Σαν την περίφημη ταινία του 1986 που ο Κόνορ ΜακΚλάουντ έκοψε πολλά κεφάλια με το σπαθί του μέχρι να γίνει ο ένας και μοναδικός Χαϊλάντερ που κέρδισε την Αθανασία, οι μεγάλες αθλητικές διοργανώσεις έχουν μόνο μία θέση για τον μεγάλο νικητή, αυτόν που θα γράψει το όνομά του με χρυσά γράμματα στην Ιστορία. Η μακρά διαδρομή από την αφετηρία μέχρι την ώρα της στέψης είναι στρωμένη με πολλά θύματα σε διάφορα στάδια της πορείας, κάποια όρθια και με παράσημα στο πέτο γιατί κατάφεραν να φτάσουν ή να τρυπήσουν το ταβάνι των δυνατοτήτων τους και κάποια άλλα παραπεταμένα στην άκρη του δρόμου, με τη στάμπα μιας βαριάς αποτυχίας. Και ακριβώς επειδή δεν είναι όλα τα δάκτυλα ίσα, τα όρια της επιτυχίας και της αποτυχίας είναι συχνά δυσδιάκριτα, χωρίς η τελική αίσθηση να είναι πάντα δίκαιη. Το ταβάνι κάποιου είναι αποτυχία για κάποιον άλλο, γι’ αυτό και η τελευταία γεύση μπορεί να είναι εντελώς διαφορετική ακόμα και γι’ αυτούς που ήπιαν μετρημένα τις ίδιες γουλιές μέσα από το ίδιο ποτήρι.
Το Παγκόσμιο Κύπελλο είναι κι αυτό μια διοργάνωση με σίγουρο μόνο έναν νικητή και απροσδιόριστο αριθμό ηττημένων. Από τις 48 ομάδες που ξεκινούν στην αφετηρία, κάποιες μπορεί να νιώθουν περήφανες που έκαναν μια νίκη ή πήραν, έστω, μια ισοπαλία – κάποιες μπορεί να αντιμετωπίζουν σαν καταστροφή έναν αποκλεισμό ακόμα και σε πολύ προχωρημένη φάση. Υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις, με πιο χαρακτηριστική ίσως τη Βραζιλία του 1950 όταν έχασε το τρόπαιο από την Ουρουγουάη μέσα στην έδρα της, που η δεύτερη θέση αντιμετωπίστηκε ως μια ηχηρότατη αποτυχία αντί για μια πορεία θριάμβου μέχρι την τελική αναμέτρηση. Το μέτρο σύγκρισης δεν είναι το ίδιο για όλους κι αυτό είναι κάτι που το αντιλαμβάνονται πρώτοι απ’ όλους οι προπονητές, οι οποίοι συνήθως πληρώνουν ακριβά τον λογαριασμό της αποτυχίας. Οι παίκτες συχνά έχουν κι άλλη ευκαιρία στην επόμενη διοργάνωση, ενώ αυτοί πολύ συχνά δεν την έχουν, τουλάχιστον όχι στην ίδια ομάδα.
Μέχρι στιγμής και λίγο πριν ολοκληρωθούν και τα τελευταία δύο παιχνίδια της φάσης των 16 του Παγκοσμίου Κυπέλλου 2026, δηλαδή σε ένα σύνολο 94 αγώνων από τους συνολικά 104 μιας διοργάνωσης 48 ομάδων, το μάρμαρο το έχουν πληρώσει 11 προπονητές, με ορατό το σενάριο να γίνουν ακόμα περισσότεροι στις επόμενες φάσεις ή κάποια στιγμή αργότερα, μόλις καθίσει η σκόνη και γίνει με πιο ψύχραιμο μάτι ο τελικός απολογισμός των πεπραγμένων τους. Σε σχέση με το προηγούμενο Μουντιάλ στο Κατάρ ο αριθμός είναι ήδη μεγαλύτερος, αλλά η αναλογία είναι σχεδόν η ίδια: τότε έχασαν τη δουλειά τους οι 7 από τους 32 προπονητές (ποσοστό περίπου 22%), ενώ τώρα οι 11 από τους 48+1 (περίπου 22,5%), δηλαδή και στις δύο περιπτώσεις κάτι παραπάνω από έναν στους πέντε προπονητές πήραν απολυτήριο ή οδηγήθηκαν σε «οικειοθελή» αποχώρηση.
Σε επίπεδο ομάδων, κοινός παρονομαστής και στις δύο διοργανώσεις είναι η Νότιος Κορέα και η Ολλανδία, οι οποίες προχώρησαν σε αλλαγή προπονητή αμέσως μετά τον αποκλεισμό τους. Σε επίπεδο προσώπων, στο ίδιο κάδρο βρέθηκε ο Ρομπέρτο Μαρτίνεζ, τότε (στο Κατάρ) ως προπονητής του Βελγίου και τώρα ως προπονητής της Πορτογαλίας. Πρόσθετο σημείο αναφοράς ότι και στις δύο ομάδες, ο Μαρτίνεζ είναι ένας από τους πλέον επιτυχημένους της ιστορίας τους. Επί των ημερών του, το Βέλγιο βρέθηκε με τη λεγόμενη Χρυσή Γενιά του (Golden Generation) στο Νο1 του ranking της FIFA, η μόνη ομάδα που το πέτυχε αυτό χωρίς να έχει κατακτήσει το Παγκόσμιο Κύπελλο ή το τρόπαιο στη Συνομοσπονδία της (Euro, Kopa America, Africa Cup κ.λπ.), ενώ ως προπονητής της Πορτογαλίας κατέκτησε το Nation League το 2025, συμπτωματικά με αντίπαλο την Ισπανία, την ομάδα, δηλαδή, που του έκοψε τον δρόμο για την προημιτελική φάση του Μουντιάλ 2026.
Ο Ρομπέρτο Μαρτίνεζ ήταν ο 11oς και τελευταίος χρονικά (έως τώρα) προπονητής που έχασε τη θέση του λόγω της αποτυχίας της να προχωρήσει πιο βαθιά στη διοργάνωση. Την αρχή την έκανε ο Σαμπρί Λαμουσί, πληρώνοντας το μάρμαρο για την απογοητευτική εμφάνιση της Τυνησίας, με τον αντικαταστάτη του, Ερβέ Ρενάρ, να απολύεται κι αυτός 3 εβδομάδες αργότερα! Την ίδια μέρα με τον Ρενάρ, την πόρτα της εξόδου την πέρασε και ο Βλάντιμιρ Πέτκοβιτς, προπονητής της γειτονικής Αλγερίας, παρότι οδήγησε την ομάδα του στη φάση των 32.
Η λίστα των αποχωρήσεων με χρονική σειρά:
Σαμπρί Λαμουσί (Τυνησία)
Ο 54χρονος Γάλλος ήταν ο πρώτος που είδε την πόρτα της εξόδου, χωρίς καν να ολοκληρωθεί η παρουσία της ομάδας του στη διοργάνωση. Αν και είχε προσληφθεί τον περασμένο Ιανουάριο, απολύθηκε αμέσως μετά τη βαριά ήττα της Τυνησίας με 5-1 από τη Σουηδία, στο πρώτο παιχνίδι της στο Μουντιάλ. Τον αντικατέστησε χωρίς επιτυχία ο συμπατριώτης του, Ερβέ Ρενάρ, πρώην προπονητής της Σαουδικής Αραβίας.
Μαρσέλο Μπιέλσα (Ουρουγουάη)
Η κάτοχος δύο Παγκοσμίων Κυπέλλων, Ουρουγουάη, ξεκίνησε με αρκετές φιλοδοξίες λόγω της 3ης θέσης που κατέκτησε στο τελευταίο Copa America, αλλά απέτυχε παταγωδώς σε έναν όμιλο που έμοιαζε εύκολος. Με δύο ισοπαλίες κόντρα σε Σαουδική Αραβία – Πράσινο Ακρωτήρι και μια ήττα από την Ισπανία στον «τελικό» της 3ης αγωνιστικής, δεν κατάφερε να προκριθεί με 2 βαθμούς ως μία από τις 8 καλύτερες 3ες των 12 ομίλων. Ο πολύπειρος (αλλά και πολύ ιδιόρρυθμος) Μαρσέλο Μπιέλσα κατηγορήθηκε για πολύ κακές σχέσεις με τους παίκτες του και αντίκρισε αμέσως την κόκκινη κάρτα της αποτυχίας.
Στιβ Κλαρκ (Σκωτία)
Αν και πρόκειται αναμφίβολα για τον πιο επιτυχημένο ομοσπονδιακό προπονητή στη σύγχρονη ιστορία της Σκωτίας οδηγώντας τη μετά από 28 χρόνια στην τελική φάση ενός Μουντιάλ και σε δύο συνεχόμενες τελικές φάσεις Euro, ο 63χρονος Στιβ Κλαρκ έκρινε ότι ο κύκλος του έκλεισε μετά από 7 χρόνια και παραιτήθηκε αμέσως μετά την ήττα με το βαρύ 3-0 από τη Βραζιλία που την άφησε εκτός της φάσης των 32. Η Ομοσπονδία του είχε προσφέρει τετραετές συμβόλαιο πριν από την έναρξη της διοργάνωσης, ο ίδιος όμως θεώρησε ότι ο αποκλεισμός ήταν αποτυχία και αποχώρησε μετά από 81 αγώνες στον πάγκο της Σκωτίας, παρότι είχε τη στήριξη των φιλάθλων και των παικτών του.
Σεμπάστιαν Μπεκασέσε (Ισημερινός)
Γλυκόπικρη ήταν η γεύση και για τον Σεμπάστιαν Μπεκασέσε, έναν από τους 6 Αργεντινούς προπονητές που καθοδήγησαν ομάδες στο Παγκόσμιο Κύπελλο. Ο ίδιος είχε αφήσει να εννοηθεί ότι θα αποχωρούσε ανεξαρτήτως από την πορεία του Ισημερινού (Εκουαδόρ) στη διοργάνωση και παρά τον ενθουσιασμό που γέννησε η ιστορική νίκη επί της Γερμανίας που έφερε την πρόκριση στη φάση των 32, δεν περίμενε να το συζητήσει με την Ομοσπονδία. Ο Μπεκασέσε είχε ορίσει ως επιτυχία τουλάχιστον την πρόκριση στη φάση των 16, όπως και στο Π.Κ. του 2006, οπότε όταν προέκυψε ο αποκλεισμός από το Μεξικό, ανακοίνωσε αμέσως μετά το παιχνίδι ότι δεν θα συζητήσει την επέκταση του συμβολαίου του. Πολύ πιθανόν να μην του την προσέφεραν κιόλας…
Χονγκ Μιούνγκ-Μπο (Νότιος Κορέα)
Η νίκη με 2-1 επί της Τσεχίας στην πρεμιέρα του ομίλου φάνηκε να ανοίγει διάπλατα τον δρόμο της πρόκρισης για τη Ν. Κορέα, αλλά ακολούθησαν δύο ήττες με 1-0 από το Μεξικό και τη Νότιο Αφρική, που την έφεραν στην 3η θέση και στον αποκλεισμό λόγω χειρότερης διαφοράς τερμάτων. Το βάρος της ευθύνης έπεσε πάνω στον Χονγκ Μιουνγκ-Μπο, ο οποίος βρέθηκε στο στόχαστρο ακόμα και του προέδρου της χώρας, που διέταξε έρευνα για τις συνθήκες πρόσληψής του το… 2024, στη θέση του Γιούργκεν Κλίνσμαν!
Ο ίδιος πρόλαβε να παραιτηθεί πριν τον απολύσουν, αποδοκιμάστηκε έντονα και απειλήθηκε με την επιστροφή της αποστολής στη Σεούλ, ενώ η ζωή του έγινε κόλαση ακόμα κι όταν γύρισε στις ΗΠΑ, όπου ζει μόνιμα με την οικογένειά του εδώ και πολλά χρόνια. Είναι χαρακτηριστικό ότι πολλά μαγαζιά της κορεάτικης κοινότητας στο Λος Αντζελες έχουν αναρτήσει ταμπέλες στην είσοδο που αναγράφουν ότι είναι ανεπιθύμητος, παρότι είναι ο μόνος Νοτιοκορεάτης ποδοσφαιριστής με συμμετοχή σε 4 Παγκόσμια Κύπελλα, έχοντας κατακτήσει και τη Χάλκινη Μπάλα στο Μουντιάλ του 2002! Ο Χονγκ Μιουνγκ-Μπο ήταν προπονητής της Ν. Κορέας και στο Π.Κ του 2014, ενώ παραιτήθηκε και τότε αμέσως μετά τον αποκλεισμό.
Μίροσλαβ Κούμπεκ (Τσεχία)
Στον ίδιο όμιλο με την Ν. Κορέα, η Τσεχία περιορίστηκε σε πολύ χαμηλές πτήσεις και την 4η θέση, με μόνο έναν κερδισμένο βαθμό (από τη Ν. Αφρική) σε 3 παιχνίδια. Ο αποκλεισμός οδήγησε τον 74χρονο Μίροσλαβ Κούμπεκ στην απόφαση να παραιτηθεί, με τον ίδιο να αποδίδει την ευθύνη στον πόλεμο που δέχθηκε: «Μια επικοινωνιακή εκστρατεία από τα ΜΜΕ, βασισμένη σε μισές αλήθειες και κατασκευασμένες ιστορίες εναντίον μου, συνέβαλε στην απόφασή μου. Μέσα σε αυτή την ατμόσφαιρα, η δουλειά μου στην εθνική δεν θα είχε πλέον νόημα». Ο Κούμπεκ είχε αναλάβει την Τσεχία μετά από μια ήττα-σοκ από τα Ν. Φερόε και κατάφερε να την οδηγήσει μέσα από τα πλέι οφ στην τελική φάση του Παγκοσμίου Κυπέλλου για πρώτη φορά μετά το 2006.
Ρόναλντ Κούμαν (Ολλανδία)
Η δεύτερη θητεία του Κούμαν στον πάγκο των «Οράνιε» μετά την περίοδο 2018-20 είχε κι αυτή άδοξο τέλος. Αν και έπαιξε καλό ποδόσφαιρο και για πολλούς ήταν από τα ισχυρά φαβορί της διοργάνωσης, ο πρόωρος αποκλεισμός (στα πέναλτι) της Ολλανδίας στη φάση των 32 μετά από έναν συναρπαστικό αγώνα κόντρα στο Μαρόκο προκάλεσε τεράστια απογοήτευση και οδήγησε τον ίδιο στην απόφαση να παραιτηθεί: «Ολοι ονειρευόμασταν ένα Παγκόσμιο Κύπελλο στο οποίο θα γράφαμε ιστορία. Αυτό δε συνέβη. Κανείς δεν είναι πιο απογοητευμένος από μένα. Ως προπονητής της Εθνικής, φέρεις αυτή την ευθύνη. Πάντα την ένιωθα και θα συνεχίσω να τη νιώθω», δήλωσε ο 63χρονος Κούμαν και ανακοίνωσε την παραίτησή του για να αφιερώσει περισσότερο χρόνο στην οικογένειά του.
Γιούλιαν Νάγκελσμαν (Γερμανία)
Μετά το χορταστικό 7-1 της πρεμιέρας απέναντι στο Κουρασάο, όλοι πίστεψαν ότι η Γερμανία θα έκλεινε το κεφάλαιο της ντροπής που έγραψαν οι δύο διαδοχικοί αποκλεισμοί της από τη φάση των ομίλων στα δύο προηγούμενα Παγκόσμια Κύπελλα της Ρωσίας και του Κατάρ. Τα «πάντσερ» πέρασαν αυτή τη φορά από τη φάση των ομίλων, όχι όμως και στη φάση των 16! Η απρόσμενη ήττα τους στη διαδικασία των πέναλτι από την Παραγουάη στη φάση των 32, ήταν (άλλη μία) «μαχαιριά» που βρήκε κατάστηθα τον Γιούλιαν Νάγκελσμαν. Ο 39χρονος προπονητής είχε συμβόλαιο μέχρι το 2028, αλλά δεν «πάτησε» πάνω του όταν η γερμανική ομοσπονδία τού ζήτησε να παραιτηθεί, ώστε να ανοίξει ο δρόμος για την πρόσληψη του Γιούργκεν Κλοπ, που αυτή τη στιγμή προβάλλει ως φαβορί για να βγάλει τα κάστανα από τη φωτιά!
Ερβέ Ρενάρ (Τυνησία)
Ο 58χρονος Γάλλος προπονητής είναι το πιο σύντομο… ανέκδοτο του τουρνουά. Προσλήφθηκε αμέσως μετά την ήττα της Τυνησίας με το βαρύ 5-1 από την Σουηδία στην πρεμιέρα της διοργάνωσης, αλλά όπως ήταν αναμενόμενο, δεν μπόρεσε να αλλάξει κάτι. Η Τυνησία γνώρισε δύο ακόμη ήττες από Ολλανδία – Ιαπωνία και με 0 βαθμούς (2-12 τέρματα) ήταν ίσως η χειρότερη ομάδα της διοργάνωσης. Ο Ρενάρ απολύθηκε μετά από μόλις 19 ημέρες, στην 2η παρουσία του σε Μουντιάλ. Στην πρώτη είχε οδηγήσει τη Σαουδική Αραβία στην ιστορική νίκη επί της (μετέπειτα Παγκόσμιας Πρωταθλήτριας) Αργεντινής το 2022 στο Κατάρ, αλλά αποχώρησε το 2023 για να αναλάβει την εθνική γυναικών της Γαλλίας. Τον Οκτώβριο του 2024 προσλήφθηκε ξανά από την ομοσπονδία της Σαουδικής Αραβίας, μέχρι να τον αντικαταστήσει λίγο πριν από την έναρξη του Μουντιάλ ο Γιώργος Δώνης!
Βλάντιμιρ Πέτκοβιτς (Αλγερία)
Aλλη μία αξιοσημείωτη ιστορία στον τρελό κόσμο του ποδοσφαίρου! Ο 63χρονος Βόσνιος προπονητής επέκτεινε μόλις τον περασμένο… Ιούνιο το συμβόλαιό του με την ομοσπονδία της Αλγερίας μέχρι το 2028, αλλά παρότι οδήγησε την ομάδα στη φάση των 32 του Μουντιάλ απολύθηκε! Συμπτωματικά, αποκλείστηκε από την Ελβετία την οποία είχε οδηγήσει σε μεγάλες επιτυχίες, αλλά κανείς δεν μπορεί να πει ότι το ρεκόρ των 23 νικών σε 33 αγώνες που είχε με την Αλγερία ήταν τόσο κακό ώστε να εξηγεί την απόλυσή του πριν καν περάσει ένας μήνας από τη διετή επέκταση του συμβολαίου του!
Ρομπέρτο Μαρτίνεζ (Πορτογαλία)
Ο τελευταίος των… Μοϊκανών (μέχρι τον επόμενο) παραιτήθηκε αμέσως μετά τον αποκλεισμό της Πορτογαλίας από την Ισπανία στη φάση των 16. Ο ίδιος είχε οδηγήσει το Βέλγιο στην 3η θέση του Π.Κ. 2018 στη Ρωσία και στο Νο1 του ranking της FIFA, αλλά η αποτυχία της ομάδας στο Μουντιάλ του Κατάρ τον οδήγησε στο θλιβερό «προνόμιο» να είναι ο μόνος προπονητής που έχασε τη δουλειά του μετά τα δύο τελευταία Μουντιάλ, έχοντας πολλές επιτυχίες στο ενεργητικό του. Υπάρχουν δημοσιεύματα που αναφέρουν ότι επεδίωξε να έχει καλές σχέσεις με τον Κριστιάνο Ρονάλντο και τον χρησιμοποιούσε ακατάπαυστα ώστε να του ανοίξει δρόμο για το πρωτάθλημα της Σαουδικής Αραβίας με τα συμβόλαια των πολλών εκατομμυρίων, αλλά ο ίδιος είχε πάντα μια απάντηση αφοπλιστική: «Ποιος μπορεί να μου απαγορεύσει να χρησιμοποιώ τον κορυφαίο σκόρερ στην ιστορία του ποδοσφαίρου;»!
Στο προηγούμενο Παγκόσμιο Κύπελλο στο Κατάρ το 2022, την πόρτα εξόδου την είχαν περάσει 7 προπονητές: Ο Τίτε μετά από 6 χρόνια παρουσίας στον πάγκο της Βραζιλίας λόγω του αποκλεισμού από την Κροατία στα προημιτελικά, ο Λουίς Φαν Γκάαλ μετά τον αποκλεισμό της Ολλανδίας από την Αργεντινή στα πέναλτι, ο Πάουλο Μπέντο μετά την ήττα της Ν. Κορέας με το βαρύ 4-1 από τη Βραζιλία στη φάση των 16, ο Λουίς Ενρίκε λόγω του απρόσμενου αποκλεισμού της Ισπανίας από το Μαρόκο, ο Τάτα Μαρτίνο που δεν κατάφερε να οδηγήσει το Μεξικό στην πρόκριση από τη φάση των ομίλων, ο Οτο Αντο μετά την 4η θέση της Γκάνας στον 8ο όμιλο και ο Ρομπέρτο Μαρτίνεζ, έπειτα από την 3η θέση-αποκλεισμό του Βελγίου, χωρίς να φτάσει έστω στη φάση των νοκ άουτ.
