Στις εκλογές του 2020 ο Ντόναλντ Τραμπ έχασε ολοκάθαρα από τον Τζο Μπάιντεν με διαφορά 74 εκλεκτόρων και 7 εκατ. ψήφων, αλλά αυτό δεν τον εμπόδισε να ισχυριστεί ότι νίκησε και ότι υπήρξε θύμα νοθείας. Oσο εξωφρενικό κι αν υπήρξε, αυτό το προηγούμενο ωχριά μπροστά στον ισχυρισμό του ότι κατήγαγε συντριπτική νίκη εναντίον του Ιράν με την εύθραυστη συμφωνία της Τρίτης για εκεχειρία 15 ημερών. Η γαλλική Le Monde έκανε λόγο για «πανωλεθρία» των ΗΠΑ, ενώ οι New York Times διερωτώνταν αν ο ατυχής πόλεμος των 40 ημερών σημάνει για την αμερικανική ηγεμονία ό,τι σήμανε το φιάσκο του Σουέζ (1956) για τη θνήσκουσα βρετανική αυτοκρατορία.
Οι όροι
Ο Αμερικανός πρόεδρος πήρε από το Ιράν δέσμευση για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, κάτι που προκάλεσε πτώση των διεθνών τιμών πετρελαίου και ανάκαμψη των χρηματιστηρίων. Αναγκάστηκε όμως να αποδεχθεί ως «λειτουργική βάση» για διαπραγμάτευση την ιρανική πρόταση, η οποία περιλάμβανε άρση όλων των αμερικανικών κυρώσεων, πολεμικές αποζημιώσεις, διατήρηση του ελέγχου των Στενών από το Ιράν, αναγνώριση του δικαιώματός του στον εμπλουτισμό ουρανίου και αποχώρηση όλων των αμερικανικών στρατευμάτων από την περιοχή. Αν είναι έτσι η νίκη, πώς είναι άραγε η ταπείνωση;
Προφανώς ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος θα εκπροσωπήσει τις ΗΠΑ στις διαπραγματεύσεις του Ισλαμαμπάντ, που έχουν προγραμματιστεί για αυτό το Σαββατοκύριακο, δεν πρόκειται να δεχθεί το ιρανικό πακέτο στο σύνολό του. Και μόνο το γεγονός, όμως, ότι οι Αμερικανοί αναγκάζονται να ξεκινήσουν τη συζήτηση από αυτό το σημείο προδίδει τη δυσχερέστατη θέση στην οποία βρέθηκαν, έξι εβδομάδες μετά την έναρξη της επιχείρησης «Επική Οργή».
«Πυρηνικό» όπλο – Στη διάρκεια του πολέμου το Ιράν κατάφερε να αποκτήσει κάτι πολύ ισχυρότερο από μια πυρηνική βόμβα: τον λειτουργικό έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ , επιβάλλοντας μάλιστα ντε φάκτο καθεστώς διοδίων.
Παρά τις απώλειές του σε ηγετικό επίπεδο, το καθεστώς της Τεχεράνης προβάλλει ισχυρότερο πολιτικά από την προ πολέμου κατάσταση. Διατηρεί 440 κιλά ισχυρά εμπλουτισμένου ουρανίου και πυραυλικό οπλοστάσιο που προκάλεσε τεράστιες καταστροφές σε βάσεις των ΗΠΑ, στο Ισραήλ και στα κράτη του Κόλπου.
Κατάφερε στη διάρκεια του πολέμου να αποκτήσει κάτι πολύ ισχυρότερο από μια πυρηνική βόμβα: τον λειτουργικό έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ, που μέχρι χθες αποτελούσαν δίαυλο διεθνούς ναυσιπλοΐας. Επέβαλε μάλιστα ντε φάκτο καθεστώς διοδίων, τα οποία άρχισαν να πληρώνονται όχι σε αμερικανικά δολάρια, αλλά σε κινεζικά γουάν.
Καθώς οι αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία εγκυμονούσαν σοβαρές επιπτώσεις για την Αμερική και τους συμμάχους της, η πίεση για σύντομη περαίωση της εκστρατείας έγινε αφόρητη για τον Τραμπ. Ιδίως μετά το φιάσκο της περασμένης Παρασκευής, που δύο αμερικανικά μαχητικά αεροσκάφη, ένα F-15 και ένα A-10, καταρρίφθηκαν από τους Ιρανούς, για να ακολουθήσει το 48ωρο θρίλερ με την επιχείρηση εντοπισμού και διάσωσης ενός εκ των μελών των πληρωμάτων.
Η περίεργη επιχείρηση
Στην πανηγυρική συνέντευξη Τύπου της Δευτέρας, μετά τη διάσωση του εν λόγω αεροπόρου, ο Τραμπ και οι επιτελείς του αποκάλυψαν ότι στην επιχείρηση συμμετείχαν εκατοντάδες στρατιώτες ειδικών δυνάμεων και 150 αεροπλάνα, συμπεριλαμβανομένων τεσσάρων βομβαρδιστικών, 64 μαχητικών και 48 αεροπλάνων ανεφοδιασμού. Οι αριθμοί αυτοί ακούγονται εξωφρενικοί για μια επιχείρηση αυτού του τύπου. Το ακόμη πιο περίεργο είναι ότι ο βασικός όγκος αυτών των δυνάμεων προσγειώθηκε περί τα 340 χιλιόμετρα μακριά από το σημείο όπου κρυβόταν ο αεροπόρος, κοντά στο Ισφαχάν.
Εκεί σημειώθηκαν σφοδρές εχθροπραξίες με ιρανικές δυνάμεις, με αποτέλεσμα να καταστραφούν δύο μεταγωγικά αεροσκάφη C-130 και ισάριθμα ελικόπτερα Black Hawk. Ιρανικές και τουρκικές πηγές υπονόησαν ότι, με προπέτασμα καπνού την επιχείρηση διάσωσης, οι Αμερικανοί προσπάθησαν να υποκλέψουν τα ιρανικά αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου που λέγεται ότι είναι θαμμένα στο Ισφαχάν, ώστε να προσφέρουν μια χειροπιαστή νίκη στον Τραμπ πριν από την αναγκαστική αναδίπλωση, αλλά απέτυχαν οικτρά.
Πνέων μένεα ύστερα από αυτές τις δυσμενείς εξελίξεις, ο Τραμπ απείλησε να καταστρέψει όλους τους σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και τις γέφυρες του Ιράν, κάτι που θα συνιστούσε έγκλημα πολέμου. Ηδη οι αμερικανικοί και ισραηλινοί βομβαρδισμοί είχαν πλήξει το φημισμένο Ινστιτούτο Παστέρ της Τεχεράνης, σειρά πανεπιστημίων, τεχνολογικών ιδρυμάτων, βιομηχανιών παραγωγής αντικαρκινικών φαρμάκων, ακόμη και την κεντρική συναγωγή.
Για όσο διάστημα Αμερικανοί και Ισραηλινοί ήλπιζαν ακόμη σε μια εσωτερική εξέγερση, οι βομβαρδισμοί τους αφορούσαν κατά κανόνα στρατιωτικούς στόχους ή ηγετικά στελέχη του καθεστώτος, έστω κι αν υπήρξαν εκατόμβες αθώων εξαιτίας χονδροειδών λαθών, όπως ήταν η εξόντωση 165 μαθητριών στη Μινάμπ. Το γεγονός ότι στράφηκαν στις πολιτικές υποδομές μαρτυρεί τη διάψευση αυτών των ελπίδων. Με τη σειρά τους, οι καταστροφές υποδομών και μνημείων πολιτιστικής κληρονομιάς του Ιράν κορύφωσαν τη συσπείρωση γύρω από τη σημαία.
Χαρακτηριστικές ήταν οι περιπτώσεις διακεκριμένων καλλιτεχνών, εχθρών του καθεστώτος, όπως ο διεθνώς βραβευμένος σκηνοθέτης Τζαφάρ Παναχί, που επέστρεψε στην πατρίδα του από την Ευρώπη για να μοιραστεί τη μοίρα του δοκιμαζόμενου λαού του, παρότι είχε καταδικαστεί ερήμην σε ένα χρόνο φυλάκιση για δυσφήμηση του κράτους.
Το μέτωπο του Λιβάνου
Μ’ αυτά και μ’ αυτά οδηγηθήκαμε στην επισφαλή εκεχειρία, την οποία προσπάθησε από τις πρώτες κιόλας ώρες της εφαρμογής της να ανατινάξει το Ισραήλ με τους σαρωτικούς βομβαρδισμούς στον Λίβανο, που σκότωσαν 254 ανθρώπους και τραυμάτισαν πάνω από 1.000 μέσα σε δέκα λεπτά. Ολόκληρη η υφήλιος καταδίκασε τη νέα «γκαγκστερική» ενέργεια των Ισραηλινών και ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, δήλωσε ξεκάθαρα ότι ο Λίβανος περιλαμβανόταν στη συμφωνία, αλλά ο Τραμπ επέλεξε να καλύψει τον Νετανιάχου, ενισχύοντας τις αμφιβολίες για τη βιωσιμότητα της εκεχειρίας και για τις διαπραγματεύσεις του Ισλαμαμπάντ.
Σε κάθε περίπτωση, οι επιπτώσεις της «Επικής Οργής» που εξελίχθηκε σε Επική Γκάφα απειλούν να είναι πολύ επώδυνες για τον Τραμπ. Οι ανεκδιήγητες δηλώσεις την ημέρα του Καθολικού Πάσχα, που αποκαλούσε τους Ιρανούς ηγέτες «τρελαμένους μπάσταρδους», καλώντας τους να ανοίξουν «τα Fuckin’ Στενά», και οι μετέπειτα απειλές του περί καταστροφής του ιρανικού πολιτισμού προκάλεσαν γενική κατακραυγή. Αρκετοί γερουσιαστές και βουλευτές των Δημοκρατικών, αλλά και κάποια στελέχη των Ρεπουμπλικανών, τον χαρακτήρισαν ψυχικά διαταραγμένο και ζήτησαν την ενεργοποίηση της 25ης Τροπολογίας για να κηρυχθεί έκπτωτος.
Σε δεινή θέση βρίσκεται και ο αλλοπρόσαλλος υπουργός Πολέμου Πιτ Χέγκσεθ, ο οποίος παρομοίαζε την πτώση και τη διάσωση του Αμερικανού αεροπόρου, τη Μεγάλη Παρασκευή και τα ξημερώματα της Κυριακής του Πάσχα, αντίστοιχα, με την Αποκαθήλωση και την Ανάσταση του Χριστού. Αντίθετα, ανεβασμένες αναδεικνύονται οι μετοχές του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς, του μόνου ανώτερου αξιωματούχου που είχε το θάρρος να εκφράσει ενώπιον άλλων στον πρόεδρο τις αντιρρήσεις του για τον πόλεμο.
Τελεσίγραφο στη Συμμαχία – Σε παράπλευρη απώλεια του πολέμου κινδυνεύει να εξελιχθεί το ΝΑΤΟ, αν κρίνει κανείς από τη συνάντηση Τραμπ – Ρούτε, την Τετάρτη, όπου ο Αμερικανός πρόεδρος επανέλαβε τις απειλές για αποχώρηση των ΗΠΑ.
Η επόμενη ημέρα θα είναι δύσκολη και για τον Νετανιάχου. Ηδη βάλλεται από την ισραηλινή αντιπολίτευση για το γεγονός ότι δεν εξασφάλισε κανέναν από τους στόχους του σχετικά με το Ιράν. Στην Αμερική θα ανοίξει συζήτηση για την πολύ ειδική σχέση της με το Ισραήλ, το οποίο στα μάτια πολλών (από μεγάλη μερίδα των Δημοκρατικών μέχρι μέρος των Ρεπουμπλικανών με αντισημιτικά αντανακλαστικά) παρέσυρε τον Τραμπ στον δικό του πόλεμο. Είναι χαρακτηριστικό ότι ένας πολιτικός από το κατεστημένο των Δημοκρατικών, όπως ο κυβερνήτης της Καλιφόρνιας Γκάβιν Νιούσομ, καταλόγισε στο Ισραήλ ότι συμπεριφέρεται ως «κράτος απαρτχάιντ».
Απειλές και κατά ΝΑΤΟ
Οσο για τα αραβικά κράτη του Κόλπου, βρίσκονται μεταξύ σφύρας και άκμονος. Το μεν Ιράν απέδειξε ότι είναι σε θέση να τα διαλύσει ως λειτουργικές κοινωνίες, κάτι που ασφαλώς δεν θα ξεχάσουν, οι δε αμερικανικές βάσεις αποδείχθηκαν όχι ασπίδες ασφαλείας αλλά αλεξικέραυνα δεινών. Στο μεταξύ, η Τεχεράνη προσπαθεί να δελεάσει αυτά τα κράτη προσφέροντάς τους μερίδια συμμετοχής στα διόδια του Ορμούζ, ξεκινώντας από το Ομάν.
Σε πελώρια παράπλευρη απώλεια αυτού του πολέμου κινδυνεύει να εξελιχθεί το ΝΑΤΟ, αν κρίνουμε από τη συνάντηση του Τραμπ με τον γενικό γραμματέα της Συμμαχίας Μαρκ Ρούτε, την Τετάρτη, όπου ο Αμερικανός πρόεδρος επανήλθε στις απειλές για αποχώρηση της Αμερικής, θεωρώντας ότι οι Ευρωπαίοι τον πρόδωσαν πρώτα στη Γροιλανδία και έπειτα στο Ιράν. Ολα δείχνουν ότι η ιρανική κρίση, όποτε και όπως κι αν λήξει, θα παίξει ρόλο καταλύτη σχετικά με το μέλλον του Τραμπ, τη διεθνή θέση της Αμερικής και την υπόσταση της Δύσης.
