Ακριβώς στα μισά της διαδρομής για το κλείσιμο της 2ης αγωνιστικής της φάσης των ομίλων, οι μικρές και μεγάλες εκπλήξεις του Παγκοσμίου Κυπέλλου 2026 είναι μάλλον περισσότερες από τα αποτελέσματα που θεωρούνται φυσιολογικά και θα ήταν η πρώτη επιλογή με βάση τη λογική και την ισορροπία των δυνάμεων.
Σε ένα σύνολο 36 ματς που έχουν ήδη γίνει και αποτελούν ουσιαστικά κάτι παραπάνω από το 50% των παιχνιδιών ολόκληρης της διοργάνωσης με το προηγούμενο format των 32 χωρών και των 64 συνολικά αγώνων, έχει σχηματιστεί μια αρκετά καθαρή εικόνα κι ας έχουμε δει ως τώρα για δεύτερη φορά μόνο τις 24 από τις 48 ομάδες. Με το που θα ολοκληρωθούν ξημερώματα Τετάρτης και τα υπόλοιπα 12 παιχνίδια της 2ης αγωνιστικής των ομίλων, θα υπάρχει πιο ξεκάθαρο τοπίο για το σύνολο των ομάδων μιας διοργάνωσης που δείχνει αυτό που είχαμε δει και από τις προηγούμενες, ότι δηλαδή έχουν γεφυρωθεί σε επίπεδο βάσης οι (παλαιότερα χαοτικές) διαφορές και ότι μόνο σε επίπεδο κορυφής υπάρχουν ακόμα σοβαρές αποστάσεις.
Με δεδομένο ότι περνούν στην φάση των νοκ άουτ αγώνων οι 32 από τις 48 ομάδες μιας και εκτός από τις δύο πρώτες των 12 ομίλων προκρίνονται και οι 8 καλύτερες τρίτες, είναι μάλλον λογικό ότι στα μισά της 2ης αγωνιστικής μόνο 3 ομάδες έχουν αποχαιρετήσει και μαθηματικά τη διοργάνωση. Κι αν για την Αϊτή και την Τυνησία αυτός ο πρόωρος αποκλεισμός από την 2η μόλις αγωνιστική μπορεί να θεωρηθεί φυσιολογικός γιατί ανταγωνίζονταν στον όμιλό τους σαφώς πιο ισχυρούς αντιπάλους, δεν ισχύει το ίδιο για την Τουρκία η οποία αποχαιρέτισε τα όπλα… ατουφέκιστη, χωρίς να πάρει βαθμό, ούτε καν να πετύχει ένα γκολ, στα πρώτα δύο παιχνίδια της στη διοργάνωση. Ισως να μην της άξιζε αυτό το άδοξο τέλος με βάση τις πολλές και μεγάλες ευκαιρίες που σπατάλησε κόντρα στην Αυστραλία και την Παραγουάη, αλλά όταν δημιουργείς ένα ιστορικό αρνητικό ρεκόρ (κανένα γκολ σε 62 τελικές προσπάθειες) στα χρονικά των Παγκοσμίων Κυπέλλων, λογικό κι επόμενο να πληρώσεις ακριβά το τίμημα της αστοχίας.
Η γενική εικόνα με βάση τα αποτελέσματα των 36 αγώνων που έχουν ολοκληρωθεί έως τώρα, είναι ότι οι ομάδες από την Ασία, την Αφρική αλλά και την Ωκεανία έχουν καλύψει πολύ μεγάλο μέρος από την τεράστια διαφορά επιπέδου που είχαν άλλοτε με τις ευρωπαϊκές κι αυτές από τη Λατινική Αμερική, οι οποίες κυριαρχούσαν απόλυτα στις παλαιότερες διοργανώσεις. Oταν το 1966 η Βόρειος Κορέα νίκησε την Ιταλία και έγινε η πρώτη ασιατική ομάδα που προκρίθηκε στη φάση των νοκ άουτ αγώνων ενός Μουντιάλ, η έκπληξη θεωρήθηκε τεράστια. Το ίδιο συνέβη και 16 χρόνια αργότερα, όταν η νίκη της Αλγερίας επί της Δυτικής Γερμανίας ήταν πρώτη σημαντική επιτυχία αφρικανικής ομάδας απέναντι σε ευρωπαϊκή, ειδικά όταν σημειώθηκε απέναντι στα «πάντσερ» που έφτασαν μέχρι τον τελικό εκείνης της διοργάνωσης στην Ισπανία.
Σταδιακά, τέτοιου μεγέθους «βόμβες» έπαψαν να είναι σποραδικές. Αρχικά οι ομάδες από την Αφρική και μετέπειτα οι ασιατικές άρχισαν να βάζουν δύσκολα στις παραδοσιακές δυνάμεις του παγκοσμίου ποδοσφαίρου και να διεκδικούν μερίδια στην πίττα της επιτυχίας. Σε επίπεδο βάσης, δηλαδή ομάδων 2ης ταχύτητας, οι νίκες των «μικρών» έχουν γίνει πια ρουτίνα στις τελευταίες διοργανώσεις και έχουν πάψει να δημιουργούν αίσθηση. Υπάρχει, όμως, «κόφτης», δηλαδή οι επιτυχίες αυτές εντοπίζονται κυρίως στην πρώτη φάση της διοργάνωσης που συχνά δεν αποφέρουν κάτι, αλλά περιορίζονται σημαντικά στη φάση των νοκ άουτ, εκεί όπου ανοίγει ο δρόμος για τους πολύ ψηλότερους ορόφους.
Η ιστορία δείχνει ότι από τη στιγμή που ξεκινούν τα νοκ άουτ και δεν υπάρχει δεύτερη ευκαιρία για τον χαμένο, όπως συμβαίνει συχνά στους ομίλους, πολύ σπάνια ομάδες από την Αφρική και την Ασία έχουν καταφέρει να προχωρήσουν πιο βαθιά σε μια διοργάνωση. Την πρώτη πολύ σημαντική επιτυχία την έχει καταγράψει η Νότιος Κορέα στο Μουντιάλ του 2002 όταν στην έδρα της και με σκανδαλώδεις υπέρ της διαιτησίες είναι αλήθεια, κατάφερε να φτάσει μέχρι την ημιτελική φάση, τερματίζοντας τελικά 4η μετά την ήττα της με 3-2 από την Τουρκία στον μικρό τελικό. Στην ίδια διοργάνωση και στη μοναδική περίπτωση όπου δύο ομάδες της Αφρικής και της Ασίας προχώρησαν μέχρι τα προημιτελικά, η Σενεγάλη έφτασε μέχρι την φάση των 8, όπου αποκλείστηκε από την Τουρκία με 1-0 στην παράταση.
Η πρώτη ομάδα της Αφρικής που προκρίθηκε μέχρι την προημιτελική φάση, ήταν το Καμερούν το 1990, όταν αποκλείστηκε από την Αγγλία με 3-2 στην παράταση. Αντίστοιχη πορεία έως τη φάση των 8 κατέγραψε και η Γκάνα το 2010 στη Ν. Αφρική, όταν ηττήθηκε 4-2 στα πέναλτι από την Ουρουγουάη. Η πιο μεγάλη επιτυχία για αφρικανική ομάδα ήλθε στο τελευταίο Παγκόσμιο Κύπελλο του Κατάρ, όπου το Μαρόκο έφτασε μέχρι την ημιτελική φάση. Αποκλείστηκε από τη Γαλλία με 2-0 και τον μικρό τελικό γνώρισε την ήττα από την Κροατία με 2-1, για να τερματίσει τελικά στην 4η θέση, όπως η Ν. Κορέα το 2002.
Σε σχεδόν 100 χρόνια ιστορίας των Παγκοσμίων Κυπέλλων και 22 μέχρι τώρα διοργανώσεις, ο τελικός απολογισμός των ομάδων έξω από την Ευρώπη και τη Λατινική Αμερική είναι πραγματικά πολύ φτωχός: δύο προκρίσεις στην ημιτελική φάση και άλλες τέσσερις στην προημιτελική, δείχνουν ότι ενώ τα τελευταία χρόνια έχουν σημειωθεί θρίαμβοι των νέων δυνάμεων επί των παραδοσιακών στη φάση των ομίλων, στο πιο υψηλό επίπεδο ανταγωνισμού κυριαρχούν απόλυτα οι ευρωπαϊκές και οι ομάδες από τη Λατινική Αμερική. Ακόμα κι αν έρχονται νίκες – φωτοβολίες όπως π.χ αυτή της Σαουδικής Αραβίας επί της μετέπειτα παγκόσμιας πρωταθλήτριας Αργεντινής, συνήθως μένουν χωρίς αντίκρισμα και δεν εξαργυρώνονται με μια αντίστοιχη πορεία στη συνέχεια της διοργάνωσης.
Το πόσο έχουν δυσκολέψει τα πράγματα για τις παραδοσιακές δυνάμεις του παγκοσμίου ποδοσφαίρου, φαίνεται και από τα μέχρι στιγμής αποτελέσματα στην εφετινή διοργάνωση, όπου έχουν γίνει πάρα πολλά στραβοπατήματα για τα θεωρητικά φαβορί. Να τα θυμηθούμε με χρονική σειρά:
Νότιος Κορέα – Τσεχία 2-1, Καναδάς – Βοσνία 1-1 (πρώτος βαθμός για τους Καναδούς στην 3η τους συμμετοχή σε τελική φάση απέναντι στην ομάδα που απέκλεισε την Ιταλία), ΗΠΑ – Παραγουάη 4-1, Κατάρ – Ελβετία 1-1, Βραζιλία – Μαρόκο 1-1, Αυστραλία – Τουρκία 2-0, Ολλανδία – Ιαπωνία 2-2, Ακτή Ελεφαντοστού – Ισημερινός 1-0, Ισπανία – Πράσινο Ακρωτήριο 0-0, Βέλγιο – Αίγυπτος 1-1, Σαουδική Αραβία – Ουρουγουάη 1-1, Ιράν – Ν. Ζηλανδία 2-2 (οι Νεοζηλανδοί είχαν και τρεις ισοπαλίες το 2010 με Σλοβακία, Ιταλία, Παραγουάη και αποκλείστηκαν με 3 βαθμούς – δεν πέρασαν ούτε στην παρθενική τους συμμετοχή το 1982), Πορτογαλία -Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό 1-1 (στην μοναδική άλλη συμμετοχή τους ως Ζαϊρ, οι Κογκολέζοι είχαν γίνει σάκος του μποξ το 1974), Τσεχία – Νότιος Αφρική 1-1, Καναδάς – Κατάρ 6-0 (πρώτη νίκη στην ιστορία για τον Καναδά και τι νίκη!), ΗΠΑ – Αυστραλία 2-0 (οι Αμερικανοί δείχνουν ικανοί για μεγάλα πράγματα), Σκωτία – Μαρόκο 0-1 και Ισημερινός – Κουρασάο 0-0, σε μια ιστορική ισοπαλία για τη μικρότερη χώρα που έχει αγωνιστεί ποτέ σε Παγκόσμιο Κύπελλο!
Εν ολίγοις, στα 18 από τα 36 παιχνίδια που έχουν διεξαχθεί μέχρι τώρα, ακριβώς στα μισά δηλαδή, οι ομάδες από την Β. Αμερική και Κεντρική Αμερική, την Ωκεανία, την Ασία και την Αφρική έχουν πάρει νίκες ή ισοπαλίες κόντρα σε ευρωπαϊκές ή λατινοαμερικάνικες ομάδες, έχοντας σημαντικές ελπίδες οι περισσότερες απ’ αυτές να μπουν στη νοκ άουτ φάση των 32, είτε ως μια από τις δύο πρώτες του ομίλου είτε ως μία από τις 8 καλύτερες τρίτες. Και μοιάζει πραγματικά εντυπωσιακό ότι ομάδες με τη δυναμική της Τουρκίας έχουν ήδη αποκλειστεί, ενώ το ταπεινό Κουρασάο των 157 χιλ. κατοίκων έχει ακόμα μαθηματικές πιθανότητες να προκριθεί!
Τέτοιες εκπλήξεις – επιτυχίες των «μικρών» είχαν σημειωθεί και σε προηγούμενες διοργανώσεις, κυρίως στις πιο πρόσφατες, αλλά όχι σε τόσο μεγάλη κλίμακα όπως τώρα, που το ένα στα δύο ματς έχει κλείσει χωρίς νίκη του φαβορί. Ομάδες όπως η Ισπανία, το Βέλγιο, η Πορτογαλία και η Ουρουγουάη παραμένουν μεταξύ σφύρας και άκμονος, με την αίσθηση ότι έχουν ήδη κάψει το ένα… κανονάκι που τους επιτρέπεται στη φάση των ομίλων. Κι αν δεν υπήρχε αυτή η άνεση να προκρίνονται οι 32 από τις 48 ομάδες που βρέθηκαν στην αφετηρία της διοργάνωσης, σίγουρα θα ήταν για τα καλά βουτηγμένες μέσα στο άγχος κι ας θεωρούνται τουλάχιστον οι δύο απ’ αυτές (Ισπανία, Πορτογαλία) από τα φαβορί της διοργάνωσης. Ισως να δούμε εφέτος μια ομάδα από έναν ποδοσφαιρικό κόσμο 2ης ταχύτητας (όπως οι ΗΠΑ) να ανεβαίνει πολύ ψηλά, ίσως να μείνει ξανά το βήμα μετέωρο. Είναι όμως φανερό ότι οι μεγάλες αποστάσεις έχουν γεφυρωθεί και οι παραδοσιακές δυνάμεις αρχίζουν να νιώθουν ότι η κυριαρχία τους αμφισβητείται…
