Η ασθενής επισκέφθηκε αρχικά τον δρα Μαρκ Σουπιάνο το 2017, επειδή η οικογένειά της ανησυχούσε για την απώλεια της βραχυπρόθεσμης μνήμης της.
Καθώς λάμβανε το ιατρικό ιστορικό της και κατέγραφε τα ζωτικά της σημεία, ο Σουπιάνο –γηρίατρος στο Πανεπιστήμιο της Γιούτα– εντόπισε ένα ανησυχητικό στοιχείο: η αρτηριακή της πίεση ήταν 148/86, υψηλότερη από το φυσιολογικό, παρότι λάμβανε ήδη δύο φάρμακα που προορίζονταν να τη μειώσουν.
Διάφοροι παράγοντες θα μπορούσαν να έχουν συμβάλει σε αυτήν την ένδειξη, μεταξύ των οποίων το αντιφλεγμονώδες φάρμακο που λάμβανε η 78χρονη για τους πόνους της αρθρίτιδας, μια διατροφή πλούσια σε νάτριο και η έλλειψη τακτικής άσκησης. Είχε επίσης αναφέρει στον Σουπιάνο ότι συνήθιζε να πίνει μερικά ποτήρια κρασί κάθε βράδυ.
Αφού ο γιατρός συζήτησε μαζί της τρόπους για να μειώσει τον κίνδυνο, η γυναίκα και ο σύζυγός της γράφτηκαν σε γυμναστήριο. Σταμάτησε να λαμβάνει το αντιφλεγμονώδες και περιόρισε το αλάτι και το αλκοόλ, με αποτέλεσμα οι συστολικές τιμές της αρτηριακής πίεσης να υποχωρήσουν στην περιοχή του 130 έως 140 – επίπεδα που εξακολουθούσαν να χαρακτηρίζονται ως υπέρταση, σύμφωνα με τις οδηγίες που εξέδωσαν αργότερα εκείνη τη χρονιά η Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία και το Αμερικανικό Κολέγιο Καρδιολογίας, αλλά θεωρούνταν πιο αποδεκτά. (Η συστολική πίεση είναι ο ανώτερος αριθμός στην ένδειξη της αρτηριακής πίεσης και ο κλινικά σημαντικότερος.)
Νοητική έκπτωση
Μέχρι το 2019, ωστόσο, η ασθενής είχε διαγνωστεί με ήπια νοητική έκπτωση και τότε άρχιζαν επίσης να εμφανίζονται επιστημονικά στοιχεία που συνέδεαν την υπέρταση –τον ιατρικό όρο για την υψηλή αρτηριακή πίεση– με την άνοια. «Δεν ήμουν τόσο επιθετικός όσο θα έπρεπε», θυμάται ο Σουπιάνο. Πρόσθεσε ένα τρίτο φάρμακο στο θεραπευτικό σχήμα για την υπέρταση και οι μετρήσεις της έπεσαν στο 120 ή και χαμηλότερα. Οι μεταβαλλόμενες οδηγίες για τον έλεγχο της αρτηριακής πίεσης ίσως θυμίζουν σε όσους βρίσκονται σε προχωρημένη ηλικία μια χορευτική μόδα της νιότης τους, το λίμπο και τον στίχο που τραγουδούσε ο Τσάμπι Τσέκερ: «Πόσο χαμηλά μπορείς να πας;».
Για περισσότερο από 25 χρόνια, μια ένδειξη 140/90 ή χαμηλότερη εθεωρείτο φυσιολογική, σύμφωνα με τις οδηγίες της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας και του Αμερικανικού Κολεγίου Καρδιολογίας. Ομως η αναθεώρηση του 2017 εισήγαγε σημαντικές αλλαγές, βασισμένες στα αποτελέσματα της εμβληματικής μελέτης SPRINT, στην οποία συμμετείχαν ενήλικες άνω των 50 ετών με υψηλό καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Η αναθεώρηση του 2017 εισήγαγε σημαντικές αλλαγές, βασισμένες στα αποτελέσματα της μελέτης SPRINT, στην οποία συμμετείχαν ενήλικοι άνω των 50 ετών με υψηλό καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Η μελέτη SPRINT έδειξε ότι η εντατική θεραπεία με στόχο τη μείωση της συστολικής πίεσης κάτω από το 120 περιόρισε σημαντικά τον κίνδυνο εμφράγματος, εγκεφαλικού, άλλων καρδιαγγειακών νοσημάτων και συνολικής θνησιμότητας, ώστε οι ερευνητές διέκοψαν τη μελέτη πρόωρα.
Εκριναν ότι θα ήταν ανήθικο να στερηθεί η μισή ομάδα των συμμετεχόντων τα οφέλη της εντατικής θεραπείας. Ετσι, οι οδηγίες του 2017 συνέστησαν φαρμακευτική αγωγή για όσους έχουν συστολική αρτηριακή πίεση πάνω από 130.
Οι πιο πρόσφατες αναθεωρήσεις, που εκδόθηκαν στα τέλη του περασμένου έτους, ενθαρρύνουν για ακόμη αυστηρότερο έλεγχο. Συνιστούν οι ασθενείς με καρδιαγγειακό κίνδυνο να στοχεύουν σε συστολικές τιμές κάτω από 120 και χαρακτηρίζουν αυτόν τον στόχο «λογικό» ακόμη και για όσους δεν έχουν υψηλό κίνδυνο. Μετρήσεις που πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν φυσιολογικές ορίζονται πλέον ως υπέρταση. Η αρτηριακή πίεση συνήθως αυξάνεται με την ηλικία, διότι «καθώς οι αρτηρίες γίνονται πιο άκαμπτες, η καρδιά πρέπει να αντλεί το αίμα πιο δυνατά», εξηγεί η δρ Ερικα Σπατς, διευθύντρια του προγράμματος προληπτικής καρδιαγγειακής υγείας στην Ιατρική Σχολή του Γέιλ. Από το 2021 έως το 2023, περίπου τα δύο τρίτα των ενηλίκων άνω των 65 ετών είχαν υπέρταση, σύμφωνα με τον τότε ισχύοντα ορισμό.
Ωστόσο, οι πρόσφατες αναθεωρήσεις θα μπορούσαν «να χαρακτηρίσουν πολύ περισσότερους ανθρώπους υπερτασικούς», λέει η δρ Ρίτα Ρέντμπεργκ, καρδιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο.
Καρδιά και εγκέφαλος
Για τον Σουπιάνο, πρόσφατες μελέτες στις ΗΠΑ και στην Κίνα που δείχνουν γνωστικό όφελος από χαμηλότερες τιμές αρτηριακής πίεσης «έχουν γείρει την πλάστιγγα» υπέρ αυτής της προσέγγισης στους ηλικιωμένους. «Ο,τι είναι καλό για την καρδιά είναι καλό και για τον εγκέφαλο», τονίζει, χαρακτηρίζοντας τα ευρήματα αυτά «μοχλό για να δώσουμε στους ανθρώπους μεγαλύτερο κίνητρο να προσέχουν την αρτηριακή τους πίεση. Μπορεί να μη θέλουν να ζήσουν περισσότερο, αλλά θέλουν να διατηρήσουν τη γνωστική τους λειτουργία για περισσότερο χρόνο».
Σχεδόν όλες οι μεγάλες ιατρικές ενώσεις, μεταξύ των οποίων και η Αμερικανική Γηριατρική Εταιρεία (στην οποία ο Σουπιάνο είναι πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου), έχουν στηρίξει τις νεότερες οδηγίες. «Παλαιότερα ήμουν πιο επιεικής με πολλούς από τους ηλικιωμένους ασθενείς μου», αναφέρει ο δρ Τζον Ντόντσον, καρδιολόγος και ερευνητής στο Ιατρικό Κέντρο Langone του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης. «Αν επέλεγα την υπερθεραπεία για την υπέρταση, θα συνέβαιναν άσχημα πράγματα».
Η αρτηριακή πίεση που πέφτει πολύ χαμηλά –υπόταση– μπορεί να προκαλέσει ζάλη και λιποθυμία ή τραυματισμούς από πτώσεις. Τώρα, όμως, λέει ο Ντόντσον, «αντιμετωπίζω τους ηλικιωμένους ασθενείς μου πιο επιθετικά». Παρότι οι μεγαλύτεροι σε ηλικία συμμετέχοντες στη μελέτη SPRINT παρουσίασαν περισσότερους τραυματισμούς από πτώση, το ποσοστό δεν ήταν υψηλότερο σε όσους λάμβαναν εντατική θεραπεία, σε σύγκριση με εκείνους που λάμβαναν την τυπική θεραπεία. Μεταξύ των ατόμων άνω των 75 ετών ήταν περίπου 5% και στις δύο ομάδες.
