Από το βράδυ της Πέμπτης το Παγκόσμιο Κύπελλο 2026 είναι επιτέλους γεγονός: μια υπερπαραγωγή με 48 ομάδες που ξεκίνησε στην Πόλη του Μεξικού και θα ολοκληρωθεί μετά από 104 αγώνες στο Νιού Τζέρσι. Τρεις χώρες, ΗΠΑ, Καναδάς και Μεξικό και 16 πόλεις φιλοξενούν τη μεγαλύτερη γιορτή του ποδοσφαίρου, που για τις επόμενες πέντε (και κάτι) εβδομάδες θα καθηλώσει ολόκληρο τον κόσμο.
Στο παρελθόν έχει χαρακτηριστεί ως «το μεγαλύτερο θέαμα στη Γη». Για τη διοργάνωση του 2026, μακράν τη μεγαλύτερη στην 96χρονη ιστορία του θεσμού, ακόμη και αυτός ο μεγαλοπρεπής χαρακτηρισμός μοιάζει ανεπαρκής. Ο πρόεδρος της FIFA, Τζιάνι Ινφαντίνο, αποκαλεί αυτό το Μουντιάλ, «το μεγαλύτερο γεγονός που έχει δει και θα δει ποτέ η ανθρωπότητα». Από άποψη σημασίας, βέβαια, δεν είναι κάτι τέτοιο. Αν το είχε χαρακτηρίσει ως τη μεγαλύτερη εμπορική εκμετάλλευση στην ιστορία, ίσως να πλησίαζε περισσότερο.
Ωστόσο, δεν μπορεί κανείς να αγνοήσει την πολιτιστική και οικονομική επιρροή της διοργάνωσης. Η FIFA αναμένει ότι η συνολική προσέλευση θα ξεπεράσει κατά πολύ τα πέντε εκατομμύρια θεατές και θα αποφέρει έσοδα περίπου 3 δισεκατομμυρίων δολαρίων, τέσσερις φορές περισσότερα από τα έσοδα από εισιτήρια του προηγούμενου Μουντιάλ στο Κατάρ το 2022.
Επειτα υπάρχει και το παγκόσμιο τηλεοπτικό κοινό. Η FIFA υποστηρίζει ότι έξι δισεκατομμύρια άνθρωποι, σχεδόν τα τρία τέταρτα του πληθυσμού της Γης, θα ασχοληθούν με κάποιον τρόπο με αυτό το Μουντιάλ. Θα παρακολουθηθεί με πάθος όχι μόνο στις 48 χώρες που προκρίθηκαν, αλλά και σε πολλές άλλες που θέλουν να δουν τον τελευταίο χορό των Μέσι και Ρονάλντο, αλλά και τα αστέρια που τώρα δημιουργούνται. «Ο κόσμος», όπως έχει πει ο Ινφαντίνο σε διάφορες ομιλίες τους τελευταίους μήνες, «θα σταματήσει να κινείται».
Το προφανές ερώτημα
Για ορισμένους, το προφανές ερώτημα σε αυτό το σημείο είναι: «Γιατί;». Το ποδόσφαιρο είναι ένα άθλημα με σχετικά λίγα γκολ. Δεν διαθέτει ούτε την ασταμάτητη ταχύτητα και δράση του μπάσκετ ούτε τη σωματική ένταση του αμερικανικού ποδοσφαίρου. Το Μουντιάλ του 2022 είχε επτά λευκές ισοπαλίες και μέσο όρο 2,69 γκολ ανά αγώνα, αριθμό που μοιάζει μικρός μέχρι να συνειδητοποιήσει κανείς ότι ήταν ο υψηλότερος από το 1994.
Στην πιο αγνή του μορφή, η γοητεία του ποδοσφαίρου βρίσκεται στην παγκοσμιότητά του. Είναι απλό και προσιτό με τρόπο που λίγα ομαδικά αθλήματα μπορούν να είναι. Ανά πάσα στιγμή, σε γήπεδα, παραλίες ή ακόμη και σε τσιμεντένιες αλάνες σε οποιαδήποτε πόλη του κόσμου, άνθρωποι κάθε ηλικίας, σωματότυπου και κοινωνικής τάξης κλωτσάνε μια μπάλα.
Το ποδόσφαιρο, βέβαια, του κορυφαίου επιπέδου, ιδιαίτερα υπό την αιγίδα της FIFA, μοιάζει να απέχει πολύ από αυτή την αθωότητα. Στις μέρες μας, τα Μουντιάλ είναι εξίσου πιθανό να μείνουν στη μνήμη για πολιτικούς λόγους: ο Ινφαντίνο να φωτογραφίζεται δίπλα στον πρόεδρο της Ρωσίας, Βλάντιμιρ Πούτιν, το 2018, να λαμβάνει το Ρωσικό Τάγμα Φιλίας, να μιλά για μια νέα εποχή και λίγα χρόνια αργότερα να αναγκάζεται να αποκλείσει τη Ρωσία από τις διεθνείς διοργανώσεις μετά την εισβολή στην Ουκρανία. Ή να απορρίπτει επανειλημμένα την κριτική για το ιστορικό παραβίασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων του Κατάρ το 2022, σε ένα τουρνουά που χτίστηκε πάνω στον ιδρώτα και το αίμα μεταναστών εργατών.
Το 2026, το επίκεντρο ήταν ο Ινφαντίνο στο Οβάλ Γραφείο, να χαμογελά και να συμφωνεί με κάθε δήλωση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ και στο φινάλε να του δίνει και βραβείο ειρήνης. Ό,τι κι αν είχε φανταστεί όταν άφησε τη φιλία του με τον Αμερικανό πρόεδρο να επηρεάσει τη διοργάνωση, δύσκολα θα περίμενε ότι θα βρισκόταν σε μια κατάσταση όπου μία από τις διοργανώτριες χώρες, οι ΗΠΑ, α) θα είχαν κηρύξει πόλεμο σε μία από τις συμμετέχουσες χώρες, το Ιράν, και β) θα απαγόρευαν την είσοδο στη χώρα σε έναν από τους πιο γνωστούς Αφρικανούς διαιτητές, τον Ομάρ Αρτάν, λίγες ημέρες πριν από την έναρξη του τουρνουά.
Για ποιον γίνεται;
Ετσι όλο αυτό το διάστημα, μέχρι και την πρώτη σέντρα, αρκετοί είχαν αναρωτηθεί «για ποιον ακριβώς γίνεται αυτό το Μουντιάλ;» Αλλωστε το κόστος για να παρακολουθήσει κάποιος έναν αγώνα είναι δυσβάσταχτο, χωρίς να υπολογίζονται κόστη μετακίνησης, διαμονής και φαγητού. Ακόμη, όμως, και αν μπορεί κάποιος να ανταποκριθεί στις εξωφρενικές τιμές υπάρχουν φίλαθλοι από την Αϊτή, το Ιράν, τη Σενεγάλη και την Ακτή Ελεφαντοστού που δεν έχουν δικαίωμα εισόδου στις ΗΠΑ. Ετσι το Μουντιάλ αν και έχει ανοίξει περισσότερο την πόρτα του, μοιάζει πιο κλειστό από ποτέ. Είναι ακριβότερο και περισσότερο εκτεθειμένο σε γεωπολιτικές δυνάμεις, που ενδιαφέρονται ελάχιστα για το ποδόσφαιρο και υπερβολικά για το περιεχόμενο του διαβατηρίου σου.
Ωστόσο, αν μπορέσει κανείς να κοιτάξει πέρα από την ασχήμια, τους δουλοπρεπείς διοικητικούς παράγοντες, τις μηχανορραφίες και την εκμετάλλευση των φιλάθλων, θα βρει και ομορφιά. Η Ρωσία το 2018 αν και έφερε τη βαθιά αμφιλεγόμενη «φιλία» Πούτιν–Ινφαντίνο, πρόσφερε επίσης τις ιστορικές νίκες της Νότιας Κορέας και του Μεξικού επί της Γερμανίας, τον Κιλιάν Εμπαπέ να διαλύει την άμυνα της Αργεντινής στο Καζάν και τις ατελείωτες γιορτές στη Νικολσκάγια της Μόσχας.
Το Κατάρ 2022 ήταν, από πολλές απόψεις, μια προβληματική διοργάνωση σε μια χώρα περίπου στο μέγεθος του Κονέκτικατ, με βαρύ ιστορικό καταπάτησης ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ωστόσο, το θέαμα ήταν συναρπαστικό. Ο τελικός ανάμεσα στην Αργεντινή και τη Γαλλία εξελίχθηκε σε έναν συγκλονιστικό σε εξέλιξη αγώνα που παρακολουθήθηκε από περίπου 1,5 δισεκατομμύριο τηλεθεατές.
Παγκόσμια γιορτή
Το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2026 είναι εδώ και είναι μεγαλύτερο από ποτέ. Θα γεννήσει θρύλους, θα γράψει λαμπερές ιστορίες, θα έχει σούπερ σταρ, αλλά και αφανείς ήρωες. Αυτό δεν ισχύει μόνο για τις παραδοσιακές δυνάμεις όπως η Βραζιλία, η Αργεντινή και η Γερμανία, αλλά και για χώρες τόσο διαφορετικές όσο το Ουζμπεκιστάν, η Σαουδική Αραβία, η Ιορδανία, το Μαρόκο, το Πράσινο Ακρωτήρι, η ΛΔ Κονγκό, η Νέα Ζηλανδία, ο Παναμάς και το Κουρασάο, το οποίο με πληθυσμό περίπου 156.000 κατοίκων έγινε το μικρότερο κράτος που προκρίθηκε ποτέ σε τελική φάση.
Το βράδυ του Σαββάτου στο Φόξμπορο της Μασαχουσέτης, η Σκωτία, στην πρώτη της συμμετοχή σε Μουντιάλ από το 1998, θα αντιμετωπίσει την Αϊτή, η οποία είχε εμφανιστεί μόνο μία φορά στο παρελθόν, το 1974. Η Αϊτή είναι μία από τις φτωχότερες χώρες του κόσμου και βιώνει βαθιά πολιτική και ανθρωπιστική κρίση. Οπως δήλωσε ο Αϊτινός Τζέικομπ Εράρ, «δεν υπάρχει τίποτα που να μπορεί να μας ενώσει όπως το ποδόσφαιρο».
Ο αμυντικός της ΛΔ Κονγκό, Σαμουέλ Μουτασαμί, δήλωσε ότι η πρόκριση στο Μουντιάλ ήταν «μια ανταμοιβή για τον λαό του Κονγκό που υπέφερε και εξακολουθεί να υποφέρει» εξαιτίας συγκρούσεων, αστάθειας και φτώχειας. «Είναι μια μικρή δόση χαράς, ένας λόγος να χαμογελάς», είπε.
Οι μεγάλες εκπλήξεις
Το Παγκόσμιο Κύπελλο είναι γνωστό για τις εκπλήξεις του. Από τη νίκη των ερασιτεχνών Αμερικανών επί της Αγγλίας το 1950 έως τις ιστορικές επικρατήσεις της Βόρειας Κορέας επί της Ιταλίας το 1966, της Αλγερίας επί της Δυτικής Γερμανίας το 1982, του Καμερούν επί της Αργεντινής το 1990, της Σενεγάλης επί της Γαλλίας το 2002, της Κόστα Ρίκα επί της Ιταλίας το 2014, της Νότιας Κορέας επί της Γερμανίας το 2018 και της Σαουδικής Αραβίας επί της Αργεντινής το 2022, η ιστορία του θεσμού είναι γεμάτη μικρά ή μεγάλα ποδοσφαιρικά «θαύματα». Το 2022, το Μαρόκο απέκλεισε την Ισπανία και την Πορτογαλία και έγινε η πρώτη αφρικανική χώρα που έφτασε στα ημιτελικά.
Σε προηγούμενα Παγκόσμια Κύπελλα, ορισμένες ομάδες και οι φίλαθλοί τους έμοιαζαν ευχαριστημένοι απλώς και μόνο που συμμετείχαν, χωρίς ιδιαίτερες ελπίδες να προχωρήσουν πέρα από τη φάση των ομίλων. Ισως αυτό αλλάξει με την επέκταση στις 48 ομάδες, καθώς πλέον οκτώ από τις δώδεκα που θα τερματίσουν τρίτες στους ομίλους θα προκριθούν στη νοκ άουτ φάση. Στην αξιολόγηση των πιθανοτήτων και των 48 ομάδων ακόμη και το μικροσκοπικό Κουρασάο έχει 22% πιθανότητες να προκριθεί από τον 5ο όμιλο, όπου θα αντιμετωπίσει τη Γερμανία, την Ακτή Ελεφαντοστού και τον Ισημερινό.
Το μοντέλο προβλέψεων δίνει σε Βραζιλία, Γερμανία, Βέλγιο, Ισπανία, Γαλλία, Πορτογαλία, Αγγλία και παγκόσμια πρωταθλήτρια Αργεντινή τουλάχιστον 95% πιθανότητες να φτάσουν στη νοκ άουτ φάση. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, παρά το γεγονός ότι έχασαν τρία από τα τέσσερα τελευταία φιλικά προετοιμασίας, έχουν 85% πιθανότητες πρόκρισης, ενώ ο Καναδάς και το Μεξικό 90%.
Πτώση της ποιότητας;
Η διεύρυνση της διοργάνωσης (από 32 σε 48 ομάδες) και η περίπλοκη μορφή της δημιουργούν έναν πραγματικό κίνδυνο: πέρα από την πιθανή πτώση της ποιότητας, υπάρχει το ενδεχόμενο η φάση των ομίλων να χάσει μεγάλο μέρος της σημασίας της. Συνολικά 72 αγώνες, πολλοί από αυτούς ανάμεσα σε ομάδες διαφορετικής δυναμικότητας, θα διεξαχθούν απλώς για να μειωθεί ο αριθμός των συμμετεχόντων ξανά στις 32 ομάδες.
Η νοκ άουτ φάση είναι εκεί όπου τα διακυβεύματα μεγαλώνουν και η πίεση γίνεται ασφυκτική. Η πρωταθλήτρια Ευρώπης Ισπανία δεν έχει γευτεί νίκη σε νοκ άουτ αγώνα Μουντιάλ από την κατάκτηση του τροπαίου στη Νότια Αφρική το 2010. Αποκλείστηκε στη φάση των ομίλων το 2014 και στη συνέχεια ηττήθηκε στα πέναλτι από τη Ρωσία το 2018 και από το Μαρόκο το 2022. Επίσης ο Κριστιάνο Ρονάλντο είναι ο πρώτος σκόρερ στην ιστορία του ανδρικού ποδοσφαίρου, με 830 γκολ σε συλλογικό επίπεδο και 143 με την εθνική Πορτογαλίας, όμως δεν έχει σκοράρει ποτέ σε νοκ άουτ αγώνα Παγκοσμίου Κυπέλλου.
Οσο κι αν το Μουντιάλ αφορά ομάδες που παλεύουν να γράψουν ιστορία, αφορά εξίσου και τα άτομα. Οσα πέτυχαν ο Πελέ και ο Ντιέγκο Μαραντόνα στις λαμπρές τους καριέρες με τους συλλόγους τους, ήταν οι εμφανίσεις τους στα Παγκόσμια Κύπελλα με τη Βραζιλία και την Αργεντινή αντίστοιχα που απογείωσαν τον μύθο τους.
Ακόμη και στον 21ο αιώνα, όταν το ευρωπαϊκό συλλογικό ποδόσφαιρο συχνά επισκιάζει το διεθνές, η κατάκτηση του Παγκοσμίου Κυπέλλου με την Αργεντινή το 2022 αποτέλεσε την κορυφαία στιγμή της καριέρας του Λιονέλ Μέσι, αν όχι από πλευράς αγωνιστικού επιπέδου στα 35 του χρόνια, τότε σίγουρα από πλευράς σημασίας.
Τελευταίος χορός
Το φετινό καλοκαίρι στρέφει τα φώτα σε μια γενιά θρυλικών ποδοσφαιριστών που πιθανότατα πραγματοποιούν τις τελευταίες τους εμφανίσεις στη μεγαλύτερη σκηνή του κόσμου. Ο Μέσι θα κλείσει τα 39 κατά τη διάρκεια της φάσης των ομίλων, ενώ ο Γερμανός τερματοφύλακας Μάνουελ Νόιερ και ο σπουδαίος Κροάτης μέσος Λούκα Μόντριτς είναι ήδη 40 ετών. Ο Ρονάλντο έμοιαζε να έχει ολοκληρώσει την πορεία του στο κορυφαίο επίπεδο όταν πραγματοποίησε ένα απογοητευτικό Μουντιάλ στο Κατάρ και ένα επίσης δύσκολο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα δύο χρόνια αργότερα. Κι όμως, στα 41 του χρόνια, είναι και πάλι εδώ, αποφασισμένος να δοκιμάσει ξανά. Για τους Τιμπό Κουρτουά, Βίρτζιλ φαν Ντάικ, Κέβιν Ντε Μπρόινε, Χάρι Κέιν, Σαντιό Μανέ, Σον Χέουνγκ-Μιν, Μοχάμεντ Σαλάχ, Χάμες Ροντρίγκες και ίσως περισσότερο από όλους για τον Νεϊμάρ, που επέστρεψε στην εθνική Βραζιλίας στα 34 του χρόνια, αυτή ίσως είναι η τελευταία ευκαιρία να αγωνιστούν σε Παγκόσμιο Κύπελλο. Ο Ερλινγκ Χάαλαντ είναι μόλις 25 ετών, αλλά γνωρίζει, έχοντας βοηθήσει τη Νορβηγία να προκριθεί στο πρώτο της Μουντιάλ από το 1998, ότι μια ευκαιρία σαν κι αυτή δεν παρουσιάζεται συχνά.
Ο Κιλιάν Εμπαπέ κατέκτησε το Παγκόσμιο Κύπελλο στα 19 του και πέτυχε χατ-τρικ σε τελικό στα 23 του. Τώρα στα 27 του βρίσκεται θεωρητικά στο απόγειο των δυνάμεών του, όμως μπαίνει στο τρίτο του Μουντιάλ έχοντας ακόμη πράγματα να αποδείξει. Τα 86 γκολ που σημείωσε στις δύο πρώτες σεζόν του στη Ρεάλ, δεν της έφεραν το Champions League, αφού συνέπεσαν με μια χρυσή εποχή της πρώην ομάδας του, της Παρί Σεν Ζερμέν.
Και έπειτα υπάρχει η νέα γενιά, με ηγέτη τον Λαμίν Γιαμάλ, ο οποίος πρωταγωνίστησε στον θρίαμβο της Ισπανίας στον τελικό του Euro 2024 απέναντι στην Αγγλία, μία ημέρα πριν κλείσει τα 17 του χρόνια. Στα 18 του αναγνωρίζεται ήδη ως ένα από τα μεγαλύτερα ταλέντα του παγκόσμιου ποδοσφαίρου, όμως αυτό είναι το πρώτο του Παγκόσμιο Κύπελλο. Για άλλους, όπως ο Γκιλμπέρτο Μόρα του Μεξικού, ο Κενάν Γιλντίζ της Τουρκίας, ο Ιμπραΐμ Μάζα της Αλγερίας, ο Γιαν Ντιομαντέ της Ακτής Ελεφαντοστού, ο Κέντρι Πάες του Ισημερινού, ο Νίκο Παζ της Αργεντινής και οι Βραζιλιάνοι Εντρικ και Ραγιάν, το τουρνουά αποτελεί μια ευκαιρία να συστηθούν στο παγκόσμιο κοινό.
Η υπερβολή Ινφαντίνο
Το Παγκόσμιο Κύπελλο δεν είναι, για να χρησιμοποιήσουμε τον άκομψο χαρακτηρισμό του Ινφαντίνο, «104 Super Bowls». Ναι, υπάρχουν 104 αγώνες, αλλά ορισμένοι θα είναι δύσκολο να προσελκύσουν το ενδιαφέρον, όχι μόνο του παγκόσμιου τηλεοπτικού κοινού αλλά και των φιλάθλων, οι οποίοι ίσως αναρωτηθούν γιατί, για παράδειγμα, ένας αγώνας ανάμεσα στην Ιορδανία και την Αλγερία στο Σαν Φρανσίσκο αξίζει έστω και το φτηνότερο εισιτήριο των 140 δολαρίων.
Εφτασε, μάλιστα, σε σημείο ακόμη και ο Ντόναλντ Τραμπ, όταν ενημερώθηκε ότι υπήρχαν εισιτήρια των 1.000 δολαρίων για τον εναρκτήριο αγώνα της εθνικής ομάδας των Ηνωμένων Πολιτειών απέναντι στην Παραγουάη στο Λος Αντζελες, να δηλώσει στους δημοσιογράφους: «Ούτε εγώ θα τα πλήρωνα, για να είμαι ειλικρινής».
Αναπόφευκτα, ο Ινφαντίνο θα το χαρακτηρίσει το καλύτερο Μουντιάλ όλων των εποχών, όπως ακριβώς έκανε και με τις διοργανώσεις του 2018 και του 2022, και όπως πιθανότατα θα κάνει και με εκείνη του 2030, αν, όπως ελπίζει, εξασφαλίσει ακόμη μία τετραετή θητεία στην προεδρία της FIFA τον επόμενο χρόνο.
Από πλευράς παγκόσμιου αντίκτυπου, κοινωνικού, πολιτιστικού και οικονομικού, τίποτα δεν μπορεί να συγκριθεί με το Παγκόσμιο Κύπελλο, ούτε το Euro, ούτε το Champions League. Όπως γράφει ο Τζόναθαν Γουίλσον στο βιβλίο του «The Power and the Glory: A New History of the World Cup», η διοργάνωση επιβίωσε από τη σύνδεσή της με το φασιστικό καθεστώς του Μπενίτο Μουσολίνι στην Ιταλία του 1934 και με τη στρατιωτική χούντα της Αργεντινής το 1978. Θα επιβιώσει επίσης από τις πολλές αμφιλεγόμενες πτυχές της Ρωσίας 2018, του Κατάρ 2022 και οτιδήποτε μπορεί να συμβεί τις επόμενες εβδομάδες. Θα επιβιώσει. Και ο κόσμος θα μαγευτεί, όπως συμβαίνει πάντα. Και κάποιοι από εμάς θα νιώσουμε ξανά σαν παιδιά, θαυμάζοντας τον Μέσι, τον Εμπαπέ και τον Γιαμάλ, όπως κάποτε θαυμάζαμε τον Ζίκο, τον Μισέλ Πλατινί και τον Μαραντόνα.
Το ποδόσφαιρο είναι τόσο όμορφο και παράλληλα τόσο δυνατό που ό,τι άλλο κι αν συμβαίνει, όσο διεφθαρμένος και «εκμεταλλεύσιμος» κι αν γίνει ο θεσμός του Παγκοσμίου Κυπέλλου, η μαγεία συνεχίζεται…
