Χαρίδημος Τσούκας

H δημοκρατία είναι και τύπος και ουσία. Τύπος είναι οι θεσπισμένες διαδικασίες – π.χ. λειτουργία κομμάτων, διεξαγωγή εκλογών, διάκριση εξουσιών κ.λπ. Ουσία είναι το υποκείμενο ήθος – π.χ. πόσο μια δημοκρατική κυβέρνηση σέβεται την ανεξαρτησία και τις αποφάσεις της Δικαιοσύνης, αποδέχεται τον έλεγχο από Ανεξάρτητες Αρχές, μεριμνά για την πολιτική ουδετερότητα της δημόσιας διοίκησης κ.λπ.

Δεν θα καταλάβουμε επαρκώς τη Μεταπολίτευση αν δεν την προσεγγίσουμε ως διαδικασία. Αυτό θα πει: να μη δούμε το πολιτικό-θεσμικό σύστημα που προέκυψε μετά το 1974 ως στατικό οικοδόμημα, αλλά ως έργο εν προόδω – να αναζητήσουμε τα υλικά και την ιδιοτυπία της εν εξελίξει κατασκευής.

Ο τιδήποτε σηματοδοτεί η Μεταπολίτευση στη σύγχρονη ιστορία μας, πρωταρχικά υποδηλώνει τη μετάβαση από ένα πολίτευμα σε ένα άλλο. Τέτοιες μεταβάσεις δεν είναι στιγμιαίες. Το αποτέλεσμά τους δεν είναι προδιαγεγραμμένο.

Οποιος είδε τον χάρο με τα μάτια του σπάνια μένει ανεπηρέαστος. Δεν χρειάζεται να έχεις διαβάσει τον Χάιντεγκερ (αν και ωφελεί) για να διαπιστώσεις ότι η εμπειρία τού παρ’ ολίγον θανάτου, δυνητικά, σε μεταμορφώνει. «Εζησα τη ζωή μου, όπως πραγματικά ήθελα;» αναρωτιέται ο φιλόδοξος δικαστής Ιβάν Ιλιτς, στην ομώνυμη νουβέλα του Τολστόι, ερχόμενος αντιμέτωπος με τον επερχόμενό θάνατό του.

Οσοι μελετούν τη λήψη αποφάσεων συχνά διερωτώνται: πώς είναι δυνατόν ευφυείς άνθρωποι να παίρνουν κακές αποφάσεις; Τι περίμενε ο Μακρόν όταν προκήρυξε βουλευτικές εκλογές; Πίστευε ότι η Ακροδεξιά δεν θα θριάμβευε εκλογικά, ενώ αυτό έδειχναν όλες οι δημοσκοπήσεις;

«Θεέ μου, δώσε μου αγνότητα, αλλά όχι ακόμη» Αγιος Αυγουστίνος Αρκετά από τα προβλήματα που διαχειρίζεται μια κυβέρνηση είναι «ατίθασα»: έχουν πολλές αιτίες, περιέχουν βρόχους ανάδρασης και υψηλή αβεβαιότητα, ενώ η φύση τους εξαρτάται από τον ορισμό τους. Κλασικό παράδειγμα το μεταναστευτικό. Σε τέτοια προβλήματα δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις, πιθανώς δεν υπάρχουν βιώσιμες λύσεις γενικώς.

Ο Απόστολος Λύτρας, «ο γνωστός ποινικολόγος» κατά τους μιντιακούς κατασκευαστές της δικηγορικής διασημοκρατίας, σχεδόν σακάτεψε στο ξύλο τη γυναίκα του, ομολογώντας δημοσίως, κατόπιν, πόσο την «υπεραγαπά». (Η αίσθηση της γελοιότητας συχνά απουσιάζει από άτομα που η μοναδική έγνοια τους είναι να σώσουν το τομάρι τους.)

Οτι αδιάφορες, φαιδρές ή ναρκισσιστικές τηλεπροσωπικότητες μπορούν να εκλεγούν στην Ευρωβουλή το γνωρίζουμε εδώ και χρόνια. Πέρυσι, είδαμε ένα πιο σπάνιο φαινόμενο: την εκτόξευση ενός σχεδόν πολιτικά ανύπαρκτου προσώπου στο επίκεντρο της πολιτικής ζωής. Η εκλογή Κασσελάκη στην ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ έδειξε πόσο μπορεί να εκπλήξει μια ανοιχτή εκλογική διαδικασία στην εποχή των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης (ΜΚΔ).

Tο ευρωπαϊκό εκλογικό σώμα στρέφεται στα δεξιά. Η ενίσχυση της Ακροδεξιάς και του αντισυστημισμού γενικότερα θα δυσχεράνει τη λήψη αποφάσεων.

Ενα από τα διλήμματα που ανέδειξαν οι φοιτητικές διαμαρτυρίες σε αμερικανικά πανεπιστήμια κατά των επιχειρήσεων του ισραηλινού στρατού στη Γάζα είναι η εξισορρόπηση αλληλοαντικρουόμενων αγαθών: ελευθερία έκφρασης έναντι, μεταξύ άλλων, θεσμικής ευρυθμίας και ασφάλειας. Η διαχείριση του διλήμματος δοκίμασε (όχι πάντοτε επιτυχώς) την ευθυκρισία αρκετών πανεπιστημιακών αρχών.

Μπορούν το Ισραήλ και η Χαμάς να θεωρηθούν ηθικά ισοδύναμες οντότητες; Οχι. Το Ισραήλ είναι μια, κατ’ αρχήν, φιλελεύθερη δημοκρατία στην οποία ενυπάρχει ο σπόρος της αυτο-αμφισβήτησης. Η Χαμάς, εμφορούμενη από θεοκρατική ιδεολογία και μετερχόμενη τρομοκρατικές μεθόδους δράσης, αδυνατεί να κάνει το ίδιο.

Σε κάθε ανταγωνιστική διαδικασία –στην αγορά, στην πολιτική, στη σφαίρα των ιδεών–, η ποιότητα του ανταγωνισμού ανεβαίνει όταν, στην προσπάθεια για κατίσχυση, οι συμμετέχοντες μεριμνούν για την τήρηση του πλαισίου που ρυθμίζει τον ανταγωνισμό. Η εταιρεία που δωροδοκεί κινείται εκτός των ορθολογικών κανόνων του οικονομικού παιγνίου. Ο πολιτικός που χυδαιολογεί παραβιάζει το πλαίσιο της έλλογης […]