Με τις βασικές διαφορές μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν να παραμένουν, το Πακιστάν στοχεύει σε ένα αποτέλεσμα που οι αξιωματούχοι χαρακτηρίζουν ρεαλιστικό -έστω και περιορισμένο- στις διαπραγματεύσεις οι οποίες αναμένεται να αρχίσουν σε λίγες ώρες στο Ισλαμαμπάντ. Ο στόχος είναι να βρεθεί αρκετό κοινό έδαφος ώστε να συνεχιστεί ο διάλογος.
Ο Τζέι Ντι Βανς αναχώρησε από την Ουάσιγκτον για το Ισλαμαμπάντ, όπου θα ηγηθεί της αμερικανικής αντιπροσωπείας, στην οποία συμμετέχουν επίσης ο επικεφαλής διαπραγματευτής του Ντόναλντ Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, και ο γαμπρός του, Τζάρεντ Κούσνερ. Από την πλευρά του Ιράν, αν και δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση, αναμένεται να ηγηθούν της αποστολής ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί και ο πρόεδρος του κοινοβουλίου Μοχάμαντ Γκαλιμπάφ.
Οι υψηλού επιπέδου συνομιλίες πραγματοποιούνται λίγες ημέρες μετά τη συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν για εκεχειρία δύο εβδομάδων, με τη διαμεσολάβηση του Πακιστάν, και έξι εβδομάδες μετά την έναρξη του πολέμου.
Ειδικοί και πηγές κοντά στη διαδικασία εκτιμούν ότι δεν αναμένεται κάποιο σημαντικό άλμα προόδου το Μ. Σάββατο. Ωστόσο, θέτοντας έναν πιο ρεαλιστικό στόχο –μια συμφωνία για συνέχιση των διαπραγματεύσεων με στόχο την οριστική λήξη του πολέμου- το Πακιστάν ελπίζει ότι μπορεί να αξιοποιήσει τη δυναμική της εκεχειρίας, η οποία προκάλεσε παγκόσμια ανακούφιση.
«Το Πακιστάν κατάφερε να τους φέρει κοντά. Τους έβαλε στο ίδιο τραπέζι. Τώρα εναπόκειται στις ΗΠΑ και στο Ιράν να αποφασίσουν αν διατίθενται να κάνουν τις απαραίτητες υποχωρήσεις για μια τελική λύση», δήλωσε στο Al Jazeera ο πρώην πρεσβευτής του Πακιστάν στον ΟΗΕ Ζαμίρ Ακράμ. Οπως τόνισε, ο επόμενος στόχος είναι να εξασφαλιστεί συμφωνία για τη συνέχιση του διαλόγου μεταξύ των δύο πλευρών.
Το «μοντέλο εγγύτητας»
Οι αντιπροσωπείες των ΗΠΑ και του Ιράν θα προσγειωθούν στην αεροπορική βάση Νουρ Καν, έξω από το Ισλαμαμπάντ, και στη συνέχεια θα μεταβούν στο ξενοδοχείο «Σερένα», όπου θα διαμείνουν και θα διεξαχθούν οι συνομιλίες.
Αν και οι δύο πλευρές θα βρίσκονται στο ίδιο ξενοδοχείο, δεν θα έρθουν πρόσωπο με πρόσωπο κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, σύμφωνα με αξιωματούχους. Αντίθετα, θα βρίσκονται σε δύο διαφορετικές αίθουσες, με Πακιστανούς αξιωματούχους να μεταφέρουν μηνύματα μεταξύ τους.
«Οι συνομιλίες εγγύτητας έχουν εφαρμοστεί και στο παρελθόν. Το Πακιστάν συμμετείχε σε μία τέτοια διαδικασία στη Γενεύη το 1988 για το αφγανικό ζήτημα», δήλωσε στο Al Jazeera ο Ζαμίρ Ακράμ. «Αν τα μέρη δεν εμπιστεύονταν το Πακιστάν, δεν θα βρίσκονταν εδώ. Το κριτήριο επιτυχίας πρέπει να είναι μια συμφωνία για τη συνέχιση της διαδικασίας προς αναζήτηση λύσης. Αυτό δεν θα συμβεί μέσα σε λίγες ημέρες», συμπλήρωσε.
Ενίσχυση του διπλωματικού momentum
Το διάστημα μεταξύ της ανακοίνωσης της εκεχειρίας και της άφιξης των αντιπροσωπειών στο Ισλαμαμπάντ, ηγέτες από όλο τον κόσμο εξέφρασαν τη στήριξή τους στη διαδικασία.
Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες χαιρέτισε την εκεχειρία και εξέφρασε την εκτίμησή του για τον ρόλο του Πακιστάν. Ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν επικοινώνησε με τον πρωθυπουργό του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφ για να τον συγχαρεί, ενώ το ίδιο έπραξε και ο πρόεδρος της Τουρκίας Ταγίπ Ερντογάν.
Αναλυτές σημειώνουν ότι αυτές οι επαφές δεν ήταν μόνο κινήσεις καλής θέλησης, αλλά και σαφή σήματα διεθνούς στήριξης, με στόχο να ενισχυθεί η πίεση προς την Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη για απτά αποτελέσματα.
Το ζήτημα του Λιβάνου
Η πιο άμεση απειλή για τις συνομιλίες του Σαββάτου βρίσκεται εκτός της αίθουσας διαπραγματεύσεων. Το Ιράν θεωρεί ότι τα ισραηλινά πλήγματα στον Λίβανο συνιστούν άμεση πρόκληση για την εκεχειρία. Ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν προειδοποίησε ότι η συνέχιση των επιθέσεων θα καταστήσει τις διαπραγματεύσεις άνευ νοήματος.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δήλωσε ότι η Τεχεράνη θα μπορούσε να διακόψει την εκεχειρία εάν δεν τερματιστούν τα πλήγματα.
Παραμένει αντικείμενο διαφωνίας το αν ο Λίβανος καλύπτεται από την εκεχειρία. Το Πακιστάν υποστηρίζει ότι η συμφωνία εκτείνεται σε ολόκληρη την περιοχή, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου.
Η Ουάσιγκτον έχει διαφορετική άποψη, με τον Τζέι Ντι Βανς, που θα ηγηθεί της αμερικανικής αντιπροσωπείας, να δηλώνει στη Βουδαπέστη ότι ο Λίβανος δεν περιλαμβάνεται στους όρους της εκεχειρίας. Πρόκειται για θέση που επανέλαβαν τόσο ο Ντόναλντ Τραμπ όσο και ο Λευκός Οίκος.
«Το ζήτημα του Λιβάνου είναι καθοριστικής σημασίας και το Ισραήλ θα το χρησιμοποιήσει για να υπονομεύσει τη διαδικασία», δήλωσε η πρώην Πακιστανή διπλωμάτης Σίμα Μπαλόχ στο Al Jazeera. «Πλέον είναι απόφαση των ΗΠΑ αν θα επιτρέψουν στο Ισραήλ, που δεν συμμετέχει στις συνομιλίες, να παίξει αυτόν τον ρόλο».
Υπάρχουν πάντως ενδείξεις περιορισμένης αποκλιμάκωσης. Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπέντζαμιν Νετανιάχου δήλωσε τη Μ. Πέμπτη ότι η χώρα είναι έτοιμη να ξεκινήσει αμέσως απευθείας διαπραγματεύσεις με τον Λίβανο, με στόχο τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ και την επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας. Η ανακοίνωση αυτή ήρθε μετά από πιέσεις των ΗΠΑ, με τον Τραμπ να δηλώνει στο NBC ότι ζήτησε από τον Νετανιάχου να «ρίξει τους τόνους» στο μέτωπο του Λιβάνου.
Τα άλλα εμπόδια
Πέρα από τον Λίβανο, υπάρχουν και άλλα σημαντικά αγκάθια. Η Ουάσιγκτον αναμένεται να πιέσει για περιορισμούς στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων των ορίων στον εμπλουτισμό και της απομάκρυνσης αποθεμάτων ουρανίου.
Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, ζητά πλήρη άρση των κυρώσεων, επίσημη αναγνώριση του δικαιώματός της στον εμπλουτισμό ουρανίου και αποζημιώσεις για τις ζημιές του πολέμου.
Τα Στενά του Ορμούζ, μέσω των οποίων διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου, παραμένουν ακόμη ένα βασικό σημείο πίεσης.
Ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Quaid-i-Azam University Μοχάμαντ Σόαϊμπ τονίζει ότι η πρόοδος θα εξαρτηθεί από το πώς θα κινηθούν τα δύο μέρη στα βασικά ζητήματα. «Αν και οι δύο πλευρές συμφωνήσουν στην ανάγκη συνέχισης ή ακόμη και παράτασης της εκεχειρίας, ενώ ταυτόχρονα καταλήξουν σε κατ’ αρχήν συμφωνία σε κρίσιμα σημεία όπως τα Στενά του Ορμούζ, το δικαίωμα του Ιράν στον εμπλουτισμό και τον σεβασμό της κυριαρχίας, τότε ο πρώτος γύρος θα μπορεί να θεωρηθεί ουσιαστικός και επιτυχημένος», δήλωσε.
Το περιφερειακό κλίμα διαμορφώνεται επίσης από τη σκληρή ρητορική ορισμένων χωρών του Κόλπου. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, που δέχθηκαν εκατοντάδες επιθέσεις με πυραύλους και drones κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, συγκαταλέγονται στις πιο δυνατές φωνές.
Ο πρέσβης τους στην Ουάσιγκτον έγραψε στην εφημερίδα The Wall Street Journal ότι μια απλή εκεχειρία δεν αρκεί και ζήτησε μια συνολική λύση που να αντιμετωπίζει «το σύνολο των απειλών» από το Ιράν.
Το Μπαχρέιν, από την πλευρά του, κατέθεσε στις 7 Απριλίου σχέδιο απόφασης στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ. Η πρόταση έλαβε 11 ψήφους, αλλά απορρίφθηκε λόγω βέτο από τη Ρωσία και την Κίνα.
Η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και η Αίγυπτος δεν αναμένεται να έχουν επίσημη παρουσία στις συνομιλίες. Το Ισραήλ, αν και εμπλεκόμενο στη σύγκρουση, επίσης δεν θα εκπροσωπηθεί.
Η επιθυμία για παρουσία του Βανς
Ορισμένοι από τους εναπομείναντες ηγέτες της Τεχεράνης θεωρούν τον Τζέι Ντι Βανς κατάλληλο να αναλάβει κεντρικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου.
Ειδικότερα, σύμφωνα με έναν περιφερειακό αξιωματούχο και τέσσερις ακόμη πηγές που έχουν γνώση των συνομιλιών, το Ιράν θεωρεί τον Βανς μία από τις πιο αντιπολεμικές φωνές στον στενό κύκλο του Τραμπ.
Η φήμη αυτή, η οποία αποτελεί διαχρονικό στοιχείο του πολιτικού του προφίλ, έχει οδηγήσει την Τεχεράνη να εκτιμά ότι ο Βανς είναι από τους συνεργάτες του Τραμπ που είναι πιο πιθανό να επιδιώξει μια συμφωνία, όπως ανέφεραν οι ίδιες πηγές.
Την Παρασκευή, καθώς αναχωρούσε από την Ουάσιγκτον, ο Τζέι Ντι Βανς δήλωσε ότι η αμερικανική αποστολή «ανυπομονεί για τις διαπραγματεύσεις».
«Πιστεύουμε ότι θα είναι θετικές. Φυσικά, θα δούμε. Οπως είπε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, αν οι Ιρανοί είναι διατεθειμένοι να διαπραγματευτούν με καλή πίστη, εμείς είμαστε πρόθυμοι να απλώσουμε χείρα συνεργασίας», ανέφερε. «Αν προσπαθήσουν να μας ξεγελάσουν, θα διαπιστώσουν ότι η διαπραγματευτική ομάδα δεν θα είναι τόσο δεκτική. Θα προσπαθήσουμε, λοιπόν, να έχουμε μια θετική διαπραγμάτευση». Πρόσθεσε, επίσης, ότι ο Τραμπ έχει δώσει στην αμερικανική ομάδα «αρκετά σαφείς κατευθυντήριες γραμμές».
Σκεπτικισμός στον Λευκό Οίκο
Το κλίμα στον Λευκό Οίκο χαρακτηρίζεται από σκεπτικισμό, σύμφωνα με άλλον ανώτερο αξιωματούχο. Ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να αναγνωρίζει σε πρόσφατες συνομιλίες με συνεργάτες του ότι τα Στενά του Ορμούζ δύσκολα θα ανοίξουν σύντομα. Ο ίδιος πάντως ανέφερε σε ανάρτησή του ότι η ροή πετρελαίου θα αποκατασταθεί γρήγορα.
Το χάσμα αυτό εγείρει ερωτήματα για το αν ο Βανς έχει μπροστά του μια ευκαιρία ή μια παγίδα. Ανώτεροι αξιωματούχοι του Λευκού Οίκου επιχειρούν να τον παρουσιάσουν ως κεντρικό παράγοντα στις συνομιλίες με το Ιράν. «Ο αντιπρόεδρος έχει διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο από την αρχή», δήλωσε η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου Κάρολαϊν Λέβιτ.
Ο ίδιος ο Βανς εμφανίστηκε πιο επιφυλακτικός. «Ο βασικός μου ρόλος ήταν να είμαι συνεχώς στο τηλέφωνο», δήλωσε, προσθέτοντας ότι πραγματοποίησε και δέχθηκε πολλές κλήσεις. Ερωτηθείς αν το Ιράν ζήτησε συγκεκριμένα τη συμμετοχή του, απάντησε: «Δεν το γνωρίζω. Θα μου έκανε εντύπωση αν ισχύει».
Αναφορικά με το αποτέλεσμα των συνομιλιών, ο Ζαμίρ Ακράμ σημειώνει ότι το κριτήριο επιτυχίας είναι σαφές. «Αυτό στο οποίο πρέπει να συμφωνήσουν είναι ότι θα βρουν μια λύση — και αυτό από μόνο του θα είναι ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση», δήλωσε στο Al Jazeera. «Η εξεύρεση μιας μακροπρόθεσμης λύσης θα πάρει χρόνο. Δεν θα γίνει μέσα σε λίγες ημέρες».
