Ανάμεσα σε δύο μεγάλα κακά, ποιο είναι το πρωτεύον; Εκείνο που χρονίζει ή αυτό που ενσκήπτει ξαφνικά; Από τη μεριά μας, ποια είναι η ενδεδειγμένη στάση; Να καταγγείλουμε για πολλοστή φορά το καθεστώς Μαδούρο ή τον παράνομο τρόπο με τον οποίο ο Ντόναλντ Τραμπ επέλεξε να το ανατρέψει; Γενικώς, κανείς δεν μας απαγορεύει να είμαστε εξίσου σκληροί με κάθε κακό, συγχρόνως. Μπορεί να μας ενοχλεί ταυτόχρονα και ο εγκληματικός αυταρχισμός ενός αποθρασυμένου δικτάτορα και η ιμπεριαλιστική μανία του ηγέτη μιας υπερδύναμης. Καμιά φορά, όμως, ακόμα και τα ισότιμα κακά επιδέχονται μια προτεραιοποίηση. Το τελευταίο που χρειαζόταν ο λαός της Βενεζουέλας ήταν ένα ακόμα επεισόδιο πολιτικής και στρατιωτικής αυθαιρεσίας στο κεφάλι του· το τελευταίο που χρειαζόμασταν οι υπόλοιποι ήταν ένα ακόμα διεθνές παράδειγμα έκνομης βίας. Το προστιθέμενο κακό φέρει πάντα το ξεχωριστό βάρος της επιδείνωσης του προηγούμενου.
Νόμος μέσα κι έξω
Η άποψη Μητσοτάκη πως δεν είναι τώρα η κατάλληλη στιγμή να εξετάσουμε τη νομιμότητα των αμερικανικών ενεργειών προκάλεσε μεγάλο εκνευρισμό σε όσους διέκριναν σε αυτήν την περιφρόνηση του πρωθυπουργού για το διεθνές δίκαιο. Στην πραγματικότητα, όμως, η στάση του αυτή απηχεί πρωτίστως μια νοοτροπία που αφορά το εσωτερικό της χώρας μας: στην Ελλάδα, ποτέ δεν είναι η κατάλληλη στιγμή να εγκύψουμε στο πρόβλημα της αδιαφορίας απέναντι στον νόμο. Το θέμα μάς απασχολεί μόνο όταν είναι ήδη πολύ αργά. Αν η τήρηση της νομιμότητας είχε υπαρξιακή βαρύτητα, θα ήμασταν άραγε η χώρα των υποκλοπών, των Τεμπών και των παράνομων επιδοτήσεων;
Κωμική εντοπιότητα
Η μικρότητα του ελληνικού εξαιρετισμού έχει και τα καλά της: ενώ ο πολιτισμένος κόσμος ασχολείται με τα οικουμενικά διακυβεύματα που θα ορίσουν το παγκόσμιο αύριο, εμείς διαιωνίζουμε ασμένως το ασήμαντο τοπικό σήμερα. Τουλάχιστον έτσι προστατευόμαστε από την ευρύτερη άχαρη αλήθεια. Ενδεικτική είναι η εξέλιξη των διεκδικήσεων των αγροτικών κινητοποιήσεων: οι αγρότες, εκτός όλων των άλλων, τώρα ζητούν και το «ξεπάγωμα» λογαριασμών που ελέγχονται για είσπραξη παράνομων επιδοτήσεων από τον ΟΠΕΚΕΠΕ. Οποιος έχει την πολυτέλεια να ζει την εθνική του κωμωδία, γιατί να νοιαστεί για τη λανθάνουσα υπερεθνική τραγωδία;
Σινεσαλάτα
Δεν είναι σαφές αν το One Battle After Another του Πολ Τόμας Αντερσον, που τόσους δοξαστικούς επαίνους έχει εισπράξει, επιχειρεί να αναδείξει τον τραγικό τραμπισμό που μαστίζει κράτη και κοινωνίες ή να σατιρίσει τον φανατισμό των διάφορων μοντέρνων ζηλωτών ανεξαρτήτως στρατοπέδων. Με λίγη προσφυγιά, λίγο αντάρτικο, λίγο παρακράτος και λίγη μασονία, η κινηματογραφική σαλάτα μιλάει τελικά για τα πάντα, χωρίς να μιλήσει επαρκώς ή πειστικά για τίποτα. Δεν όφειλε βέβαια ο δημιουργός να μας μιλήσει για κάτι συγκεκριμένο. Οφείλουμε όμως εμείς στον εαυτό μας να καταλαβαίνουμε τι βλέπουμε και τι δεν βλέπουμε κάθε φορά.
Επιβεβαίωση
Σε κάποιες άλλες περιπτώσεις, η θέαση και η κατανόηση δεν είναι αλληλένδετες. Και μόνο το τρέιλερ του «Καποδίστρια», για παράδειγμα, είναι για πολλούς δηλωτικό της ταινίας, όπως μια μπουκιά μπορεί να είναι αντιπροσωπευτική ενός ολόκληρου πιάτου. Δεν χρειάζεται να την παρακολουθήσουν ολόκληρη για να βγάλουν συμπεράσματα. Κάποιοι άλλοι, ακόμα κι αν δουν την ταινία, δεν θα καταλάβουν τίποτα ουσιαστικό γι’ αυτήν. Με λίγα λόγια, το κινηματογραφικό σύμπαν του Γιάννη Σμαραγδή είναι προκαταβολικά γνωστό· η αισθητική του δεδομένη, το πραγματολογικό υπόβαθρο της δουλειάς του σαφές. Ο «Καποδίστριας» δεν είναι το «σημείο αντιλεγόμενο» που φαντάζεται ο δημιουργός του, αντιθέτως, συμβολίζει μιαν ανορθόδοξη συναίνεση: Αυτοί που βλέπουν την ταινία, τη βλέπουν επειδή θα επιβεβαιώσει όσα ήδη πιστεύουν, κι αυτοί που δεν θα τη δουν, δεν θα τη δουν για τον ίδιο ακριβώς λόγο.
