Κάτι έχει αλλάξει τις τελευταίες εβδομάδες στη στάση του υπόλοιπου κόσμου απέναντι στον Ντόναλντ Τραμπ. Καθώς η αφροσύνη της ιρανικής εκστρατείας και η απουσία στρατηγικής σκέψης του Αμερικανού προέδρου γίνονται αναπόδραστα αντιληπτές, μαζί με τις ολέθριες συνέπειές τους για τη δυτική συμμαχία και την παγκόσμια οικονομία, βλέπουμε η διάθεση προσαρμογής στα καπρίτσια του να υποχωρεί αισθητά.
Η νέα έμπνευση, του ναυτικού αποκλεισμού του Περσικού, εκθέτει τις ΗΠΑ σε νέους στρατιωτικούς και διπλωματικούς κινδύνους, ενώ είναι περίπου εγγυημένη να ενισχύσει τις πληθωριστικές πιέσεις που δημιούργησε ο πόλεμος και να οδηγήσει τους Ρεπουμπλικανούς σε πανωλεθρία στις εκλογές του Νοεμβρίου. Η επιλογή του Τραμπ να αντιπαρατεθεί δημοσίως με τον Πάπα και να τον διαβάλει σαν να μιλούσε για κάποιον προοδευτικό δήμαρχο έχει επιδεινώσει ακόμα περισσότερο την ήδη φθαρμένη του εικόνα. Και η συντριπτική ήττα του Βίκτορ Ορμπαν στην Ουγγαρία, με την έμφαση που δόθηκε από τον Πέτερ Μάγιαρ στη διαφθορά του καθεστώτος, δείχνει τον δρόμο για την αντιπολίτευση στις ΗΠΑ.
Από τους επίδοξους διαδόχους του μέχρι τους ηγέτες της Ευρώπης και τον Σι Τζινπίνγκ, όλοι ετοιμάζονται να γυρίσουν σελίδα και να αφήσουν την εποχή Τραμπ στο παρελθόν. Εχει, βέβαια, αλλά σχεδόν τρία χρόνια στην εξουσία, και παραμένει παντοδύναμος στο κόμμα του. Αλλά η φθορά επιταχύνεται, και είναι μάλλον απίθανο να αντιστραφεί.
→ Οπως πάντα, στέλνετε τα σχόλιά σας στο [email protected]. Μπορείτε επίσης να με ακολουθήσετε στο Bluesky (@yanpal.bsky.social).
ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΑΤΑΚΤΩΣ ΕΡΡΙΜΜΕΝΕΣ. Ας κάνουμε μία (σύντομη, υπόσχομαι) ανασκόπηση του χάους των ημερών που ακολούθησαν την κατάπαυση πυρός της περασμένης Τετάρτης: ο Τραμπ μας είπε αρχικά ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν ήταν πολύ κοντά σε μία συνολική συμφωνία ειρήνης. Εκπρόσωποι των δύο χωρών συναντήθηκαν στο Ισλαμαμπάντ το Σάββατο, όπου –όπως οι πάντες είχαν προβλέψει– δεν κατέληξαν σε μία συνολική συμφωνία. Ο Τραμπ ακολούθως ανακοίνωσε τον ναυτικό αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ, που –μετά από μία αρχική σύγχυση– διευκρινίστηκε ότι αφορούσε τα πλοία που πηγαίνουν ή προέρχονται από ιρανικά λιμάνια. Ο Αμερικανός πρόεδρος χθες δήλωσε (για πολλοστή φορά) ότι ο πόλεμος «είναι πολύ κοντά» στο τέλος του, κάτι που μοιάζει να πείθει τις αγορές, καθώς ο δείκτης του Χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης ανέκτησε τα προ της σύρραξης επίπεδα. Την ίδια στιγμή, στέλνει επιπλέον στρατεύματα –περίπου 10.000 έως το τέλος του μήνα– στην περιοχή. Οι Ιρανοί, από την πλευρά τους, δήλωσαν χθες, ως απάντηση στον αμερικανικό αποκλεισμό, ότι οι ένοπλες δυνάμεις τους «δεν θα επιτρέψουν τη συνέχιση των εξαγωγών ή των εισαγωγών στον Περσικό Κόλπο, στη Θάλασσα του Ομάν και την Ερυθρά Θάλασσα». Παράλληλα, όμως, χθες το Reuters μετέδιδε ότι η Τεχεράνη είναι διατεθειμένη, στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων, να επιτρέψει την ελεύθερη διέλευση πλοίων από την ομανική πλευρά των Στενών. Είναι σαφή όλα αυτά;
Η χαλαρή στάση των αγορών υποδηλώνει ότι υποβαθμίζουν το ενδεχόμενο παράτασης του αποκλεισμού και θεωρούν πως θα υπάρξει κάποιου είδους συμφωνία που θα επιτρέψει την επανέναρξη των εμπορικών ροών. Θα φανεί αν η εκτίμηση αυτή είναι δικαιολογημένη. Αξίζει πάντως να υπενθυμίσουμε ότι, ακόμα κι αν ο Τραμπ αποσύρει τις ναυτικές του δυνάμεις από την περιοχή, η Τεχεράνη θα έχει κάθε λόγο να συνεχίσει να ασκεί κάποια μορφή ελέγχου επί των Στενών ως πηγή εσόδων και ως μέτρο αποτροπής νέων επιθέσεων.
ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ. Σε αυτό το ομιχλώδες τοπίο, συνεχίζεται η αντίστροφη μέτρηση για τις 21 Απριλίου (ημερομηνία εκπνοής της δεκαπενθήμερης κατάπαυσης του πυρός). Xθες, ο αρχηγός του πακιστανικού στρατού και ισχυρός άνδρας της χώρας, Σιέντ Ασίμ Μουνίρ, επισκέφθηκε την Τεχεράνη για να διερευνήσει το έδαφος για μια πιθανή επανέναρξη των συνομιλιών. Παράλληλα, ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεμπάζ Σαρίφ, βρέθηκε χθες στη Σαουδική Αραβία και θα επισκεφτεί στη συνέχεια το Κατάρ και την Τουρκία.
Ο Τραμπ, σε συνέντευξή του που δημοσιεύθηκε την Τρίτη, είπε ότι είναι πιθανό οι νέες συνομιλίες να λάβουν χώρα «μέσα στις επόμενες δύο ημέρες». Αμερικανοί αξιωματούχοι διέρρεαν χθες στο Axios ότι είναι κοντά σε συμφωνία-πλαίσιο με το Ιράν. Το Σαββατοκύριακο, ερωτηθείς καθώς πήγαινε να παρακολουθήσει αγώνα μεικτών πολεμικών τεχνών (UFC) στο Μαϊάμι, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε αδιάφορος για το αν θα προέκυπτε συμφωνία στο Ισλαμαμπάντ, λέγοντας ότι «ανεξαρτήτως, κερδίζουμε». Ας ελπίσουμε τη δεύτερη φορά να δείξει λίγο περισσότερο ενδιαφέρον. Καταλαβαίνουμε, η διπλωματία είναι βαρετή· αλλά αν έχεις τινάξει την παγκόσμια οικονομία στον αέρα, καλό είναι να ασχοληθείς λιγάκι…
Εν τω μεταξύ, την Τρίτη, οι πρέσβεις του Ισραήλ και του Λιβάνου στις ΗΠΑ είχαν απευθείας συνομιλίες στην Ουάσιγκτον –κάτι που είχε να συμβεί σε αυτό το επίπεδο από το 1993– , αλλά οι IDF συνέχισαν τις επιχειρήσεις τους στον Νότιο Λίβανο και η Χεζμπολάχ κατήγγειλε τη λιβανέζικη κυβέρνηση για τις επαφές. Αν αυτή καταλήξει να είναι η μοναδική εκκρεμότητα που αναβάλλει μία πιο οριστική κατάπαυση του πυρός, είναι αρκετά πιθανό το κοινό μέτωπο Ουάσιγκτον – Τελ Αβίβ να διαρραγεί. (Μετά τη συνάντηση χθες του ισραηλινού υπουργικού συμβουλίου εκφραζόταν αισιοδοξία για το ενδεχόμενο κατάπαυσης του πυρός, αν και οι Λιβανέζοι διέψευσαν τη δήλωση Τραμπ ότι έχει προγραμματιστεί επικοινωνία σήμερα μεταξύ της ηγεσίας του Λιβάνου και Ισραήλ).
ΟΥΚΡΑΝΙΑ, Ο ΑΠΡΟΣΔΟΚΗΤΟΣ ΩΦΕΛΗΜΕΝΟΣ. Εν τω μεταξύ, με τον Τραμπ να μην έχει τον χρόνο να ασχοληθεί με τον άλλο πόλεμο (αυτόν που έλεγε ότι θα τερματίσει σε 24 ώρες), οι Ουκρανοί δείχνουν να βγαίνουν εντυπωσιακά αναβαθμισμένοι από τη σύρραξη στον Περσικό. Χωρίς πιέσεις από τον Λευκό Οίκο για εδαφικές και άλλες παραχωρήσεις στον εισβολέα, το τελευταίο διάστημα έχουν αποκρούσει τη νέα εαρινή επίθεση των Ρώσων και έχουν ανακτήσει εδάφη, σε βαθμό που ο Ντέιβιντ Πετρέους, πρώην επικεφαλής της CIA και στρατηγός ε.α., δήλωσε προ ημερών ότι η Μόσχα «δεν έχει πια το πάνω χέρι» στον πόλεμο.
Παράλληλα, η αμερικανο-ισραηλινή επίθεση στο Ιράν έδωσε την ευκαιρία στον Βολοντίμιρ Ζελένσκι να συμβάλει ενεργά στην άμυνα των χωρών της περιοχής από τα ιρανικά drones (όπως κάνουν οι Ουκρανοί εδώ και καιρό στα δικά τους εδάφη). Τις τελευταίες εβδομάδες ο Ουκρανός πρόεδρος ταξίδεψε στη Σαουδική Αραβία και στο Κατάρ, χώρες με τις οποίες υπέγραψε συμφωνίες αμυντικής συνεργασίας, αλλά και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, στη Συρία και την Τουρκία, με την οποία οι σχέσεις της έχουν ενισχυθεί αισθητά. Οπως έγραψε σε προχθεσινή του ανάλυση το Atlantic Council: «Σήμερα, το Κίεβο επιστρέφει στη Μέση Ανατολή ως ισότιμος εταίρος – ένας εταίρος που έχει βαθιά κατανόηση της περιοχή, δεν είναι επιβαρυμένος με μία ιστορία αποικιοκρατικής ισχύος στη Μέση Ανατολή, και μπορεί να προσφέρει τις εξειδικευμένες γνώσεις που απαιτούνται για τον εκσυγχρονισμό τόσο οπλικών συστημάτων της σοβιετικής εποχής όσο και εγχώριων αμυντικών τεχνολογιών».
Ο Τζέι Ντι Βανς, χωρίς να ντρέπεται, δήλωσε προχθές ότι ένα από τα «επιτεύγματα» (τα εισαγωγικά δικά μου) της κυβέρνησης Τραμπ για τα οποία είναι πιο περήφανος είναι η αναστολή της αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας προς το Κίεβο. Κι όμως, παρά τον Τραμπ και τους αυλοκόλακές του, η Ουκρανία συνεχίζει να στέκεται όρθια. Και να προβάλλει, πλέον, την τεχνολογική της ισχύ πέρα από τα σύνορά της.
ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΘΕΣΤΩΤΟΣ ΣΤΗΝ ΟΥΓΓΑΡΙΑ. Γενικότερα, όπως παρατηρήθηκε ευρέως, ήταν μία κακή εβδομάδα ειδικά για τον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ. Ο Βανς, όπως γράψαμε την περασμένη εβδομάδα, ταξίδεψε στη Βουδαπέστη για να στηρίξει τον Βίκτορ Ορμπαν, ο οποίος την Κυριακή εκθρονίστηκε με πάταγο από τον Πέτερ Μάγιαρ έπειτα από 16 χρόνια αυξανόμενα αυταρχικής εξουσίας. Η ήττα του Ορμπαν αφαιρεί ένα μόνιμο αγκάθι από τη διαδικασία λήψης αποφάσεων της Ε.Ε., ειδικά όσον αφορά την Ουκρανία (ο Μάγιαρ ήδη δήλωσε ότι η Ουγγαρία θα σταματήσει να μπλοκάρει το ζωτικό δάνειο των 90 δισ. προς το Κίεβο), και στερεί από τη Μόσχα έναν πολύτιμο σύμμαχο στις τάξεις της ενωμένης Ευρώπης. Επίσης όμως, η αλλαγή καθεστώτος στην ανατολικο-ευρωπαϊκή χώρα αφαιρεί έναν κρίσιμο κόμβο στο δίκτυο του διεθνούς λαϊκιστικού συντηρητικού κινήματος. Ηδη ο Μάγιαρ αποκάλυψε ότι ο Ορμπαν χρηματοδοτούσε το αμερικανικό CPAC (Conservative Political Action Conference) με χρήματα των Ούγγρων φορολογουμένων, αποκαλώντας εγκληματική την πρακτική και ανακοινώνοντας ότι τερματίζεται. Για το MAGA, με άλλα λόγια, η πτώση του αγαπημένου τους Ευρωπαίου ηγέτη δεν έχει μόνο συμβολική σημασία.
ΣΤΟ ΡΙΝΓΚ ΜΕ ΤΟΝ ΠΑΠΑ. Μέσα σ’ όλα αυτά, ο Τραμπ θεώρησε ότι ήταν η κατάλληλη στιγμή να αναμετρηθεί με τον πιο επιφανή επικριτή της στρατιωτικής του «εκδρομής» στο Ιράν, τον Πάπα Λέοντα. Σε εκτενή του ανάρτηση το βράδυ της Κυριακής, έγραψε για τον ηγέτη 1,4 δισεκατομμυρίου Καθολικών (συμπεριλαμβανομένων εκατομμυρίων Ισπανόφωνων Αμερικανών ψηφοφόρων) ότι είναι «αδύναμος» σε θέματα εγκληματικότητας, ότι φλερτάρει με τη ριζοσπαστική Αριστερά, ότι έγινε Πάπας χάρη στον Τραμπ, και άλλες ανοησίες. O Λέων –ο πρώτος Αμερικανός Ποντίφικας– απάντησε λέγοντας ότι δεν φοβάται την κυβέρνηση Τραμπ και πως θα συνεχίσει να μιλάει για το μήνυμα του Ευαγγελίου.
Η αντιπαράθεση είχε συνέχεια. Ο Βανς, που προσηλυτίστηκε στον Καθολικισμό στα 35 του, συνέστησε αμετροεπώς στον Πάπα «να είναι πιο προσεκτικός όταν μιλάει για θέματα θεολογίας», ενώ ο πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων, Μάικ Τζόνσον –που δεν είναι καθολικός και που ηγείται ενός σώματος που έχει ψηφίσει τους λιγότερους νόμους στην Ιστορία του Κογκρέσου– υπονόησε ότι ο Λέων δεν κατανοεί το δόγμα του δίκαιου πολέμου. (Ο εμπνευστής του δόγματος ήταν ο Αγιος Αυγουστίνος· ο Λέων ήταν Αυγουστινιανός μοναχός για 12 χρόνια). Ο Τραμπ, φυσικά, αρνήθηκε να απολογηθεί – και τσακώθηκε δημοσίως με τη μέχρι πρότινος φίλα προσκείμενη Τζόρτζια Μελόνι, που χαρακτήρισε «απαράδεκτα» τα σχόλιά του για τον Λέοντα. Και η επιτροπή του δόγματος της αμερικανικής Καθολικής Εκκλησίας πήρε θέση χθες υπερασπιζόμενη τον Πάπα. Οπως είπε ο επίσκοπος Τζέιμς Μάσα: «Η Καθολική Εκκλησία διδάσκει τη θεωρία του δίκαιου πολέμου εδώ και περισσότερα από χίλια χρόνια, και είναι αυτή η μακρά παράδοση που ο Αγιος Πατέρας αναφέρει προσεκτικά στα σχόλιά του για τον πόλεμο».
Ολα αυτά, φυσικά, κάθε άλλο παρά βοηθούν τους Ρεπουμπλικανούς εν όψει των εκλογών του Νοεμβρίου. Μιλώντας στους New York Times, ο Τζον Γιεπ, πρόεδρος της συντηρητικής οργάνωσης «Catholics for Catholics» που έχει οργανώσει δεξιώσεις προσευχής στο Μαρ-α-Λάγκο, αναφέρθηκε στη «γενναία έκκληση» του Πάπα για ειρήνη. Ο Γιεπ πρόσθεσε ότι οι «οι καθολικοί δεν είναι τυφλά πρόβατα που απλώς ακολουθούν» και δήλωσε «αποκαρδιωμένος» από τη ρητορική του Τραμπ. «Πραγματικά ψάχνουμε, προσπαθούμε να διακρίνουμε, ποιοι υποψήφιοι είναι οι καλύτεροι για να εκπροσωπήσουν τις καθολικές μας αξίες, επομένως εναπόκειται στον πρόεδρο να συνειδητοποιήσει πραγματικά ότι αυτό πρέπει να αντιμετωπιστεί».
Good luck with that.
Μία άλλη προσωπικότητα που έχει ορθώσει το ανάστημά της κατά του Τραμπ βρέθηκε ξανά στα πρωτοσέλιδα αυτές τις μέρες. Ο Αμερικανός πρόεδρος απείλησε ξανά να αποπέμψει τον Τζερόμ Πάουελ, διοικητή της Federal Reserve, της ομοσπονδιακής κεντρικής τράπεζας (κάτι που είναι ιδιαίτερα αμφίβολο ότι έχει την εξουσία να κάνει). Η θητεία του Πάουελ λήγει στις 15 Μαΐου και ο Τραμπ έχει επιλέξει τον διάδοχό του, τον Κέβιν Γουόρς. Ο Γουορς, όμως, δεν έχει εγκριθεί από τη Γερουσία – και ο Ρεπουμπλικανός Τομ Τίλις έχει δηλώσει ότι δεν θα του δώσει θετική ψήφο έως ότου μπει στο αρχείο η έρευνα του υπουργείου Δικαιοσύνης κατά του Πάουελ. Ο διοικητής της Fed έχει χαρακτηρίσει την έρευνα μορφή πίεσης για να συναινέσει στην επιμονή του Τραμπ να μειώσει περαιτέρω τα επιτόκια –κάτι που ο πόλεμος στο Ιράν καθιστά ακόμα πιο απίθανο– και έχει δηλώσει την πρόθεσή του να παραμείνει ως προσωρινός διοικητής έως ότου η Γερουσία εγκρίνει τον αντικαταστάτη του. Ο Πάουελ, επιπλέον, θα παραμείνει στη Διοικητική Επιτροπή της Fed ακόμα και μετά τη τέλος της θητείας του ως διοικητής, έως το 2028.
40 Αυτός ήταν ο αριθμός των γερουσιαστών των Δημοκρατικών (από σύνολο 47) που ψήφισαν αρνητικά να πωληθούν μπουλντόζες στο Ισραήλ, σαν αυτές που έχει χρησιμοποιήσει για να ισοπεδώσει ολόκληρες γειτονιές στη Γάζα και στον Λίβανο. Επιπλέον, 36 Δημοκρατικοί γερουσιαστές ψήφισαν υπέρ του μπλόκου στην πώληση βομβών 1.000 λιβρών προς το Ισραήλ (αμφότερα τα ψηφίσματα προωθήθηκαν από τον Μπέρνι Σάντερς). Πρόκειται για τη νεότερη ένδειξη της διάθεσης του Δημοκρατικού Κόμματος να βάλει ουσιαστικό φρένο στην κυβέρνηση Νετανιάχου (αντίστοιχα ψηφίσματα τα δύο προηγούμενα χρόνια είχαν συγκεντρώσει την υποστήριξη περίπου των μισών Δημοκρατικών). Τα μέτρα, ωστόσο, δεν εγκρίθηκαν ούτε αυτή τη φορά, καθώς τα καταψήφισε το σύνολο της κοινοβουλευτικής ομάδας των Ρεπουμπλικανών.
ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ
ΣΤΟ PAX TRUMPIANA.
«Η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ παραμένει σημαντικά διαταραγμένη, αν και τα πιο πρόσφατα δεδομένα δείχνουν μια σταδιακή αλλά άνιση σταθεροποίηση σε σύγκριση με την αρχική φάση της σύγκρουσης. Στην έναρξη της κρίσης, οι ημερήσιες διελεύσεις μειώθηκαν από τα συνήθη επίπεδα των 100–130 πλοίων σε λιγότερα από 10 ημερησίως, δηλαδή πτώση άνω του 90%, βάσει δεδομένων AIS. Τις τελευταίες επτά ημέρες, η δραστηριότητα παραμένει χαμηλή, αλλά εμφανίζει σημάδια σταθεροποίησης. Οι ημερήσιες κινήσεις κυμαίνονται γενικά μεταξύ 15 και 30 πλοίων, με ορισμένες ημέρες να καταγράφουν μόλις 8–11 διελεύσεις. Παράλληλα, δεδομένα της Kpler δείχνουν ότι μόνο περιορισμένος αριθμός φορτηγών πλοίων, περίπου 15 συνολικά σε διάστημα αρκετών ημερών, έχει ολοκληρώσει τη διέλευση μετά την επιβολή των αποκλεισμών. Την ίδια στιγμή, εκατοντάδες πλοία παραμένουν σε αναμονή στον Περσικό Κόλπο, δημιουργώντας συμφόρηση και καθυστερήσεις. Συνολικά, η διέλευση συνεχίζεται, αλλά σε επίπεδα πολύ χαμηλότερα από τα προ της κρίσης».
– ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΜΠΑΤΖΙΔΗΣ, Maritime Risk & Compliance Officer, Marine Traffic/Kpler
❗Το scoop των Financial Times για τον κινεζικό κατασκοπευτικό δορυφόρο που χρησιμοποίησε το Ιράν για να πλήξει αμερικανικούς στόχους στον Περσικό
❗Η βρετανική εφημερίδα εμβαθύνει στη σύγκρουση Πάπα – Τραμπ, την οποία παρομοιάζει με τις μεσαιωνικές μονομαχίες των ηγετών της Καθολικής Εκκλησίας με τους αυτοκράτορες της εποχής
❗To Economist Intelligence podcast καταπιάνεται με τη διογκούμενη απειλή επισιτιστικής κρίσης από τον περιορισμό των θαλάσσιων εξαγωγών από τον Περσικό
❗Στο πάντα απολαυστικό Hacks on Tap αυτήν την εβδομάδα, οι Μάικ Μέρφι και τον Τζον Χάιλεμαν συνομιλούν με τον βετεράνο πολιτικό γκουρού των Δημοκρατικών Νταγκ Σόζνικ για το state of play της αμερικανικής πολιτικής στον απόηχο του πολέμου στο Ιράν
❗Στο Daily Show, ο Τζον Στιούαρτ αντιδρά στην AI-generated εικόνα του Τραμπ στον Ιησού – και διερωτάται πανικόβλητος με ποιον μοιάζει ο ασθενής τον οποίο θεραπεύει
