ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ – ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ. Αντιμέτωπη με συνεχιζόμενη περίοδο έντονης αστάθειας στις αγορές ενέργειας βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Ενωση, καθώς αυξάνονται οι ανησυχίες για ελλείψεις καυσίμων, ακόμη και σε κρίσιμους τομείς όπως τα αεροπορικά καύσιμα. Ωστόσο, όπως ξεκαθαρίζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ο ρόλος της παραμένει κυρίως συντονιστικός, με τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. να διατηρούν τον κύριο έλεγχο τόσο των αποθεμάτων όσο και των επιμέρους αποφάσεων.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η ανάγκη για μια πλήρη εικόνα εκ μέρους των Βρυξελλών της τρέχουσας κατάστασης. «Το πιο σημαντικό αυτή τη στιγμή είναι να έχουμε πλήρη εικόνα ανά πάσα στιγμή για το πού βρίσκονται τα κράτη-μέλη», υπογράμμισε σήμερα στην ενημέρωση των ανταποκριτών στις Βρυξέλλες η εκπρόσωπος της Επιτροπής, Αννα Κάιζα Ιτκόνεν.
Μέσω της Ομάδας Συντονισμού Πετρελαίου η Επιτροπή συγκαλεί τακτικές συναντήσεις, ώστε να συλλέγει δεδομένα και να διασφαλίζει συντονισμένη αντίδραση. Μια τέτοια νέα συνάντηση της εν λόγω Ομάδας πρόκειται να πραγματοποιηθεί αύριο, ενώ η Ομάδα Συντονισμού Φυσικού Αερίου θα συνεδριάσει την Πέμπτη.
Η κατάσταση, πάντως, είναι πιο σύνθετη στον τομέα των αεροπορικών καυσίμων.
Οπως εξήγησε η ίδια με αφορμή και την τρέχουσα κρίση που αντιμετωπίζουν αρκετά αεροδρόμια στην Ευρώπη, «τα καύσιμα αεροσκαφών βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε ιδιωτικές συμβάσεις μεταξύ αεροπορικών εταιρειών και προμηθευτών, κάτι που δεν συντονίζεται από εμάς». Αυτό σημαίνει ότι η Επιτροπή δεν έχει άμεση εικόνα ή έλεγχο στις επιμέρους ροές εφοδιασμού.
Σχετικά με τα στρατηγικά αποθέματα
Παρά τους περιορισμούς, η Ε.Ε. διαθέτει θεσμικά «εργαλεία» για την αντιμετώπιση κρίσεων στη βάση και της προηγούμενης εμπειρίας του 2022.
Βάσει του ευρωπαϊκού πλαισίου, τα κράτη-μέλη υποχρεούνται να διατηρούν στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου, που καλύπτουν τουλάχιστον 90 ημέρες κατανάλωσης, αν και η σύνθεσή τους διαφέρει.
Απαντώντας σε σχετική ερώτηση της «Κ» η Ιτκόνεν σημείωσε ότι «η σύνθεση των αποθεμάτων έκτακτης ανάγκης (π.χ. βενζίνη, κηροζίνη ή άλλα προϊόντα) αποφασίζεται από κάθε κράτος-μέλος και μπορεί να ποικίλλει σημαντικά».
Σε περίπτωση κρίσης, τα αποθέματα μπορούν να απελευθερωθούν σε εθνικό, ευρωπαϊκό ή διεθνές επίπεδο, σε συνεργασία με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA).
«Οι αποφάσεις για την απελευθέρωση αποθεμάτων μπορούν να ληφθούν σε εθνικό, ευρωπαϊκό ή διεθνές επίπεδο», εξήγησε, τονίζοντας εκ νέου τον συντονιστικό ρόλο της Επιτροπής.
Η πρόσφατη συντονισμένη απελευθέρωση της 11ης Μαρτίου –μετά τη σχετική απόφαση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας– αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: συνολικά 400 εκατομμύρια βαρέλια διοχετεύθηκαν στην αγορά, με σημαντική συμβολή από τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. Η Ενωση, που καταναλώνει περίπου το 10% της παγκόσμιας ζήτησης πετρελαίου, βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε χώρες όπως η Γερμανία, η Ιταλία και η Γαλλία τόσο ως προς την κατανάλωση όσο και ως προς τα αποθέματα.
Είκοσι από τα 27 κράτη-μέλη συνέβαλαν στη συντονισμένη απελευθέρωση πετρελαίου του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, συνολικά 91,7 εκατομμύρια βαρέλια. Συγκεκριμένα, η Γερμανία απελευθέρωσε 19,5 εκατομμύρια βαρέλια, ακολουθούμενη από τη Γαλλία (14,6), την Ισπανία (11,6) και την Ιταλία (10).
Παρά τη σημαντική αυτή «ασπίδα», τα αποθέματα δεν αποτελούν μακροπρόθεσμη λύση. Εκτιμάται ότι οι ποσότητες που έχουν ήδη απελευθερωθεί επαρκούν για περίπου πέντε μήνες, γεγονός που εντείνει την ανάγκη για πρόσθετα μέτρα.
Σύντομα η παρουσίαση της «εργαλειοθήκης»
Σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προετοιμάζει νέα παρέμβαση. «Εργαζόμαστε με πλήρη επίγνωση της επείγουσας κατάστασης και θα παρουσιάσουμε τα μέτρα μόλις είναι έτοιμα», δήλωσε η Αννα Κάιζα Ιτκόνεν αναφερόμενη στην παρουσίαση της πολυαναμενόμενης «εργαλειοθήκης» για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών ενέργειας.
Παράλληλα, εξετάζονται προτάσεις όπως επιβολή πανευρωπαϊκού φόρου στα υπερκέρδη των ενεργειακών επιχειρήσεων, κατά το πρότυπο των μέτρων του 2022, που ζητούν από την Κομισιόν πέντε κράτη-μέλη, ανάμεσά τους η Γερμανία, η Ιταλία και η Ισπανία.
Την ίδια ώρα, όπως υπενθυμίζει η Επιτροπή, υπάρχουν ήδη διαθέσιμα «εργαλεία» σε εθνικό επίπεδο: κοινωνικά τιμολόγια, προσωρινές ρυθμίσεις τιμών και μέτρα για τη στήριξη ευάλωτων νοικοκυριών. Ομως, τα μέτρα αυτά θα πρέπει να είναι «βραχυπρόθεσμα», ενώ η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον συντονισμό.
«Το πιο σημαντικό είναι όλα τα μέτρα να λαμβάνονται με συντονισμένο τρόπο», κατέληξε η εκπρόσωπος της Κομισιόν συνοψίζοντας μια βασική «πρόκληση» για την Ευρωπαϊκή Ενωση σε μια περίοδο ενεργειακής αβεβαιότητας και ενώ τα κράτη-μέλη ήδη λαμβάνουν εθνικά μέτρα έκτακτης ανάγκης.
Η Ιταλία, η Πολωνία και η Ισπανία έχουν, για παράδειγμα, μειώσει τους φόρους στα καύσιμα, ενώ η Πολωνία έχει περιορίσει τον ΦΠΑ και τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης, προκαλώντας απώλειες εσόδων, που ανέρχονται σε περίπου 370 εκατ. ευρώ μηνιαίως.
Οι Βρυξέλλες ανησυχούν ότι η έλλειψη συντονισμού εν μέσω λήψης εθνικών, μεμονωμένων μέτρων μπορεί να οδηγήσει σε στρεβλώσεις στην ενιαία αγορά, να ενισχύσει ανισορροπίες μεταξύ των οικονομιών της Ε.Ε. και να υπονομεύσει τη συνολική αποτελεσματικότητα της ευρωπαϊκής απάντησης. Επιπλέον, γενικευμένες παρεμβάσεις ενδέχεται να αυξήσουν τη ζήτηση υπέρμετρα, ενισχύοντας περαιτέρω τον πληθωρισμό, αντί να τον περιορίσουν.
