Ο Μαρσέλο Μπιέλσα είναι ίσως ένας από τους πιο επιδραστικούς τεχνικούς στην ιστορία του ποδοσφαίρου. Ολοι οι μεγάλοι σύγχρονοι προπονητές, έχουν αναφέρει κατά καιρούς το πόσο τα συστήματά του και οι τακτικές του, έχουν επηρεάσει τη δική τους καριέρα, καθώς πάτησαν πάνω στις σκέψεις του, τις οποίες και εξέλιξαν ή προσάρμοσαν στις ομάδες του, με πιο τρανταχτό παράδειγμα, τον Πεπ Γκουαρδιόλα.
Αντίθετα, όμως, με τους μαθητές του, ο ίδιος ο Αργεντινός τεχνικός εκτός από θεωρίες, συστήματα, τακτικές και δεκάδες ιστορίες που του χάρισαν το προσωνύμιο «El Loco» (ο τρελός), δεν κατάφερε να εξαργυρώσει με τίτλους και σημαντικές επιτυχίες τα όσα έχει διδάξει και εφαρμόσει στις ομάδες του.
Τρία πρωταθλήματα, όλα και όλα στην πατρίδα του με Νιούελς Ολντ Μπόις και Βελέζ είναι ο απολογισμός, καθώς και μια άνοδος στην Premier League με τη Λιντς.
Το 2023 βρέθηκε στον πάγκο της Ουρουγουάης με στόχο να την οδηγήσει στην τελική φάση του Παγκοσμίου Κυπέλλου, αλλά και να διακριθεί σε αυτό. Το αποτέλεσμα ήταν καταστροφικό, καθώς η «σελέστε» αποκλείστηκε από τη φάση των ομίλων, τερματίζοντας στην 3η θέση, πίσω από το Πράσινο Ακρωτήρι που πήρε το εισιτήριο για τους «32» στην πρώτη του παρουσία στη γιορτή του παγκοσμίου ποδοσφαίρου. Για τον Μπιέλσα ήταν κάτι σαν déjà vu, αφού και το 2002 όταν ήταν στον πάγκο της Αργεντινής, επίσης δεν είχε καταφέρει να περάσει την πρώτη φάση, με μια ομάδα μάλιστα που θεωρούταν εκ των φαβορί τουλάχιστον για τα ημιτελικά.
Τέλος εποχής
Η ήττα με 1-0 από την Ισπανία στη Γουαδαλαχάρα καταδίκασε τους δύο φορές παγκόσμιους πρωταθλητές σε έναν ταπεινωτικό δεύτερο συνεχόμενο αποκλεισμό στη φάση των ομίλων και συνόψισε με τον καλύτερο τρόπο τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο Μπιέλσα ως ομοσπονδιακός τεχνικός. Οπως έκανε και μετά τις ισοπαλίες με τη Σαουδική Αραβία και το Πράσινο Ακρωτήρι, οι οποίες άφησαν την Ουρουγουάη να χρειάζεται θετικό αποτέλεσμα απέναντι στους πρωταθλητές Ευρώπης, ο Μπιέλσα ανέλαβε την ευθύνη.
«Εγώ είμαι υπεύθυνος για αυτή την απογοήτευση», δήλωσε ο 70χρονος προπονητής, ο οποίος πριν από το τουρνουά είχε χαρακτηρίσει στους δημοσιογράφους τον εαυτό του ως τοξικό. «Προφανώς, δεν χρειάζεται να προσδιορίσω αυτή την εμφάνιση… Αν με ρωτάτε πώς θα μείνει στη μνήμη ο χρόνος μου με την εθνική ομάδα είναι μια θητεία που δεν άφησε τίποτα πίσω της. Δεν αφήνω τίποτα στο ποδόσφαιρο της Ουρουγουάης, γιατί οποιαδήποτε συνεισφορά θα μπορούσα να κάνω σε μια χώρα όπου εργάστηκα για τρία χρόνια δεν μπορεί να ριζώσει, αν δεν έρθουν τα αποτελέσματα».
Αν μη τι άλλο, η εικόνα που πιθανότατα θα μείνει από την τριετή παρουσία του Μπιέλσα είναι η αλλαγή του θρυλικού τερματοφύλακα Φερνάντο Μουσλέρα στο ημίχρονο, αφού το λάθος του έδωσε στην Ισπανία το προβάδισμα. Ο 40χρονος γκολκίπερ επέστρεψε από την αποχώρησή του από το διεθνές ποδόσφαιρο τον Μάρτιο, έπειτα από αίτημα του Μπιέλσα, όμως έγινε ο πρώτος τερματοφύλακας στην ιστορία που έκανε τρία λάθη που οδήγησαν σε γκολ στην ίδια διοργάνωση Παγκοσμίου Κυπέλλου.
«Ο Μουσλέρα αποφάσισε να αποχωρήσει στο ημίχρονο», είπε ο Μπιέλσα, ο οποίος εξήγησε επίσης ότι απέσυρε τον αρχηγό Φεντερίκο Βαλβέρδε στο δεύτερο μέρος επειδή ήθελε να προσθέσει περισσότερη σωματική παρουσία στην επίθεσή του. «Η απόφαση που πήρα δεν ήταν για να υπονομεύσω την αυτοπεποίθηση του Μουσλέρα, αλλά αντίθετα για να τη διατηρήσω».
Ο Μουσλέρα, ήρωας της πορείας της Ουρουγουάης μέχρι τα ημιτελικά του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 2010, πραγματοποίησε την 137η και πιθανότατα τελευταία διεθνή του εμφάνιση.
Στα 70 του χρόνια, ο Μπιέλσα μπορεί να πλησιάζει στο τέλος μιας πολύβουης καριέρας στο κορυφαίο επίπεδο. Η δουλειά του όμως με την Ουρουγουάη δύσκολα αποτελεί πειστική διαφήμιση της συνολικής του προσφοράς, στο ποδόσφαιρο.
Και όμως όλα είχαν ξεκινήσει τόσο καλά. Μετά το Παγκόσμιο Κύπελλο του Κατάρ, ο Μπιέλσα ανέλαβε μια ομάδα που χρειαζόταν ριζικές αλλαγές και, όπως είχε συμβεί και στη Χιλή, παρέλαβε ένα σύνολο που ταίριαζε ιδανικά στο δυναμικό, επιθετικό του στυλ.
Η Ουρουγουάη έκανε εντυπωσιακό ξεκίνημα στα προκριματικά της Νότιας Αμερικής για το Παγκόσμιο Κύπελλο. Κέρδισε εκτός έδρας την Αργεντινή, νίκησε τη Βραζιλία και, μετά από έξι αγωνιστικές, είχε πετύχει σχεδόν τα διπλάσια γκολ από οποιαδήποτε άλλη ομάδα.
Στη συνέχεια ήρθε το Copa America του 2024. Η Ουρουγουάη ξεκίνησε με καταιγισμό γκολ, αλλά μετά χτύπησε σε τοίχο. Από τότε τίποτα δεν ήταν το ίδιο. Σε φιλικά παιχνίδια, τον Νοέμβριο διαλύθηκε με 5-1 από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον παλιό μαθητή του Μπιέλσα, Μαουρίσιο Ποτσετίνο, ενώ όταν απέσπασε ισοπαλία από την Αγγλία στο Γουέμπλεϊ τον Μάρτιο, μόλις που πέρασε τη σέντρα, κάτι αδιανόητο για ομάδα του Μπιέλσα.
Εχει γίνει προβλέψιμος ο Μπιέλσα;
Ενα μέρος της απάντησης ίσως βρίσκεται πέρα από τον έλεγχο του προπονητή, καθώς ο Μπιέλσα είναι πολύ πιθανό να μην πήρε από τα αστέρια της Ουρουγουάης, αυτό που θα περίμενε, σε ένα μάλιστα τουρνουά που οι μεγάλοι σταρ είναι αυτοί που ξεχωρίζουν. Πιο τρανό παράδειγμα, ο Φεντερίκο Βαλβέρδε, που ήταν σκιά του εαυτού του, σε σχέση με τη σεζόν που έκανε στην Ρεάλ.
Ισως βέβαια και το μοντέλο του να έχει γίνει πλέον προβλέψιμο.
Το υψηλό πρέσινγκ και το ασφυκτικό του στυλ ήταν κάποτε επαναστατικά, όμως πλέον αποτελούν μέρος του κυρίαρχου ρεύματος. Ακόμα και ο ίδιος ο Μπιέλσα φάνηκε να έχει τις αμφιβολίες του.
Η Ουρουγουάη δεν έδωσε φιλικά προετοιμασίας πριν από το Παγκόσμιο Κύπελλο, επιλέγοντας αντ’ αυτού εντατική δουλειά στο προπονητικό κέντρο, όπου που δημιούργησε ένα νέο σύστημα με τον Βαλβέρδε στα δεξιά και δύο επιθετικούς. Απέτυχε, εγκαταλείφθηκε στο ημίχρονο απέναντι στη Σαουδική Αραβία, με την επιστροφή στο γνώριμο 4-3-3 να φέρνει βελτίωση.
Μετά την ανάπαυλα, αλλά και ξανά κατά τη διάρκεια της ισοπαλίας 2-2 με το Πράσινο Ακρωτήρι, η Ουρουγουάη τουλάχιστον δημιούργησε ευκαιρίες, και χωρίς δύο στιγμές αυτοκαταστροφής θα είχε προκριθεί στους «32» μία αγωνιστική πριν το τέλος.
Τα αποδυτήρια
Ωστόσο, ίσως οι τακτικές να μην είναι η πραγματική αιτία. Μια πιο πειστική εξήγηση βρίσκεται στις προσωπικές σχέσεις. Ενας μήνας μαζί κατά τη διάρκεια του Copa America του 2024 φαίνεται πως πίεσε αρκετά τα αποδυτήρια. Ο Λουίς Σουάρες το είπε ξεκάθαρα όταν αποσύρθηκε από την εθνική ομάδα, πραγματοποιώντας συνέντευξη Τύπου για να ασκήσει κριτική στην έλλειψη ζεστασιάς του Μπιέλσα, στον τρόπο που αντιμετώπιζε τους παίκτες και στην τεταμένη ατμόσφαιρα στο προπονητικό κέντρο. Αξιοσημείωτο είναι ότι κανείς από την αποστολή δεν βγήκε να αντικρούσει τα λόγια του κορυφαίου σκόρερ στην ιστορία της Ουρουγουάης.
Μετά τη βαριά ήττα από τις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Μπιέλσα μίλησε ανοιχτά για τις δικές του δυσκολίες στις ανθρώπινες σχέσεις, περιγράφοντας τον εαυτό του ως έναν «τοξικό τελειομανή». Αυτό δημιουργεί το ενδεχόμενο, το γνώριμο μείγμα απόμακρης συμπεριφοράς και εκκεντρικότητας που τον χαρακτηρίζει να είναι λιγότερο αποτελεσματικό με τους σύγχρονους ποδοσφαιριστές, οι οποίοι συχνά αναζητούν μια πιο δυνατή προσωπική σύνδεση με τον προπονητή τους. Κάτι σαν πατρική φιγούρα, όπως είναι ο Κλοπ και ο Γκουαρδιόλα.
Ο ίδιος ο Μπιέλσα έχει κάνει σκέψεις – με τον χαρακτηριστικά αναλυτικό του τρόπο – ότι, παρά όλες τις προόδους στην αθλητική επιστήμη, ο ενθουσιασμός έχει μεγαλύτερη σημασία από την προετοιμασία όταν πρόκειται να λειτουργήσει μια ομάδα ως ένα ενιαίο σύνολο. Για κάποιο λόγο, τα τελευταία δύο χρόνια δεν κατάφερε να εμφυσήσει τη λογική αυτή στην ομάδα του.
Κατά διαστήματα, επίσης, φάνηκε να βρίσκεται εκτός εποχής σε σχέση με το σύγχρονο παιχνίδι. Άσκησε κριτική στα διαλείμματα για νερό κατά τη διάρκεια των αγώνων του τουρνουά, μια κλασική στιγμή σκέψης-Μπιέλσα, λέγοντας ότι «παρεμβαίνουν στη πολιτισμικά διαμορφωμένη αντίληψη της ερμηνείας του ποδοσφαίρου. Δεν προσθέτουν τίποτα…». Επίσης αρνήθηκε να συμμετάσχει στην επίσημη φωτογράφιση της Ουρουγουάης ενόψει του Παγκοσμίου Κυπέλλου. «Δεν είμαι μοντέλο», είπε, αφού η φωτογραφία του τραβήχτηκε ενώ κοιτούσε το πάτωμα.
Ο Μπιέλσα ούτως ή άλλως επρόκειτο να αποχωρήσει μετά από αυτό το τουρνουά, όμως αυτή η προοπτική δεν κατάφερε να φέρει νέα ενέργεια στα αποδυτήρια. Η Ουρουγουάη, ένα έθνος του οποίου η επιρροή στο παγκόσμιο ποδόσφαιρο είναι δυσανάλογα μεγάλη σε σχέση με τον μικρό πληθυσμό των 3,4 εκατομμυρίων κατοίκων της, θα επιστρέψει.
Οσο για τον ίδιο, μια από τις πιο συναρπαστικές προπονητικές καριέρες στο ποδόσφαιρο ίσως έχει φτάσει στο τέλος της…
