Τις τελευταίες εβδομάδες, η διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ ήταν εξαιρετικά επικίνδυνη λόγω του κινδύνου ιρανικών επιθέσεων, είτε με πυραύλους είτε με νάρκες. Σήμερα η διέλευση μπορεί να είναι λιγότερο επικίνδυνη, ωστόσο, παραμένει εξίσου περίπλοκη σε πολιτικό ή διπλωματικό επίπεδο.
Δύο ημέρες μετά την ανακοίνωση της εύθραυστης εκεχειρίας, τα Στενά έχουν καταστεί το ισχυρότερο διαπραγματευτικό χαρτί της Τεχεράνης σε μια γεωπολιτική αναμέτρηση υψηλού ρίσκου με τον Ντόναλντ Τραμπ.
Αντί να ανοίξει πλήρως τη θαλάσσια οδό για δεξαμενόπλοια και πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, όπως είχε υποσχεθεί η κυβέρνηση Τραμπ, ναυτιλιακοί αναλυτές επισημαίνουν ότι το Ιράν διατηρεί τον έλεγχο της ροής. Μάλιστα, δίνει προτεραιότητα σε έναν περιορισμένο αριθμό πλοίων από χώρες που είτε διατηρούν άμεσες εμπορικές σχέσεις μαζί του είτε δεν θεωρούνται εχθρικές προς το ιρανικό καθεστώς.
Αυτό έχει φέρει τις δεκάδες χώρες που χρησιμοποιούν τα Στενά σε μια εξαιρετικά δύσκολη θέση, καθώς καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στο Ιράν και στις ΗΠΑ, σημειώνουν οι New York Times.
«Οι Ιρανοί είναι διατεθειμένοι να διαπραγματευτούν με ορισμένες χώρες για την εξασφάλιση της διέλευσης», δηλώνει η Μπρίτζετ Ντάιακουν, αναλύτρια κινδύνου στη Lloyd’s List Intelligence, εταιρεία ναυτιλιακών δεδομένων και αναλύσεων με έδρα το Λονδίνο. «Η κυβέρνηση Τραμπ ωθεί τους συμμάχους της να διαπραγματευτούν με το Ιράν, επειδή δεν υπάρχει άλλη επιλογή».
Αυτό θα μπορούσε, βεβαίως, να αλλάξει εάν οι ΗΠΑ ασκήσουν αρκετή πίεση στο Ιράν ώστε να διευκολυνθεί η διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ. Προς το παρόν, όμως, οι Ιρανοί διαταράσσουν το παγκόσμιο εμπόριο και τις ροές ενέργειας με βάση τα δικά τους συμφέροντα.
«Ηταν πιθανότατα ένα μήνυμα προς την Ευρώπη»
Δεν ήταν τυχαίο, σύμφωνα με ναυτιλιακούς αναλυτές, ότι το πρώτο πλοίο ευρωπαϊκών συμφερόντων που διέσχισε τα Στενά μετά την επιβολή περιορισμών από το Ιράν ανήκει στη γαλλική ναυτιλιακή εταιρεία CMA CGM, ούτε ότι η ασφαλής διέλευσή του την περασμένη εβδομάδα συνέπεσε με την έντονη επίθεση του προέδρου της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν κατά του Ντόναλντ Τραμπ για τους χειρισμούς του στον πόλεμο και για τη συνεχή κριτική του στους συμμάχους στο ΝΑΤΟ.
«Η Γαλλία δεν ευθυγραμμίζεται με τις ΗΠΑ στον πόλεμο και, συνεπώς, δεν θεωρείται εχθρική προς το Ιράν», δήλωσε ο Μάρτιν Κέλι, επικεφαλής συμβουλευτικών υπηρεσιών της EOS Risk Group. «Ηταν πιθανότατα ένα μήνυμα προς την υπόλοιπη Ευρώπη».
Εκπρόσωπος της CMA CGM αρνήθηκε να σχολιάσει πώς επιτεύχθηκε συμφωνία με το Ιράν. Γάλλοι αξιωματούχοι ανέφεραν ότι βρίσκονται σε επαφή με την εταιρεία, χωρίς όμως να διευκρινίσουν εάν η κυβέρνηση διαδραμάτισε ρόλο στη διασφάλιση της διέλευσης του πλοίου.
Αλλες χώρες που εξασφάλισαν διέλευση για τα πλοία τους, όπως η Τουρκία, το Πακιστάν και η Ινδία, είτε διατηρούν εμπορικές σχέσεις με το Ιράν είτε έχουν τηρήσει ουδέτερη στάση στον πόλεμο. Το Πακιστάν διαμεσολάβησε στις διαπραγματεύσεις που οδήγησαν στην κατάπαυση του πυρός και θα φιλοξενήσει τον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς και ιρανική αντιπροσωπεία στο Ισλαμαμπάντ, το Μ. Σάββατο, όπου οι δύο πλευρές θα επιχειρήσουν να καταλήξουν σε συμφωνία για οριστική λήξη του πολέμου.
Στο μεταξύ, το Ιράν διατηρεί ασφυκτικό έλεγχο στα Στενά. Τη Μ. Τετάρτη, μόλις πέντε φορτηγά πλοία διήλθαν, κανένα από τα οποία δεν μετέφερε πετρέλαιο ή φυσικό αέριο. Ιρανικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι η Τεχεράνη σταμάτησε δεξαμενόπλοια σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τα πλήγματα του Ισραήλ κατά της Χεζμπολάχ. Ιράν, Ισραήλ και Ηνωμένες Πολιτείες διαφωνούν ως προς το αν η συμφωνία εκεχειρίας καλύπτει και τον Λίβανο.
Τη Μ. Πέμπτη, ο υφυπουργός Εξωτερικών του Ιράν Σαΐντ Χατιμπζαντέχ δήλωσε σε συνέντευξη στο ITV News ότι τα Στενά είναι ανοιχτά για όλους, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν νάρκες στα ύδατα και ότι τα πλοία που επιθυμούν να διέλθουν πρέπει να συντονίζονται με τον ιρανικό στρατό. Αυτό ενδέχεται να εντείνει την ανησυχία των ναυτιλιακών εταιρειών, ακόμη κι αν αμφισβητούν την αξιοπιστία των ισχυρισμών της Τεχεράνης.
Παράλληλα, αυξάνεται η πίεση να χρησιμοποιείται αποκλειστικά μια διαδρομή που περνά πλησιέστερα από τα ιρανικά χωρικά ύδατα, γνωστή ως «παράκαμψη Λαράκ», η οποία επιτρέπει στους Φρουρούς της Επανάστασης να ελέγχουν τα πλοία και ενδεχομένως να επιβάλλουν τέλη διέλευσης.
Ο στόχος του Ιράν για τέλη 2 εκατ. δολάρια ανά διέλευση
Στις διαπραγματεύσεις με την κυβέρνηση Τραμπ, το Ιράν επιδιώκει να καταστήσει αυτό το καθεστώς μόνιμο. Ιρανοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι σχεδιάζουν να χρεώνουν τα πλοία με 2 εκατ. δολάρια ανά διέλευση και να χρησιμοποιούν τα έσοδα, αφού αποδώσουν μερίδιο στο Ομάν, για την ανοικοδόμηση υποδομών που καταστράφηκαν από αμερικανικές και ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές.
Ο Ντόναλντ Τραμπ απάντησε αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο οι ΗΠΑ να ελέγχουν από κοινού τα Στενά με το Ιράν και να μοιράζονται τα έσοδα. Η ιδέα της επιβολής διοδίων απορρίφθηκε γρήγορα από συμμάχους όπως η Βρετανία, με την υπουργό Εξωτερικών Ιβέτ Κούπερ να δηλώνει τη Μ. Πέμπτη ότι «η ναυσιπλοΐα πρέπει να είναι ελεύθερη».
Οι δηλώσεις αυτές ενδέχεται να ενοχλήσουν τον Τραμπ, ο οποίος έχει ήδη επιτεθεί στη Βρετανία για την περιορισμένη στήριξή της στον πόλεμο με το Ιράν. Στην πραγματικότητα, οι ευρωπαϊκές χώρες αναμένεται να αντιμετωπίσουν τη μεγαλύτερη δυσκολία στη διαχείριση των πολιτικών ισορροπιών γύρω από τη χρήση των Στενών. Ο Τραμπ έχει επικρίνει έντονα τους συμμάχους στο ΝΑΤΟ για την απροθυμία τους να ανοίξουν διά της βίας τα Στενά, υποστηρίζοντας κατά καιρούς ότι ο έλεγχος του Ιράν αποτελεί πρόβλημα της Ευρώπης και όχι των ΗΠΑ.
Οι ευρωπαϊκές χώρες, που εξαρτώνται πολύ περισσότερο σε σχέση με τις ΗΠΑ από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο που προέρχονται από τον Περσικό Κόλπο, αναμένεται να συγκροτήσουν μια συμμαχία 35 χωρών για τον σκοπό αυτό, αλλά μόνο μετά τη λήξη της σύγκρουσης.
Η Σαουδική Αραβία, το Κουβέιτ και το Κατάρ είναι επίσης πιθανό να αντιταχθούν στην επιβολή διοδίων, δεδομένης της μεγάλης εξάρτησής τους από τις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Ωστόσο, ακόμη κι αν πρόκειται για ένα μάλλον απίθανο σενάριο, οι αναλυτές εκτιμούν ότι θα μπορούσε να δώσει στο Ιράν διαπραγματευτικό πλεονέκτημα στις συνομιλίες με τις ΗΠΑ, οι οποίες θα καλύψουν και άλλα δύσκολα ζητήματα, όπως το πυρηνικό του πρόγραμμα και το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων.
Το σενάριο για διμερείς συμφωνίες
Καθώς ο κόσμος αναμένει μια οριστική λήξη της σύγκρουσης, οι χώρες είναι πιθανό να συνεχίσουν να επιδιώκουν διμερείς συμφωνίες με το Ιράν.
Διπλωμάτες από την Τουρκία, η οποία είχε 15 πλοία και περισσότερους από 150 ναυτικούς εγκλωβισμένους στα Στενά λόγω του πολέμου, έχουν συνομιλήσει με Ιρανούς αξιωματούχους για την ασφαλή διέλευση των σταθμευμένων πλοίων. Βασίστηκαν στις μακροχρόνιες εμπορικές και διπλωματικές σχέσεις της χώρας με το Ιράν, που περιλάμβαναν και τις προσπάθειες του Ταγίπ Ερντογάν να αποτρέψει τον πόλεμο πριν από τους βομβαρδισμούς των ΗΠΑ και του Ισραήλ.
Η Αγκυρα κατάφερε να περάσει τρία πλοία τουρκικών συμφερόντων πριν ανακοινωθεί η κατάπαυση του πυρός, τα οποία έφεραν σημαίες του Παναμά, του Μπελίζ και του Σεν Κιτς και Νέβις. Ενα από αυτά, το «Οσεαν Θάντερ», μεταφέρει περίπου ένα εκατομμύριο βαρέλια αργού πετρελαίου από το Ιράκ, το οποίο το Ιράν είχε δηλώσει ότι θα εξαιρείται από τους περιορισμούς διέλευσης.
«Η Τουρκία έχει υιοθετήσει στάση ενεργητικής ουδετερότητας», δήλωσε ο Οζγκιούρ Ουνλουχισαρτζικλί, διευθύνων σύμβουλος του γραφείου Τουρκίας του Ταμείου Μάρσαλ (GMF). «Η δυνατότητα της Τουρκίας να περάσει τρία πλοία της από το Ορμούζ αποτελεί ένδειξη αναγνώρισης από το Ιράν», πρόσθεσε. «Στην ουσία στέλνει μήνυμα και προς άλλους: “Κι εσείς μπορείτε να περάσετε τα πλοία σας, αν επιδείξετε διάθεση συνεργασίας”».
Το Ιράν ανταμείβει επίσης χώρες που διατηρούν εμπορικές σχέσεις μαζί του. Η Ινδία, η οποία εξασφάλισε τη διέλευση για οκτώ πλοία υπό ινδική σημαία πριν ανακοινωθεί η εκεχειρία, επιβεβαίωσε ότι προχώρησε στην πρώτη αγορά ιρανικού πετρελαίου έπειτα από επτά χρόνια. Ινδοί αξιωματούχοι αρνήθηκαν ότι το Ιράν λαμβάνει χρήματα σε αντάλλαγμα για τη διέλευση ινδικών πλοίων. «Εν μέσω διαταραχών στην ενεργειακή εφοδιαστική αλυσίδα, τα ινδικά διυλιστήρια έχουν εξασφαλίσει τις ανάγκες τους σε αργό πετρέλαιο, συμπεριλαμβανομένου και αυτού από το Ιράν, χωρίς να υπάρχει εμπόδιο στις πληρωμές για εισαγωγές ιρανικού αργού», ανέφερε το υπουργείο Πετρελαίου σε ανάρτηση στο X.
Ο Μάρτιν Κέλι εκτίμησε ότι σχεδόν 1.000 πλοία περίμεναν να εισέλθουν ή να εξέλθουν από τον Περσικό Κόλπο. Με τον σημερινό αργό ρυθμό διέλευσης, μόνο ένα μικρό μέρος αυτών θα καταφέρει να περάσει πριν από τη λήξη της εκεχειρίας. Αυτό, όπως είπε, δίνει στο Ιράν τεράστια διαπραγματευτική ισχύ.
«Αυτό είναι το πιο αποτελεσματικό διαπραγματευτικό χαρτί που διαθέτει και θα διαθέτει πάντα το Ιράν», τόνισε. «Οι επιπτώσεις στο παγκόσμιο εμπόριο και την παγκόσμια οικονομία θα είναι τεράστιες».
