Λίγα 24ωρα πριν από τη σέντρα του πιο φιλόδοξου Παγκοσμίου Κυπέλλου στην ιστορία του ποδοσφαίρου, χιλιάδες άνθρωποι βρίσκονται «επί ποδός πολέμου» και προετοιμάζονται πυρετωδώς, άλλοι επειδή είναι κομμάτι της διοργάνωσης με διάφορες επαγγελματικές ιδιότητες και άλλοι ως απλοί φίλαθλοι, προσπαθώντας να οργανωθούν όσο το δυνατόν καλύτερα για να απολαύσουν τη διεξαγωγή του.
Και είναι ένα πολύπλοκο Παγκόσμιο Κύπελλο αυτό, με τις τόσες ιδιαίτερες καταστάσεις που δημιουργεί η φιλοξενία του σε τρεις τεράστιες χώρες, με πολύ διαφορετικές συνθήκες και αντικειμενικές δυσκολίες που ταλανίζουν όσους θέλουν να ζήσουν την εμπειρία από την εξέδρα και όχι μπροστά από μια τηλεοπτική οθόνη.
Πρόκειται για μια κολοσσιαία διοργάνωση, η μεγαλύτερη σε αριθμό ομάδων και αγώνων που έγινε μέχρι σήμερα. Θα την παρακολουθήσουν από κοντά περισσότεροι φίλαθλοι από ποτέ, θα την δει τηλεοπτικά αριθμός ρεκόρ παγκοσμίως και θα επενδυθούν πάνω της τα περισσότερα χρήματα που έχουν διατεθεί διαχρονικά σε στοιχηματικό επίπεδο. Οι εκτιμήσεις των ειδικών λένε ότι θα είναι μια από τις πιο επικερδείς διοργανώσεις, πιθανότατα η πιο κερδοφόρα σε πάρα πολλά επίπεδα, ειδικά στο στοιχηματικό κομμάτι.
Οι εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον συγκεκριμένο χώρο, κυρίως αυτές της τεράστιας αγοράς στην Ανατολική Ασία αλλά και εκείνες που γνωρίζουν εκπληκτική άνοδο τα τελευταία χρόνια στις ΗΠΑ, είναι έτοιμες να ανταποκριθούν στις μεγάλες προκλήσεις και να διαχειριστούν τα τεράστια κεφάλαια που θα παίξουν οι παίκτες του στοιχήματος, προσφέροντάς τους ανεξάντλητες επιλογές. Στόχος τους είναι να προσελκύσουν στοιχήματα για τα πάντα, από τις πιο κλασικές κατηγορίες όπως από το ποιος θα σκοράρει το πρώτο γκολ του τουρνουά μέχρι την ομάδα που θα κατακτήσει το τρόπαιο.
Σε ένα τζίρο αμέτρητων δισεκατομμυρίων δολαρίων, ευρώ και κάθε λογής νομισμάτων, ο κίνδυνος να γίνει το Παγκόσμιο Κύπελλο στόχος στημένων αγώνων είναι υπαρκτός, με θύματα όχι μόνο τους παίκτες του στοιχήματος αλλά και τις εταιρείες που διοργανώνουν το στοιχηματικό παιχνίδι. Κι έτσι όπως έχουν ξεφύγει τα πράγματα τα τελευταία χρόνια με την εξάπλωση του ηλεκτρονικού τζόγου μέσω του διαδικτύου, αυτή η προσπάθεια χειραγώγησης είναι πολύ πιο σύνθετη από τον προφανή επηρεασμό του σκορ ή του αποτελέσματος. Στοιχηματίζονται τα πάντα, από το χρώμα της κάλτσας που μπορεί να φοράνε οι παίκτες στο τελευταίο ματς του ομίλου, μέχρι τα κόρνερ, τις κίτρινες κάρτες, τα πλάγια άουτ, το ποιος θα κάνει τη σέντρα και ένα σωρό άλλα πεδία που ακόμα κι αν δεν επηρεάζουν σημαντικά την εξέλιξη του ίδιου του παιχνιδιού και του αποτελέσματός του, διαμορφώνουν έναν παραμορφωτικό καθρέπτη και καθορίζουν με παράνομο τρόπο τη φορά του χρήματος.
Στον στοιχηματισμό, κάθε λεπτομέρεια μπορεί να κάνει τη διαφορά, ακόμα κι αν πρόκειται για γεγονότα που μπορεί και να θεωρηθούν φυσιολογικά σύμφωνα με τον τρόπο που παίζεται το παιχνίδι. Για παράδειγμα, υπάρχει καταγγελία σε βάρος ενός ποδοσφαιριστή που θα αγωνιστεί στο Π.Κ. με την κατηγορία ότι πήρε σκόπιμα κίτρινη κάρτα για να εκτίσει την απειλούμενη ποινή του πιο νωρίς και να διασφαλίσει τη συμμετοχή του σε ένα μεγάλο ντέρμπι πρωταθλήματος. Η τακτική αυτή είναι πολύ συνηθισμένη και γίνεται συνειδητά από παίκτες, ομάδες και προπονητές, αλλά μπορεί να οδηγήσει (και οδηγεί συνήθως) σε πολύ υψηλό επίπεδο στοιχηματισμού, σε σημείο να ανάβει το κόκκινο λαμπάκι στα συστήματα παρακολούθησης των ύποπτων αγώνων.
Ενα άλλο περιστατικό που αποκαλύπτει έρευνα του Athletic αφορά σε ένα άλλο περιστατικό που κατήγγειλαν δύο ξεχωριστοί bookmakers. Είχαν παιχτεί υπερβολικά μεγάλα ποσά ότι ένας ποδοσφαιριστής που θα αγωνιστεί στο Μουντιάλ θα πάρει κίτρινη κάρτα στο πρώτο ημίχρονο ενός αγώνα πρωταθλήματος της ομάδας του. Το στοίχημα πληρώθηκε γιατί ο ίδιος έκανε τρία σκληρά φάουλ σε διάστημα μόλις 5 λεπτών μέχρι να πάρει την κάρτα, ζημιώνοντας με ένα σημαντικό ποσό τις στοιχηματικές εταιρίες.
Στην έρευνα που κάνει σχετικά το Athletic, απηύθυνε το ερώτημα στη FIFA εάν έχει συζητηθεί η πιθανότητα στημένων αγώνων στο τουρνουά. «Η FIFA έχει πολιτική μηδενικής ανοχής κατά της χειραγώγησης αγώνων και παρέχει ένα ειδικό, εξαιρετικά ασφαλές και διαδικτυακό σύστημα καταγγελιών, ώστε τα άτομα να μπορούν να αναφέρουν οποιαδήποτε μορφή ή γνώση πιθανής χειραγώγησης αγώνα ή ανάρμοστης συμπεριφοράς που σχετίζεται με την ακεραιότητα», ήταν η απάντηση που πήρε από την Παγκόσμια Ομοσπονδία, η οποία δείχνει προετοιμασμένη να παίξει το διαχρονικό παιχνίδι «κλέφτες και αστυνόμοι» για να διασφαλίσει στο μέτρο του δυνατού την ακεραιότητα μιας διοργάνωσης που τελεί υπό την αιγίδα της.
Οι ειδικοί του χώρου προειδοποιούν ότι ακόμα κι αν οι στημένοι αγώνες δεν επηρεάζουν το τελικό αποτέλεσμα ενός αγώνα, μπορεί να αποδειχθούν βόμβα στα θεμέλια κάθε μεγάλης ή μικρής διοργάνωσης. Μιλώντας στο Athletic, ο Κρος Κρόνοου Ράσμουνσεν, ανεξάρτητος ειδικός στα διεθνή στημένα παιχνίδια, εξηγεί τον κίνδυνο: «Ενας παίκτης μπορεί να πιστεύει ότι οι κίτρινες κάρτες δεν επηρεάζουν το παιχνίδι αυτό καθαυτό, αλλά το πρόβλημα είναι ότι αποτελούν το σημείο εκκίνησής του. Είναι η αρχή της καριέρας σου στα στημένα. Μπορεί να είναι άλλη μια κίτρινη κάρτα την επόμενη φορά, μετά μπορεί να είναι εννέα κόρνερ, μετά κάτι περισσότερο, κάποια παραπάνω γκολ σε ένα χαμένο παιχνίδι. Αυτοί οι άνθρωποι που σε χρησιμοποιούν έχουν επιρροή πάνω σου, σε “κρατάνε” και μπορούν να σε εκβιάσουν για να στηρίξεις τα παιχνίδια τους».
Οσο κι αν μοιάζει απίστευτο, το πρώτο καταγεγραμμένο περιστατικό χειραγωγημένου αγώνα καταγράφεται σε ένα κουρελιασμένο ρολό παπύρου που χρονολογείται από το 267 μ.Χ. Ο Δημήτριος, ένας έφηβος παλαιστής που εμφανίζεται στα 138α Μεγάλα Αντινόεια, ένα σύνολο θρησκευτικών αγώνων στην Αίγυπτο, συμφωνεί σε αυτό το συμβόλαιο «να πέσει τρεις φορές και να υποχωρήσει», με αμοιβή 3.800 δραχμών, ενός ποσού που εκείνη την εποχή κάλυπτε το κόστος αγοράς ενός γαϊδουριού!
Από τότε μέχρι σήμερα, το μοτίβο είναι περίπου το ίδιο. Είναι αμέτρητες οι περιπτώσεις που ακόμα και τεράστια ονόματα στον χώρο του αθλητισμού έχουν εμπλακεί με διάφορους τρόπους σε χειραγωγημένους αγώνες. Η έκρηξη των διαδικτυακών τυχερών παιχνιδιών έχει αναγκάσει τις αρχές να οργανωθούν ακόμα καλύτερα τα τελευταία χρόνια για να καταπολεμήσουν το φαινόμενο. Οι στοιχηματικές εταιρείες έχουν γιγαντωθεί και με τις διαφημίσεις–χορηγίες τους, έχουν εισβάλει σε κάθε αθλητική διοργάνωση, με άμεση εμπλοκή τόσο σε ομάδες, ακόμα και τις πιο δημοφιλείς παγκοσμίως, όσο και στους οργανισμούς (ραδιοτηλεοπτικά μέσα, ιστοσελίδες, εφημερίδες κλπ) που προβάλλουν τις διοργανώσεις. Το στοίχημα αγκαλιάζει ασφυκτικά όλο τον χώρο του αθλητισμού και υποχρεώνει τις αρχές να πάρουν μέτρα για μπορέσουν να ελέγξουν την κατάσταση στο βαθμό που μπορούν.
Οι έρευνες έχουν φέρει εντυπωσιακά αποτελέσματα, ακόμα και σε πολύ λαμπερά πρωταθλήματα. Ερευνα του FBI οδήγησε τον περασμένο Νοέμβριο στην απαγγελία κατηγοριών σε 34 άτομα για επηρεασμό αγώνων του ΝΒΑ, με την εμπλοκή παικτών και προπονητών. Στα μέσα Ιανουαρίου, ομοσπονδιακοί εισαγγελείς απήγγειλαν κατηγορίες σε 26 πρόσωπα για χειραγώγηση αγώνων μπάσκετ σε κολεγιακό επίπεδο, ενώ αντίστοιχες έρευνες οδήγησαν το νυστέρι βαθιά και σε άλλα προβεβλημένα σπορ στις ΗΠΑ όπως το μπέιζμπολ.
Σε μια μακροχρόνια έρευνα που βρίσκεται ακόμα σε εξέλιξη στην Τουρκία, περισσότεροι από 1.000 παίκτες από όλα τα ποδοσφαιρικά πρωταθλήματα της χώρας τιμωρήθηκαν με απαγόρευση συμμετοχής τους στους αγώνες μαζί με 149 διαιτητές και βοηθούς, ενώ δεκάδες συνελήφθησαν. Τον Μάρτιο, η τσεχική αστυνομία ξεκίνησε ποινική έρευνα μετά τον εντοπισμό 47 υποθέσεων ύποπτων για δωροδοκία και στημένους αγώνες στα ποδοσφαιρικά πρωταθλήματα της χώρας, ενώ πέντε ποδοσφαιριστές στην Αυστραλία καταδικάστηκαν αυτόν τον χειμώνα για την εμπλοκή τους σε στημένους αγώνες.
Το φαινόμενο αγγίζει τα πάντα, όχι μόνο τα προβεβλημένα σπορ και πρωταθλήματα. Χειραγωγούνται στοιχηματικά ακόμα και αγώνες ερασιτεχνικών κατηγοριών ή παιδικών και γυναικείων πρωταθλημάτων, που δεν κεντρίζουν το γενικότερο ενδιαφέρον των φιλάθλων, παρά μόνο των παικτών του στοιχήματος.
Υπάρχουν πολλές μορφές στημένων αγώνων, αλλά σε γενικές γραμμές, το μοτίβο λειτουργεί ως εξής: μια οργανωμένη ομάδα θα ψάξει την αγορά στοιχημάτων για να εντοπίσει πιθανώς ευνοϊκές αποδόσεις. Στη συνέχεια, θα προσλάβει ένα μεσάζοντα, για να στοχεύσει άτομα που εμπλέκονται στο παιχνίδι, όπως παίκτες, προπονητές ή διαιτητές. Παλαιότερα, η χειραγώγηση αφορούσε κυρίως το αποτέλεσμα των αγώνων, όσον αφορά τον τελικό νικητή και πιο δύσκολα, το ακριβές σκορ. Στη σύγχρονη εποχή που τα στοιχήματα έχουν γίνει πιο εξελιγμένα με την άνοδο της βιομηχανίας ψηφιακών στοιχημάτων, το ίδιο έχουν εξελιχθεί και οι μηχανισμοί χειραγώγησης, αλλά και οι διωκτικές αρχές που οργανώνονται για να καταπολεμήσουν το φαινόμενο.
Η Ομάδα της Κοπεγχάγης, για παράδειγμα, βρίσκεται στην πρώτη γραμμή άμυνας. Πρόκειται για ένα δίκτυο από εθνικές πλατφόρμες που καταπολεμούν την χειραγώγηση, ενημερώνοντας και συμβουλεύοντας τον Ομιλο Macolin. Πρόκειται για μια πολυμερή συνθήκη που διοργανώνεται από το Συμβούλιο της Ευρώπης, η οποία επιδιώκει να αντιμετωπίσει τους στημένους αγώνες αλλάζοντας το διεθνές δίκαιο, με ένα σύστημα παρακολούθησης από τα πιο εξελιγμένα στον κόσμο.
Το καθένα από αυτά τα ύποπτα μοτίβα βαθμολογείται με κίτρινο, πορτοκαλί ή κόκκινο χρώμα, ανάλογα με τη σοβαρότητά του. Εχουν μπει στο μικροσκόπιο περισσότεροι από 1.000 ύποπτοι ποδοσφαιρικοί αγώνες, με την Ινδία, την Αυστραλία και το Βιετνάμ να έχουν τη μερίδα του λέοντος. Αυτό δεν έχει να κάνει μόνο με το επίπεδο διαφθοράς όπως θα μπορούσε εύκολα να φανταστεί κανείς, αλλά και με τις διωκτικές αρχές. Οπου λειτουργούν καλύτερα τα συστήματα παρακολούθησης, τόσο πιο πολλά είναι τα καταγεγραμμένα περιστατικά σε σχέση με χώρες όπου ο έλεγχος είναι πλημμελής.
Η Αυστραλία, για παράδειγμα, διαθέτει μια εξειδικευμένη εθνική μονάδα για την ακεραιότητα του αθλητισμού και έχει ιδιαίτερα υψηλή βαθμολογία γιατί εντοπίζει μεγάλο αριθμό περιπτώσεων. Αλλες χώρες με ασθενέστερα συστήματα μπορεί να είναι πιο διεφθαρμένες, αλλά να εμφανίζουν πολύ λιγότερα περιστατικά. Είναι και η θέση της Αυστραλίας τέτοια που βολεύει σε επίπεδο ώρας τους παίκτες του στοιχήματος της Ανατολικής Ασίας, μια αγορά που θεωρείται το κέντρο της παγκόσμιας βιομηχανίας αθλητικών τυχερών παιχνιδιών.
Χώρες που δεν έχουν αναπτύξει ισχυρούς ελεγκτικούς μηχανισμούς, αντιμετωπίζονται με δυσπιστία από τις μεγάλες στοιχηματικές εταιρείες οι οποίες δεν επιτρέπουν μεγάλα πονταρίσματα σε πρωταθλήματα όπως της Βουλγαρίας, του Ουζμπεκιστάν, της Καμπότζης, της Μιανμάρ, της Τυνησίας, του Μπουτάν, της Ουγκάντας και της Κένυας. Εκεί που υπάρχει η ψευδαίσθηση της ακεραιότητας όπως στα πρωταθλήματα της Δυτικής Ευρώπης, επιτρέπονται τα μεγάλα πονταρίσματα και οι παίκτες του στοιχήματος μπορούν να διεκδικούν μεγαλύτερα κέρδη.
Η εκτίμηση των ειδικών είναι ότι από τον συνολικό στοιχηματικό τζίρο παγκοσμίως, το 65% παίζεται στις ασιατικές αγορές και αφορά κυρίως τις ευρωπαϊκές διοργανώσεις. Σύμφωνα με τον Ομιλο Macolin, η Ασία και η Ευρώπη είναι οι πιο συνηθισμένες ήπειροι για στημένα παιχνίδια, με 384 και 352 ύποπτα ματς αντίστοιχα, ακολουθούμενες από τη Νότια Αμερική, με 110. Ο ρυθμός στοιχηματισμού δείχνει ότι ενώ μέχρι πρότινος οι πιο δημοφιλείς μήνες για στημένα παιχνίδια ήταν ο Μάιος και ο Ιούνιος, τώρα η μεγαλύτερη παραβατικότητα εντοπίζεται στους τελευταίους τρεις μήνες του έτους, εκεί που τα πρωταθλήματα είναι στο φόρτε τους!
Σύμφωνα με τους ειδικούς, κάθε Σαββατοκύριακο θα ανάψει «κόκκινο» σε τουλάχιστον 100 αγώνες οι οποίοι μπαίνουν στο μικροσκόπιο χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι όλοι τους χειραγωγημένοι. Η ανάλυση δείχνει ότι υπάρχουν λογικές εξηγήσεις για τον αριθμό των πονταρισμάτων στα περισσότερα απ’ αυτά και η προσοχή εστιάζεται κυρίως σε 20 με 30 αγώνες που θεωρείται ότι έγινε σοβαρή απόπειρα χειραγώγησης. Στην έρευνα συμβάλλουν με την εμπειρία και τις γνώσεις τους αρκετοί bookmakers, οι οποίοι έχουν συμφέρον να είναι όλα «καθαρά», σε αντίθεση μ’ αυτό που πιστεύει ο περισσότερος κόσμος, ότι δηλαδή είναι μέρος του προβλήματος και όχι της λύσης του.
Ανησυχητικό σημάδι είναι ότι τον περασμένο Ιανουάριο το κόκκινο λαμπάκι άναψε περισσότερο από κάθε άλλη χώρα στο Μεξικό, μια από τις τρεις χώρες που διοργανώνουν το επερχόμενο Παγκόσμιο Κύπελλο. Αν και ο αριθμός των ύποπτων περιστατικών ήταν ασυνήθιστα μεγάλος κυρίως σε αγώνες 2ης και 3ης κατηγορίας, με έμφαση κυρίως στον ασυνήθιστα μεγάλο αριθμό γκολ που σημειώνονταν στα ύποπτα παιχνίδια, η FIFA δεν φαίνεται να έχει σημάνει συναγερμό, φοβούμενη αντίστοιχες μεθοδεύσεις στο Παγκόσμιο Κύπελλο.
Η έλλειψη συντονισμού μεταξύ των διωκτικών αρχών περιορίζει σημαντικά τον αριθμό των προσώπων που αντιμετωπίζουν συγκεκριμένες κατηγορίες. Κάθε μήνα, ανιχνεύονται τουλάχιστον 180 ύποπτα παιχνίδια ακόμα και σε προβεβλημένα πρωταθλήματα, χωρίς στις περισσότερες περιπτώσεις το μαχαίρι να φτάνει στο κόκκαλο γιατί υπάρχουν περισσότερο ενδείξεις παρά αποδείξεις.
Οι πολύ μεγάλες αμοιβές των ποδοσφαιριστών στα κορυφαία πρωταθλήματα εξασφαλίζουν θεωρητικά την ακεραιότητά τους στα θέματα του στοιχηματισμού, αλλά στο Παγκόσμιο Κύπελλο θα είναι διαθέσιμοι περισσότεροι από 1.000 παίκτες, αρκετοί από τους οποίους έρχονται από χώρες 2ης και 3ης ταχύτητας, με πολύ μικρότερα συμβόλαια και πιο χαλαρή επαγγελματική νοοτροπία. Και για τους ειδικούς, αυτή η κατηγορία παικτών είναι πιο ευάλωτη στις προσφορές των ανθρώπων που προσπαθούν να επηρεάσουν στοιχηματικά τα παιχνίδια μιας τόσο μεγάλης διοργάνωσης. Είναι δύσκολο να εμπλακούν πολλοί παίκτες ώστε να υπάρχει εκ του ασφαλούς μόχλευση του αποτελέσματος, γι’ αυτό και ο μεγάλος κίνδυνος είναι να χειραγωγηθούν κάποια παιχνίδια σε άλλο επίπεδο, όπου παίζονται απίθανα στοιχήματα κυρίως σε παράνομες πλατφόρμες.
Το Τμήμα Διαφθοράς και Οικονομικού Εγκλήματος των Ηνωμένων Εθνών εκτιμά ότι τουλάχιστον το 60% των αθλητικών στοιχημάτων πραγματοποιείται σε μη αδειοδοτημένες πλατφόρμες, σε ιστότοπους που προσφέρουν πολύ δελεαστικές προτάσεις στους παίκτες του στοιχήματος ακόμα και για τα πιο απίθανα πράγματα, όπως το πόσες φορές θα μπει ένα φορείο στον αγωνιστικό χώρο ή ποια ομάδα θα τιμωρηθεί με τους νέους κανονισμούς που περιορίζουν τις καθυστερήσεις. Είναι αχανές το γήπεδο του στοιχηματισμού και σε τόσο μεγάλες διοργανώσεις, είναι λογικό η θερμοκρασία να ανεβαίνει στο κόκκινο!
