Σε κλίμα αυξημένης ανησυχίας για συνέχιση της ενεργειακής αστάθειας -λόγω και της αποτυχίας των συνομιλιών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν καθώς και των «απειλών» Τραμπ για αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ- πραγματοποιείται σήμερα το κολλέγιο των Επιτρόπων υπό την προεδρία της Ούρσουλας φον ντερ Λάιεν. Η αρχικά προγραμματισμένη στρατηγική συζήτηση για την Κίνα αναβλήθηκε, προκειμένου να δοθεί έμφαση στις άμεσες επιπτώσεις της σύγκρουσης, που συνδέεται με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και η εξέταση συγκεκριμένων μέτρων αντιμετώπισής τους.
Η σημερινή συνεδρίαση πραγματοποιείται στις Βρυξέλλες εν μέσω νέας εκτίναξης των τιμών ενέργειας – με το πετρέλαιο να κινείται εκ νέου πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι- γεγονός, που δημιουργεί επιπλέον «πίεση» για συντονισμένη ευρωπαϊκή αντίδραση.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχει ήδη ζητήσει από την Κομισιόν τον περασμένο μήνα να παρουσιάσει το συντομότερο δυνατό ένα ολοκληρωμένο πακέτο μέτρων, ενώ ο Επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν έχει προαναγγείλει μια «εργαλειοθήκη» πολιτικών παρεμβάσεων. Ωστόσο, δεν αναμένεται σήμερα να παρουσιαστεί η πολυαναμενόμενη από τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες «εργαλειοθήκη».
Στο επίκεντρο του σημερινού κολλεγίου, ωστόσο, θα βρεθούν συγκεκριμένα μέτρα για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης.
Πρώτον, εξετάζεται μετά από απαίτηση πέντε κρατών μελών της Ε.Ε – ανάμεσά τους η Γερμανία, Ιταλία και Ισπανία η επιβολή έκτακτων φόρων (windfall taxes) σε μεγάλες επιχειρήσεις που καταγράφουν υπερκέρδη λόγω της κρίσης, μια επιλογή, που έχει ήδη λάβει κατ’ αρχήν πολιτική στήριξη από τον Επίτροπο Οικονομίας Βάλντις Ντομπρόβσκις, την περασμένη εβδομάδα.
Δεύτερον, προωθείται μεγαλύτερη «ευελιξία» στους κανόνες κρατικών ενισχύσεων, ώστε τα κράτη-μέλη να μπορούν να στηρίξουν πιο άμεσα νοικοκυριά και επιχειρήσεις, χωρίς να απαιτούνται νέοι κανονισμοί, αλλά καλύτερη αξιοποίηση των υφιστάμενων «εργαλείων».
Παράλληλα, στο επίκεντρο βρίσκεται και η φορολογία της ηλεκτρικής ενέργειας. Η Επιτροπή εξετάζει την αναθεώρηση της δομής των φόρων, με στόχο τη μετατόπιση των επιβαρύνσεων μακριά από καθαρότερες μορφές ενέργειας, ενθαρρύνοντας έτσι τη μετάβαση και περιορίζοντας το κόστος για τους καταναλωτές.
Ωστόσο, η εμπειρία του 2025, όταν αντίστοιχες μεταρρυθμίσεις προσέκρουσαν σε διαφωνίες -ιδίως, γύρω από τη φορολόγηση του φυσικού αερίου- δείχνει ότι θα απαιτηθεί μεγαλύτερη πολιτική συναίνεση μεταξύ των κρατών-μελών.
Επιπλέον, συζητούνται παρεμβάσεις για τη μείωση της ζήτησης ενέργειας, ως μέσο άμεσης αποκλιμάκωσης των τιμών, ενώ η συνολική προσέγγιση της Επιτροπής χαρακτηρίζεται από τη δέσμευση για «προσωρινά και στοχευμένα» μέτρα, ώστε να αποφευχθούν μακροπρόθεσμες στρεβλώσεις στην αγορά και κυρίως ο κίνδυνος δημοσιονομικού «εκτροχιασμού» για τον οποίο έχει προειδοποιήσει ο επίτροπος Βάλντις Ντομπρόβσκις.
Πάντως, η σημερινή συνεδρίαση δεν θα περιοριστεί μόνο στο ενεργειακό σκέλος, αλλά αναμένεται να εξετάσει το σύνολο των επιπτώσεων της κρίσης – από τις μεταφορές και τη μετανάστευση έως την εσωτερική ασφάλεια.
Σε κάθε περίπτωση, το πακέτο μέτρων, που θα διαμορφωθεί αναμένεται να αποτελέσει αντικείμενο περαιτέρω πολιτικής διαπραγμάτευσης σε επίπεδο ηγετών, με επόμενο σταθμό την άτυπη σύνοδο κορυφής, που διοργανώνει η κυπριακή προεδρία της Ε.Ε την ερχόμενη εβδομάδα.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη άμεσης παρέμβασης και στη διατήρηση της συνοχής της εσωτερικής αγοράς, σε μια από τις πιο κρίσιμες ενεργειακές κρίσεις των τελευταίων ετών. Αυτό εξηγεί σε μεγάλο βαθμό και την καθυστέρηση παρουσίασης έως τώρα συγκεκριμένων μέτρων για την αντιμετώπισή της.
