Το 802 ο πατρίκιος και λογοθέτης του Γενικού Νικηφόρος εκμεταλλεύτηκε τη δυσαρέσκεια του κόσμου εναντίον της Ειρήνης της Αθηναίας ανατρέποντάς την από τον θρόνο. Από τις πρώτες ενέργειες του νέου αυτοκράτορα ήταν να προσπαθήσει να αποκαταστήσει τα οικονομικά του κράτους, τα οποία είχαν κλονιστεί από τις αλόγιστες σπατάλες της Ειρήνης. Ακόμα, προσπάθησε να ανασυγκροτήσει τον βυζαντινό στρατό, λαμβάνοντας μέτρα υπέρ των φτωχών στρατιωτών και ενισχύοντας τις πληθυσμιακά εξασθενημένες περιοχές.
Υστερα από την τακτοποίηση των εσωτερικών υποθέσεων, το 804 ο Νικηφόρος στράφηκε κατά των Αράβων, πραγματοποιώντας εκστρατεία στην Ανατολία. Σε μία μάχη, ωστόσο, στη Φρυγία, τα βυζαντινά στρατεύματα ηττήθηκαν κατά κράτος από τα αραβικά, με τον Νικηφόρο Α΄ μόλις και μετά βίας να διαφεύγει της σύλληψης. Το επόμενο έτος, ο Νικηφόρος ευνοήθηκε από την έκρηξη ενός επαναστατικού κινήματος των Περσών εναντίον των Αράβων, και εκμεταλλεύθηκε την ευκαιρία για να επισκευάσει τα φρούρια στην Αγκυρα, τη Θήβασα και την Ανδρασσό.
Οι ενέργειες του Νικηφόρου Α΄ δεν στάθηκαν ικανές να αποτρέψουν τους Αραβες από το να κυριεύσουν και να λεηλατήσουν τα βυζαντινά φρούρια στην κεντρική Μικρά Ασία κατά τη διάρκεια επιδρομών τους τα επόμενα έτη. Ευρισκόμενος σε δύσκολη θέση, ο αυτοκράτορας ζήτησε την υπογραφή συνθήκης ειρήνης έναντι πληρωμής ενός φόρου στους Αραβες του Χαρούν αλ Ρασίντ.
Παράλληλα, οι Βυζαντινοί προσπαθούσαν να αντιμετωπίσουν τον κίνδυνο των Βουλγάρων από τον βορρά. Το 809 οι Βούλγαροι του Κρούμου πραγματοποίησαν επιδρομές στη νότια Βαλκανική φθάνοντας έως τον Στρυμόνα, όπου νίκησαν σε μάχη τα βυζαντινά στρατεύματα. Στη συνέχεια στράφηκαν στη Σαρδική (Σόφια), την οποία και κατέλαβαν. Ο Νικηφόρος έσπευσε αμέσως να διενεργήσει εκστρατεία για να αντιμετωπίσει τον Κρούμο, ο οποίος στην όψη των βυζαντινών στρατευμάτων αποσύρθηκε.
Το 811 ο Νικηφόρος πραγματοποίησε και πάλι εκστρατεία κατά των Βουλγάρων του Κρούμου, επιθυμώντας να κλείσει μια εκκρεμή υπόθεση, η οποία μπορούσε να εξελιχθεί σε σημαντικό κίνδυνο για τους Βυζαντινούς. Στις 20 Απριλίου εισέβαλε στα εδάφη που διοικούσε ο Κρούμος και στη συνέχεια πυρπόλησε την Αυλή του, κατάσχοντας τους θησαυρούς του. Προσπαθώντας να κερδίσει χρόνο για να ανασυνταχθεί, ο Κρούμος πρότεινε σε περισσότερες από μία περιπτώσεις την υπογραφή ειρήνης με τους Βυζαντινούς, λαμβάνοντας αρνητική απάντηση από τον Νικηφόρο.
Μεθυσμένος από τις νίκες του ο Νικηφόρος προέβη στο σφάλμα να αφήσει ανυπεράσπιστες τις στενωπούς, μέσω των οποίων εισήλθε στις περιοχές που διοικούσε ο Κρούμος. Ο Βούλγαρος ηγεμόνας κατέλαβε αυτές τις στενωπούς αποκλείοντας τον βυζαντινό αυτοκράτορα με τον στρατό του. Σε μια μάχη κοντά στην Πλίσκα στις 26 Ιουλίου 811 ο στρατός του Κρούμου νίκησε τον βυζαντινό στρατό. Ο Νικηφόρος Α΄ έπεσε στη μάχη μαζί με πολλούς ευγενείς. Τραυματίστηκε ακόμα και ο διάδοχός του Σταυράκιος, ο οποίος ουδέποτε ανέκαμψε και άφησε την τελευταία του πνοή μερικούς μήνες αργότερα.
Εξαιρετικά σκληρή ήταν η συμπεριφορά του Κρούμου μετά τη νίκη του επί των Βυζαντινών. Σύμφωνα με τον χρονογράφο Θεοφάνη, «την δε Νικηφόρου κεφαλήν εκκόψας ο Κρούμμος εκρέμασεν επί ξύλου ημέρας ικανάς, εις επίδειξιν των ερχομένων εις αυτόν εθνών και αισχύνην ημών. Μετά δε ταύτα λαβών ταύτην και γυμνώσας το οστούν αργυρόν τε ενδύσας έξωθεν πίνειν εις αυτήν τους των Σκλαυινών άρχοντας εποίησεν εγκαυχώμενος» (Theophanis Chronographia, Τόμος Α΄, Λειψία 1888, σελ. 491).
Επιμέλεια στήλης: Μυρτώ Κατσίγερα, Βασίλης Μηνακάκης, Αντιγόνη-Δέσποινα Ποιμενίδου, Αθανάσιος Συροπλάκης
