Βουρτσίζεις τα δόντια, βάζεις τ’ ακουστικά. Μυοχαλαρωτικοί ήχοι της προτίμησής σου, φωτιά πλάι σε ρυάκι, κύματα, τρίωρη διάλεξη αστροφυσικής. Ελπίζεις να μάθεις αυτό που ξέρουν το κούτσουρο, ο σκύλος, το μωρό, να νιώσεις τους κόμπους στο μυαλό και στην πλάτη να λύνονται. Αντ’ αυτού βρίσκεσαι να μετράς όλα τα λάθη που ’χεις κάνει και να επανεξετάζεις προσεκτικά εκείνη την ντροπιαστική συνομιλία από το 2020. Είναι όντως καλή στιγμή να σκεφτείς το ύψος του ενοικίου σου ή μήπως υπάρχει κρίση στον ύπνο;
Κερδίζοντας τον ύπνο
Οι φίλες μου ετοιμάζονται για ύπνο λες κι είναι να τρέξουν μαραθώνιο. Υπάρχουν κατάλληλα βότανα που μπορείς να πιεις και χάπια, φυσικά. Για όλα υπάρχουν χάπια. Υπάρχει συγκεκριμένη ώρα μετά την οποία η κατανάλωση καφεΐνης/αλκοόλ/τροφίμων ισοδυναμεί με συναίνεση στον βασανισμό σου. Η σαρωτική βιομηχανία του γουέλνες, των ψυχολόγων, των προπονητών του βίου έχει εντοπίσει το πρόβλημα επεκτείνοντας τη νεύρωση, τον έλεγχο και τις απαιτήσεις «καλής συμπεριφοράς» μέχρι και μετά τα μεσάνυχτα.
Δεν είμαι σίγουρη ότι το μαξιλάρι μου είναι σωστό, το στρώμα, η στάση του σώματος. Από τον θόρυβο του σύμπαντος της διαφήμισης, που πιέζει το περιβάλλον των σκέψεών μου, ξέρω πως κάτι δεν κάνω καλά σε ό,τι αφορά την ενυδάτωση, την αναπνοή και το ξέμπλεγμα αυτού του μπερδεμένου καλωδίου, του «νευρικού μου συστήματος», όρος-κλειδί στην ποπ ψυχολογία, που δίνει στην εποχή το λεκτικό της. Χρειάζομαι οδηγίες χρήσης για την ανάσα μου, τον τρόπο που ξαπλώνω. Το χάσιμο του ύπνου είναι κι αυτό πεδίο πάλης, μία «μικρή νίκη», όπως λένε οι «προπονητές του βίου», αρκεί να παίξεις «σωστά».
Αγωνία, χαστούκια
Οι διαταραχές ύπνου είναι το προϊόν της εποχής μας σύμφωνα με την Ana Penyas, που είναι δημιουργός κόμιξ. Στο πρόσφατο γκράφικ νόβελ της En Vela υπάρχουν όλα τα γνωστά μοτίβα: άνθρωποι που δουλεύουν σκληρά και δεν μπορούν να βγούν από την «πρίζα» ούτε στην κρεβατοκάμαρά τους. Η κρεβατοκάμαρα προκαλεί άγχος λόγω ελλιπούς καθαρισμού, αερισμού, ενοικίου κ.λπ. Χώρια που δεν υπάρχει πιο αγχωτικό απ’ το να πρέπει να χαλαρώσεις. Για τη δημιουργό, η κουλτούρα της ατέλειωτης παραγωγικότητας χαλάει τον ύπνο.
Οσοι ζούμε σε μεγάλες πόλεις εναλλασσόμαστε μεταξύ απόλυτης μοναξιάς στα διαμερίσματα και διαρκούς παρουσίας των Αλλων γύρω μας – στις οθόνες, στα μέσα, στους πολυσύχναστους δρόμους. Δεχόμαστε επίθεση από ειδήσεις. Υπάρχει κάθε δευτερόλεπτο η πιθανότητα να πληροφορηθούμε κάτι τραγικό – με αποτέλεσμα να αισθανόμαστε νοσταλγία για μία αναλογική εποχή που δεν ζήσαμε όπου τουλάχιστον τα νέα σε έβρισκαν όταν το έπαιρνες απόφαση να αναμετρηθείς με την αλληλογραφία σου. (Μπορείτε ν’ ακούσετε εδώ τον Hartmut Rosa, τον κοινωνιολόγο που ασχολήθηκε εκτενώς με την επιτάχυνση στην εποχή μας, να μιλάει για τον χρόνο).
Καρφιά στο κρεβάτι
Μία σχεδόν αόρατη κατηγορία ανθρώπου στον δημόσιο διάλογο και στις τέχνες, οι γυναίκες πέρα απ’ το κατώφλι των 50, ξενυχτάει συστηματικά. Η γυναίκα που δεν είναι αυτονόητα πόλος έλξης ανδρών και γυναικών, που έχει χάσει την ικανότητά της να τρέπεται αμέσως σεξουαλικό αντικείμενο, χωρίς νιάτα και αναπαραγωγική ικανότητα, ξενυχτάει αγκαλιά με μία ευαλωτότητα που για αιώνες δεν απασχολούσε, αλλά τώρα συζητιέται. Οι εμμηνοπαυσιακές γυναίκες κοιμούνται δύσκολα λόγω ορμονών και κουρελιασμένων νεύρων, ενώ κουβαλάνε ασήκωτα βάρη στους ώμους τους. Είναι μία δύσκολη φάση, λέει η Chaudhuri του Guardian. Η περίοδος που καλείσαι να θρηνήσεις ή να φροντίσεις τους υπερήλικες γονείς σου, ενώ η ίδια αντιμετωπίζεις άσχημες διαγνώσεις, χρέη, έξοδα και πιθανόν τη συγκατοίκηση με το παιδί σου που δεν μπορεί να πληρώσει ενοίκιο ή τη μετακόμιση λόγω διαζυγίου. Αουτς!
Η Αμάντα Μιχαλοπούλου θεματοποίησε το ζήτημα της αϋπνίας της εμμηνοπαυσιακής γυναίκας στο βιβλίο Το Μακρύ Ταξίδι της Μίας Μέσα Στην Αλλη. Η αφηγήτρια είναι η γυναίκα που ανησυχεί για την κόρη, αλλά δεν κάνει να το λέει, για να μη συντριβεί από τη σκληρότητα και την αψηφισιά της νεότητας. Παράλληλα, η εμμηνοπαυσιακή παραμένει κόρη μιας μητέρας που μεγαλώνει πολύ.
Οι προσδοκίες πως οι γυναίκες θα αναλάβουν ρόλο φροντίστριας δεν παύουν. Καθώς το προσδόκιμο ζωής μετατοπίζεται, αλλά, παράλληλα, καταρρέουν τα συστήματα υγείας και παροχών, τα κράτη μεταθέτουν στις γυναίκες που μεγαλώνουν το διαρκές καθήκον σκουπίσματος, μαγειρέματος και παροχής υπηρεσιών νοσοκομειακής περίθαλψης (βλ. την εργασία της φιλοσόφου Joan Tronto). Συχνά η φροντίδα είναι η μόνη τους χαρά, για παράδειγμα, όταν αφορά τα εγγόνια τους. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει πως δεν κουράζονται ή πως κοιμούνται λιγότερο μόνες κι ανήσυχες τα βράδια. Το αδιανόητα σκληρό με τον ύπνο είναι ότι σου ξεγλιστρά όταν αποζητάς τη λήθη του, όταν θα ήθελες να έρθει κάποιος να κλείσει όλα τα φώτα στο κεφάλι.
Ο ύπνος των μωρών
Ισως προκειμένου να κοιμηθεί κανείς σαν μωρό, να πρέπει να επαναδιεκδικήσει την αθωότητά του. Να διατηρήσει κάποιες ώρες άσπιλης, εσωτερικής ησυχίας χωρίς τεχνολογία, κουτσομπολιά, κοσμικά νέα και πεζές σκέψεις. Ισως να υπήρχε λογική στην προσευχή το πρωί και το βράδυ, μια πράξη ήσυχου αναστοχασμού που τακτοποιούσε τη μέρα μέσα σε απλά μοτίβα ευγνωμοσύνης, απαντοχής και συγχώρεσης. Το νυχτερινό ραδιόφωνο βοηθάει. Τα βιβλία μειώνουν τη μοναξιά. Το περπάτημα, επίσης. Φέρνουν και νύστα.
Το προνόμιο να ξαπλώνεις δίπλα σε κάποια/κάποιον που αγαπάς φέρνει μια γλυκιά υπνηλία. Σε μερικούς φέρνουν νύστα τα κατοικίδια, η αίσθηση ασφάλειας και θαλπωρής που εκπέμπουν, καθώς και η θερμότητα της γούνας, η τρυφερότητα των κινήσεων.
Οσο κοιμάσαι βγαίνει χρήμα
Πάντως, η υπόσχεση του ύπνου φέρνει λεφτά. Εθιστικά κανάλια στο Youtube όπου παράγονται χαλαρωτικοί ήχοι από φθηνά υλικά και κάποιος σε νανουρίζει ή σου ψιθυρίζει κατευναστικά ξόρκια όπως αυτό έχουν εκατομμύρια εγγεγραμμένους, διαφημίσεις και αδιανόητη διείσδυση στη γενιά Ζ. Παράλληλα, από την ταβέρνα της γειτονιάς μέχρι το νυχάδικο, κομμωτήριο και τη βιομηχανία του τουρισμού όλοι υπόσχονται «χαλάρωση» και υπονοούν το ενδεχόμενο της ανάπαυσης και λίγης ησυχίας σ’ ένα προστατευμένο περιβάλλον – μια κάψουλα χωρίς αθέμιτα ερεθίσματα.
Το «αργό ταξίδι»/slow travel είναι μια νέα κοινοτοπία που χρησιμοποιείται από τη βιομηχανία του τουρισμού για προώθηση. Αφορούσε κάποια ψηφιακή αποτοξίνωση ή την οικολογική μετάβαση σε μέρη που υποτίθεται δεν έχουν μολυνθεί από τον υπερτουρισμό. Τώρα, αφορά λίγο πολύ τα πάντα. Είναι κάτι σαν τα υγιεινά προϊόντα – ακόμα και το υπερεπεξεργασμένο φαγητό πλασάρεται σαν θρεπτική επιλογή. Το αργό ταξίδι, που μπορεί ν’ αποτελεί ευφημισμό για πολύωρη ταλαιπωρία μέσα σε τρένο, συνοψίζει τις σύγχρονες προσδοκίες για πνευματικότητα, ησυχία, βραδύτητα και έναν καλό ύπνο.
Πράγματα που με κάνουν να πιστεύω στην ανθρωπότητα αυτή την εβδομάδα
Τα γκράφικ νόβελ, τα μάνγκα, τα κόμικς κι όλα τα μέρη που πουλάνε τέτοια τέχνη. Το μπάνιο, ειδικά τα πλακάκια που εμπνέουν κάτι σαν γαλήνη. Η καλοσύνη των ξένων. Το καφέ Κάφκα στη Βιέννη. Το επιτραπέζιο Monopoly. Τα παλαιοβιβλιοπωλεία και να διαβάζω για το Λονδίνο των αρχών της δεκαετίας του ’90.
