ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ – ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ. Αντιφατικά μηνύματα έστειλε εκ νέου ο Αμερικανός πρόεδρος σχετικά με την παραμονή ή όχι των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ κατά τη συνέντευξη Τύπου με τον γενικό γραμματέα της Συμμαχίας Μαρκ Ρούτε, χθες στην Ουάσιγκτον. Παρότι ο Λευκός Οίκος λίγο πριν από τη συνάντηση των δύο ανδρών κατηγόρησε μέσω της εκπροσώπου του εκ νέου τα μέλη του ΝΑΤΟ ότι «γύρισαν την πλάτη» στις ΗΠΑ στον πόλεμο εναντίον του Ιράν, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο αποχώρησης από τη Συμμαχία, ωστόσο, ενώπιον του Μαρκ Ρούτε ο Ντόναλντ Τραμπ ανέφερε ότι οι ΗΠΑ «είναι πολύ περήφανο μέλος του ΝΑΤΟ. Eχουμε εξαιρετική σχέση με τις χώρες του ΝΑΤΟ».
Αναφέρθηκε, μάλιστα, και στην περυσινή απόφαση των συμμάχων για αύξηση των αμυντικών τους δαπανών κατά 5% του ΑΕΠ. «Ηταν μια μεγάλη παραχώρηση. Νομίζω ότι πριν από δύο χρόνια –ακόμα και πριν από ένα χρόνο– κανείς δεν θα το έλεγε αυτό», είπε χαρακτηριστικά.
Παρ’ όλα αυτά, λίγες ώρες πριν από τις συνομιλίες Τραμπ – Ρούτε και εν μέσω νέων απειλών του Αμερικανού προέδρου εναντίον των συμμάχων, δημοσίευμα της Wall Street Journal ανέφερε ότι η κυβέρνηση Τραμπ εξετάζει σχέδιο να «τιμωρήσει» ορισμένα μέλη του ΝΑΤΟ που, κατά την ίδια, δεν στάθηκαν στο πλευρό της στη διάρκεια του πολέμου στο Ιράν. Η πρόταση ίσως περιλαμβάνει μετακίνηση αμερικανικών στρατευμάτων από χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ που θεωρούνται μη χρήσιμες για την πολεμική προσπάθεια κατά του Ιράν και την ανάπτυξή τους σε χώρες που τις υποστηρίζουν. Το σχέδιο θα μπορούσε επίσης να περιλαμβάνει κλείσιμο μιας αμερικανικής βάσης σε τουλάχιστον μία ευρωπαϊκή χώρα, πιθανώς στην Ισπανία ή στη Γερμανία. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, χώρες που θα μπορούσαν να ωφεληθούν, επειδή θεωρούνται υποστηρικτικές, είναι η Πολωνία, η Ρουμανία, η Λιθουανία και η Ελλάδα.
Λίγες ημέρες πριν, άλλωστε, ο Τραμπ είχε γνωστοποιήσει τις προθέσεις του αναφέροντας ότι είναι «αρκετά απογοητευμένος από το ΝΑΤΟ» και πως είναι «ένα στίγμα που δεν θα φύγει ποτέ από το μυαλό μου», ενώ επανέλαβε ότι «το ΝΑΤΟ είναι μια χάρτινη τίγρη», χαρακτηρίζοντας τους Ευρωπαίους «δειλούς», που θα αντιμετωπίσουν «ένα πολύ κακό μέλλον».
Από το 2018, πάντως, ο Ντόναλντ Τραμπ συστηματικά απειλούσε τους συμμάχους και εταίρους για αποχώρηση των ΗΠΑ από τη Συμμαχία. Τότε το ζήτημα αφορούσε την αύξηση των αμυντικών δαπανών εκ μέρους τους. Μετά την περυσινή Σύνοδο Κορυφής στη Χάγη, όταν οι «32» δεσμεύθηκαν για αύξηση των δαπανών κατά 5% του ΑΕΠ –κατ’ απαίτησίν του– ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωνε ικανοποιημένος, αλλά ποτέ όμως δεν δεσμεύθηκε για πλήρη στήριξη είτε της Ουκρανίας, είτε των εταίρων και συμμάχων του.
Τον περασμένο Ιανουάριο, άλλωστε, η κρίση γύρω από το ζήτημα της Γροιλανδίας και της πρόθεσης για προσάρτησή της έφερε το πρώτο μεγάλο «ρήγμα» εντός του ΝΑΤΟ, καθώς οι «31» τάχθηκαν κατά του Τραμπ με άνευ προηγουμένου σθένος. Καταλυτική υπήρξε τότε η συμβολή του Μαρκ Ρούτε και της προσφιλούς «διπλωματίας της κολακείας», για την οποία, ενώ έχει επικριθεί αρκετά, φάνηκε για ακόμα μία φορά να πετυχαίνει τον σκοπό της: τη διατήρηση της συνοχής της Συμμαχίας.
Παρότι η συνοχή διατηρήθηκε, εκείνο που διαβρώθηκε ήταν η εμπιστοσύνη. Το ΝΑΤΟ, θεμελιωμένο στην αρχή της συλλογικής άμυνας, εξαρτάται πάντα από τη βούληση της Ουάσιγκτον να τηρήσει τις δεσμεύσεις της.
Στρατηγική αναθεώρηση
Και για τον λόγο αυτό, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια βαθύτερη στρατηγική αναθεώρηση. Οι συνεχιζόμενες «απειλές» του Τραμπ και οι μονομερείς ενέργειές του –όπως ο πόλεμος στον Κόλπο, χωρίς προηγούμενη διαβούλευση με τους συμμάχους– έχουν ενισχύσει την αίσθηση ότι η εξάρτηση από τις ΗΠΑ αποτελεί πλέον ρίσκο. Ο Φινλανδός πρόεδρος Αλεξάντερ Στουμπ συνόψισε πρόσφατα αυτή τη μεταστροφή με τη φράση «σώστε ό,τι μπορείτε», υποδηλώνοντας ότι η διατλαντική σχέση έχει αλλάξει πλέον θεμελιωδώς.
Ωστόσο, η ευρωπαϊκή «στρατηγική αυτονομία» παραμένει περισσότερο διακαής πόθος, παρά πραγματικότητα, καθώς η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται σε κρίσιμους τομείς από τις ΗΠΑ. Η αμερικανική συμβολή καλύπτει περίπου το ένα τρίτο των απαραίτητων δυνατοτήτων για την άμυνα της ηπείρου, ενώ σχέδια έκτακτης ανάγκης βασίζονται στην ανάπτυξη έως και 300.000 Αμερικανών στρατιωτών.
Στο μεταξύ, παρότι υπάρχει πλέον νομικό «εμπόδιο» για μονομερή αποχώρηση των ΗΠΑ –χωρίς την έγκριση του Κογκρέσου–, κάτι που επετεύχθη στην προηγούμενη διακυβέρνηση Μπάιντεν, όμως, νατοϊκοί διπλωμάτες αναγνωρίζουν ότι στην πράξη ο Τραμπ θα μπορούσε απλώς να αποσύρει δυνάμεις από την Ευρώπη ή να μη συνδράμει, εάν δεχθεί επίθεση μέλος του ΝΑΤΟ. Επομένως, ουσιαστικά θα διέλυε τη Συμμαχία και τις αρχές της.
Η προοπτική αυτή επιταχύνει, εξάλλου, τις ευρωπαϊκές διεργασίες γύρω από την ευρωπαϊκή άμυνα. Παράλληλα, χώρες όπως η Πολωνία εξετάζουν ακόμη και το ενδεχόμενο ανάπτυξης πυρηνικών δυνατοτήτων, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία και η Γερμανία εντείνουν τη συνεργασία τους και τη συμμαχία των λεγόμενων «Ε3» με επίκεντρο την ευρωπαϊκή βοήθεια προς την Ουκρανία, ιδιαίτερα μετά τη λήξη του πολέμου.
