλοκαίρι. Το σίγουρο, όμως, είναι το εξής: ενώ μαθαίνουμε αυτά τα επιστημονικά δεδομένα, ενώ αποσαφηνίζονται καλύτερα οι πιθανότητες και γίνονται πιο γλαφυρές οι προκλήσεις, η ανθρωπότητα εξακολουθεί να κοιμάται. Ή, για να είμαστε πιο δίκαιοι, εξακολουθεί να πορεύεται εξοργιστικά νωχελικά, αργά και ανέμελα προς την εξεύρεση και την εφαρμογή των όποιων λύσεων.
Μέσα στον χαμό, και ενώ από τα Στενά του Ορμούζ μας έρχονται ακόμα περισσότερα εκκωφαντικά επιχειρήματα για την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα –που ελάχιστοι ακούν, και ακόμα λιγότεροι καταλαβαίνουν–, διαβάζουμε κι άλλες, σχετικές ειδήσεις. Τις προάλλες η κυβέρνηση Τραμπ απέλυσε όλα τα μέλη του Εθνικού Επιστημονικού Συμβουλίου των ΗΠΑ, ενός ανεξάρτητου σώματος που συμβουλεύει το Κογκρέσο και τον πρόεδρο για θέματα που έχουν να κάνουν με την επιστήμη και την έρευνα. Ολα. Τους απέλυσε όλους. Και μετά μπλόκαραν επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας που είχαν ήδη δρομολογηθεί, πληρώνοντας αποζημιώσεις εκατομμυρίων (με τα λεφτά των φορολογουμένων) στις εταιρείες που τις είχαν αναλάβει.
Καλό Μάιο να έχετε και καλή δύναμη σε όλες και σε όλους.
