Σταύρος Ζουμπουλάκης

Στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο της Αθήνας συνεχίζεται μέχρι το τέλος Οκτωβρίου έκθεση βυζαντινών εικόνων από τη Θεσσαλονίκη, υπό τον τίτλο «Το ημέτερον κάλλος». Η έκθεση είχε αρχικά γίνει στη Μονή Βλατάδων (Θεσσαλονίκη, 1 Οκτωβρίου 2018 – 31 Μαρτίου 2019).

Ο αγιολογικός και εικονολογικός φάκελος του Αγίου Χριστοφόρου, σε Ανατολή και Δύση, είναι πλούσιος και παράδοξος. Πολλοί ναοί είναι αφιερωμένοι σε αυτόν σε όλη την Ευρώπη, τον ζωγράφισαν πολύ μεγάλοι ζωγράφοι, ενώ στην Ανατολή εικονίστηκε και ως Κυνοκέφαλος. Δεν φανταζόμουν πάντως ότι θα έκανε την εμφάνισή του, μέσα στο 2019, στο έργο δύο συγγραφέων, ενός νέου και ενός λιγότερου νέου: Γιάννης Παλαβός (γενν. 1980), «Το παιδί», διηγήματα (Νεφέλη), και Μιχάλης Μακρόπουλος (γενν. 1965), «Μαύρο νερό», νουβέλα (Κίχλη).

Ο ήρωας του τελευταίου μυθιστορήματος του Ουελμπέκ, με τον σαρκαστικό τίτλο «Σεροτονίνη» (Εστία, 2019), είναι 46 χρόνων, πρόωρα ξοφλημένος σεξουαλικά και, συνεπώς, ερειπωμένος ψυχικά (ή μήπως το αντίστροφο;), χωρίς σχέδια ή πραγματικά ενδιαφέροντα, «χωρίς κατά βάθος λόγους να ζει ή λόγους να πεθάνει» (σ. 81).

Οι εικαστικές εκθέσεις μέσα σε αρχαιολογικούς χώρους, μουσεία και μνημεία είναι πια του συρμού, ιδίως το καλοκαίρι, οπότε συνδυάζονται ή, ακριβέστερα, υπηρετούν και τον τουρισμό. Στις περισσότερες περιπτώσεις, ασήμαντοι δημιουργοί και έργα εξασφαλίζουν προβολή –δεν λέω αποκτούν αξία, διότι δεν μπορούν να αποκτήσουν κάτι που δεν έχουν, εκτός και αν ως αξία εννοήσουμε μόνο την εμπορική– από τη βαρύτητα και τη σημασία του αρχαιολογικού χώρου όπου εκτίθενται. 

Κυκλοφόρησε πριν από λίγες ημέρες (Πατάκης) ένα μικρό μα ιερό βιβλιαράκι: «‘‘Δε θα σιωπήσουμε ποτέ’’. Οι Προκηρύξεις του Λευκού Ρόδου (1942-1943)». Διαβάζουμε επιτέλους στη γλώσσα μας τις έξι Προκηρύξεις, 3.000 –και κάτι– λέξεις συνολικά. Εν τω μεταξύ, η αντιναζιστική ομάδα έχει γίνει γνωστή σε όλο τον κόσμο, μέσα από πλήθος βιβλίων, ταινιών ή μουσικών έργων. Στη Γερμανία ειδικά, της αποδίδεται μεγάλη δημόσια τιμή, προς εξαγορά της ενοχής.

Το φετινό Πάσχα ήταν πολύ πικρό για την Καθολική Εκκλησία: οι καμπάνες της Νοτρ Νταμ του Παρισιού δεν ήχησαν, ενώ στο άλλο άκρο, στη Σρι Λάνκα, εκατοντάδες πιστοί δολοφονήθηκαν ανήμερα. Τα δύο αυτά γεγονότα απέσπασαν για λίγο την προσοχή των πιστών (και των μη πιστών) από τη μεγαλύτερη κρίση των τελευταίων δεκαετιών –πολλοί λένε και αιώνων– που συγκλονίζει την Καθολική Εκκλησία, το σκάνδαλο της σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων από κληρικούς της, επί μακρά σειράν ετών, σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του κόσμου.

Αν ρωτήσουμε έναν μορφωμένο Ελληνα, που δεν έχει βγάλει απλώς το λύκειο αλλά έχει και πανεπιστημιακό πτυχίο, για τη θρησκευτική ιστορία του ελλαδικού χώρου, του χώρου που αποτελεί σήμερα την ελληνική επικράτεια, από την Αλωση της Πόλης και μετά, θα μας απαντήσει σχεδόν αυτόματα ότι η ιστορία αυτή ταυτίζεται με την ιστορία της Ορθόδοξης Εκκλησίας, ότι όλοι εδώ ήταν ανέκαθεν χριστιανοί ορθόδοξοι.

Κάθε φορά που δίνεται η εκδοτική ευκαιρία να διαβάσουμε ένα παλαιότερο κείμενο της νεοελληνικής λογοτεχνίας, χαίρομαι χαρά μεγάλη, και ας μην πρόκειται για αριστούργημα. Δεν συμβαίνει συχνά, γιατί οι εκδότες δεν δείχνουν, δικαιολογημένα, ενδιαφέρον για αυτά τα κείμενα, που εκδίδονται κατά κανόνα από Ιδρύματα, με αποτέλεσμα την ελλιπή προβολή και διάθεσή τους.

«Η πατρική κληρονομιά του Φίλιπ Ροθ». Ομιλία που έδωσε ο Σταύρος Ζουμπουλάκης, πρόεδρος της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, σε ειδική βραδιά του Ισραηλιτικού Συμβουλίου αφιερωμένη στον σπουδαίο συγγραφέα.

Τ​​ούτες τις μέρες γράφτηκαν πολλά –και δικαίως– για τον Αμος Οζ (1939-2018), στον ελληνικό και τον διεθνή Τύπο. Στις λίγες λέξεις που μου αναλογούν σε αυτήν εδώ τη φιλόξενη στήλη δεν θα επαναλάβω πράγματα που έχουν ήδη ειπωθεί, αλλά, προκειμένου να αποφύγω και το αμάρτημα της γενικότητας, θα μιλήσω για ένα μόνο βιβλίο του –ένα, κι αυτό μισό–, εκείνο που έγραψε στα αγγλικά μαζί με την κόρη του: Αμος Οζ, Φάνια Οζ-Ζαλτσμπέργκερ, «Οι Εβραίοι και οι λέξεις» (Καστανιώτης 2012). 

A​​πό το τεράστιο έργο του Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλου, δημοσιευμένο και αδημοσίευτο –το δεύτερο ίσως να είναι μεγαλύτερο από το πρώτο–, μικρό μόνο μέρος έχει θησαυριστεί σε βιβλίο. Κάθε φορά λοιπόν που συνάζονται και εκδίδονται σε βιβλίο κείμενά του, όπως τώρα το τομίδιο «Ποιος φοβάται τον κύριο Επιθεωρητή;», φροντισμένο από τον Συμεών Σταμπουλού (εκδ. Κουκούτσι), είναι χαρά μεγάλη.

Μ​​ια ερειπωμένη ορθόδοξη –μάλλον– εκκλησία. Ο τρούλος με τον Παντοκράτορα έχει πέσει, βλέπεις τον άδειο ουρανό. Δεν υπάρχει πια κυβερνήτης του κόσμου. Στις κατεστραμμένες τοιχογραφίες δύο μάτια αγίου επιμένουν ωστόσο να σε κοιτάνε.