Ο Τζον ΜακΝίλ ήταν προετοιμασμένος για το χειρότερο όταν τηλεφώνησε στον μελλοντικό του εργοδότη. Δεν είχε ακόμη ξεκινήσει επίσημα τη δουλειά του ως πρόεδρος στην Tesla, αλλά ήδη καλούσε τον διευθύνοντα σύμβουλο, Eλον Μασκ, για να του πει ότι είχε κάνει ένα λάθος.
Λίγες εβδομάδες νωρίτερα, σε συνέντευξη στα γραφεία της SpaceX στην Καλιφόρνια, ο Μασκ του είχε πει ότι η εταιρεία ηλεκτρικών αυτοκινήτων δυσκολευόταν να πιάσει τους τριμηνιαίους στόχους της. Οταν ο ΜακΝίλ το διερεύνησε, ανακάλυψε ότι χιλιάδες υποψήφιοι πελάτες είχαν κάνει test drive, αλλά δεν υπήρξε κάποια επικοινωνία στη συνέχεια.
Παρότι δεν είχε ακόμη αναλάβει επίσημα τα καθήκοντά του, πρότεινε στο προσωπικό να επικοινωνήσει πρώτα με αυτούς τους πελάτες πριν οργανώσει νέες δοκιμές. Οι πωλήσεις εκτοξεύθηκαν.
«Πρέπει να σου ζητήσω συγγνώμη», είπε στον Μασκ. «Πήρα μια απόφαση για τη δική σου επιχείρηση, ενώ ήταν δική σου αρμοδιότητα».
Ο Μασκ έμεινε σιωπηλός. Ο ΜακΝίλ, μη γνωρίζοντας ότι ο Μασκ συχνά παραμένει σιωπηλός για μεγάλα χρονικά διαστήματα, θεώρησε ότι τον ειχε κάνει «έξαλλο». Ξαφνικά, ο Μασκ έσπασε τη σιωπή: «Θα ταιριάξεις εδώ μια χαρά».
Ο Μασκ έχει τη φήμη δύσκολου εργοδότη, με απρόβλεπτη συμπεριφορά και τάση για αιφνιδιαστικές απολύσεις. Οι εταιρείες του χαρακτηρίζονται από συνεχείς αλλαγές στελεχών, καθώς οι εργαζόμενοι καλούνται να ανταποκριθούν σε εξαντλητικά και διαρκώς μεταβαλλόμενα χρονοδιαγράμματα.
Για πολλούς, ωστόσο, αξίζει τον κόπο: η εργασία σε εταιρεία του Μασκ θεωρείται εμπειρία ζωής, με τη δυνατότητα συμμετοχής σε φιλόδοξα πρότζεκτ που δύσκολα θα υλοποιούνταν από άλλες βιομηχανίες τεχνολογίας.
Οσοι παραμένουν αρκετά ώστε να «ωριμάσουν» οι μετοχές τους, μπορεί να αποκομίσουν τεράστια οικονομικά οφέλη. Η Tesla αποτιμάται σε πάνω από 1 τρισ. δολάρια, ενώ η SpaceX αναμένεται να εισαχθεί στο χρηματιστήριο με αντίστοιχη αποτίμηση.
Για να επιβιώσει κανείς σε αυτό το περιβάλλον, χρειάζεται να αντέξει δραστικές περικοπές. Οι εταιρείες του Μασκ λειτουργούν με εξαιρετικά μικρές ομάδες αλλά και αιφνίδιες αλλαγές στρατηγικής.
Απαιτείται επίσης βαθιά κατανόηση του ίδιου του Μασκ. Ο ΜακΝίλ, στα τρία χρόνια που εργάστηκε δίπλα του, έμαθε να προσαρμόζεται στο βασικό του κίνητρο. «Οταν ρώτησα τον Μασκ τι σημαίνει για αυτόν επιτυχία, μου είπε: να φτάσω στο σημείο να δουλεύω μόνο μία μέρα την εβδομάδα στην Tesla, ώστε να επιστρέψω στην πρώτη μου αγάπη, που είναι οι πύραυλοι».
Ρίσκο, ταχύτητα και «αναστρέψιμες αποφάσεις»
Τα επόμενα χρόνια, και άλλες εταιρείες ενδέχεται να υιοθετήσουν αντίστοιχες επιθετικές πρακτικές, επιδιώκοντας να αντιγράψουν την επιτυχία του Μασκ.
Οπως επισημαίνει ο Ντέιβιντ Λάρκερ, καθηγητής στη Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων του Στάνφορντ, όταν «προσπαθείς να λύσεις κάτι που δεν έχει λυθεί ποτέ πριν, υπάρχουν τεράστια τεχνολογικά και γνωσιακά κενά. Ισως, λοιπόν, μια λιγότερο τυπική κουλτούρα και η ελευθερία να παρεκκλίνουν οι άνθρωποι από την πεπατημένη να είναι ακριβώς αυτό που χρειάζεται».
Ωστόσο, κάθε εταιρεία είναι διαφορετική, όπως σημείωσε, θέτοντας το ερώτημα κατά πόσο μπορεί να λειτουργήσει σε έναν πιο συμβατικό οργανισμό η λογική του να «μη σέβεσαι την ιεραρχία».
Οπως εξηγεί ο ΜακΝίλ, σε ένα τέτοιο περιβάλλον οι παραδοσιακοί τρόποι σκέψης μπορούσαν εύκολα να δημιουργήσουν προβλήματα, ενώ η ανάληψη ρίσκου συχνά επιβραβευόταν, φέρνοντας τα στελέχη αντιμέτωπα με μια λεπτή ισορροπία.
Συχνά, οι αποφάσεις που μπορούσαν να οδηγήσουν στις μεγαλύτερες επιτυχίες ήταν και εκείνες με το μεγαλύτερο ενδεχόμενο αποτυχίας. Ο ίδιος υιοθέτησε μια προσέγγιση που επέτρεπε τέτοια ρίσκα, υπό την προϋπόθεση ότι ήταν αναστρέψιμα – μια «πόρτα δύο κατευθύνσεων», όπως την περιέγραφε.
Αυτή η ευελιξία, όπως ανέφερε, ήταν απαραίτητη, καθώς στην Tesla ο Μασκ έδινε προτεραιότητα στην ταχύτητα, επιδιώκοντας ανταγωνιστικό πλεονέκτημα μέσω της άμεσης λήψης αποφάσεων.
«Το πλεονέκτημά μας θα προκύψει από το ότι παίρνουμε αποφάσεις πιο γρήγορα από οποιονδήποτε άλλον», συνήθιζε να λέει ο Μασκ, σύμφωνα με τον ΜακΝίλ, συνιδρυτή της DVx Ventures.
Από τον Τζομπς στον Ζούκερμπεργκ
Αυτή η δυναμική, «σκληροπυρηνική» νοοτροπία της Σίλικον Βάλεϊ είχε ήδη εκφραστεί επί Στιβ Τζομπς και αποκρυσταλλώθηκε από τον διευθύνοντα σύμβουλο της Meta, Μαρκ Ζούκερμπεργκ, ο οποίος έκανε ευρέως γνωστό το μότο «κινήσου γρήγορα και σπάσε πράγματα».
Ο Ντέιβιντ Λάρκερ επισημαίνει ότι μια τέτοια απαιτητική κουλτούρα προσελκύει συγκεκριμένο τύπο εργαζομένων και δεν είναι απαραίτητα εύκολο να επεκταθεί σε μεγαλύτερη κλίμακα.
«Νομίζω ότι μπορεί να είναι πολύ σκληρός στις διατυπώσεις του. Κάποιοι ανταποκρίνονται σε αυτό, ενώ άλλοι όχι», ανέφερε για τον Μασκ, υπογραμμίζοντας παράλληλα και τον κίνδυνο εξουθένωσης. «Οι άνθρωποι επιλέγουν μόνοι τους να μπουν σε τέτοια περιβάλλοντα».
Ο χώρος εργασίας της Tesla έχει επίσης βρεθεί στο επίκεντρο καταγγελιών για σεξουαλική παρενόχληση και ρατσισμό, όπως αποτυπώνονται σε αγωγές και άλλες προσφυγές. Ο Μασκ έχει δηλώσει ότι η εταιρεία «δεν θα επιδιώξει ποτέ να κερδίσει μια δίκαιη υπόθεση εναντίον της, ακόμη κι αν είναι πιθανό να επικρατήσει», αλλά και ότι «δεν θα συμβιβαστεί ποτέ σε μια άδικη υπόθεση, ακόμη κι αν είναι πιθανό να χάσει». Σύμφωνα με το Reuters, η εταιρεία κατέληξε σε εξωδικαστικούς συμβιβασμούς σε υποθέσεις φυλετικών διακρίσεων το 2024 και το 2025.
Η συνεργασία με τον Μασκ απαιτεί έναν βαθμό «διαχωρισμού» και ψυχραιμίας. Δεν είναι λίγες οι φορές που έχει αντικρούσει δημόσια στελέχη των εταιρειών του, εντείνοντας την αβεβαιότητα σε οργανισμούς όπου πραγματοποιούνται συχνά αλλαγές προσωπικού.
Κατά τον ΜακΝίλ, οι εταιρείες του Μασκ λειτουργούν με μια κουλτούρα έντονης κριτικής αξιολόγησης. Οταν, όμως, τα λάθη συσσωρεύονται και αρχίζουν να έχουν επιπτώσεις, τότε η αντίδραση είναι άμεση.
«Ο Ελον παρακολουθούσε την ποιότητα των αποφάσεων που λαμβάνονταν και αποφάσιζε αν μπορούσε να εμπιστευτεί την κρίση σου», ανέφερε. «Αν ήσουν σωστός πιο συχνά απ’ ό,τι λάθος, ήσουν ασφαλής». «Αν όμως τα λάθη σου προκαλούσαν ζημιά, τότε κινούνταν εξαιρετικά γρήγορα», πρόσθεσε ο ΜακΝίλ.
Το διοικητικό στιλ του Μασκ δεν έχει αποδειχθεί πάντοτε επιτυχημένο, όπως φάνηκε και από την πρωτοβουλία U.S. DOGE Service. Παρουσιάστηκε αρχικά ως σχέδιο εξοικονόμησης τρισεκατομμυρίων σε δημόσιες δαπάνες, αλλά κατέληξε σε μια μη δημοφιλή προσπάθεια που δεν πέτυχε τον στόχο της για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα του κράτους.
«Το μυστικό συστατικό»
Ο ίδιος υποστηρίζει ότι ο Μασκ τον επέλεξε ακριβώς επειδή δεν προερχόταν από τον χώρο της αυτοκινητοβιομηχανίας. Η Tesla έφτασε τελικά να ξεπερνά σε αποτίμηση την Toyota, τη Volkswagen, τη Ford και την General Motors μαζί.
Η γραφειοκρατία ήταν σχεδόν ανύπαρκτη, ενώ, όπως αναφέρει, κυριαρχούσε η λογική «μη σέβεσαι την ιεραρχία».
Οπου η καινοτομία ευδοκιμεί, οι ηγεσίες έχουν δημιουργήσει τον απαραίτητο χώρο για να αναπτυχθεί. Ο Μασκ, σύμφωνα με τον ίδιο, είχε την ικανότητα να εντοπίζει αυτές τις ευκαιρίες. «Αυτή η εβδομαδιαία αίσθηση επείγοντος είναι το μυστικό συστατικό», αναφέρει. «Στην πραγματικότητα, είναι το βασικό στοιχείο που κάνει όλο το σύστημα να λειτουργεί».
Σε εκείνες τις περιόδους, ο Μασκ είχε διαρκή παρουσία, πραγματοποιώντας συχνές συσκέψεις, θέτοντας ερωτήματα στους εργαζομένους και, πολλές φορές, πιέζοντας για επιτάχυνση των χρονοδιαγραμμάτων. Παράλληλα, για όσους επιδίωκαν να εξελιχθούν, ήταν κρίσιμο να εργάζονται σε τομείς που βρίσκονταν στο επίκεντρο της προσοχής του.
Πιεστικές, διαδοχικές ερωτήσεις
«Είναι εκείνος που καθορίζει ποια είναι τα δύο ή τρία υπαρξιακά ζητήματα της εταιρείας», σημείωσε ο ΜακΝίλ. Και εστιάζει σε αυτά, μετατρέποντάς τα σε αντικείμενο συνεχών ελέγχων προόδου, που συχνά περιλαμβάνουν πιεστικές, διαδοχικές ερωτήσεις.
Για όσους εργάζονται πάνω σε αυτούς τους κρίσιμους τομείς, όπως λέει, «αυτό σημαίνει ότι θα περνάς πολύ χρόνο με τον Ελον».
Ωστόσο, οι ίδιοι εργαζόμενοι δεν θα πρέπει να εκπλήσσονται όταν, από τη μια μέρα στην άλλη, το ενδιαφέρον του Μασκ μετατοπίζεται αλλού. Ο ΜακΝίλ γνωρίζει καλά αυτή την εμπειρία, παραδεχόμενος ότι τον ενοχλεί να βλέπει την Tesla να απομακρύνεται από ορισμένα οχήματα για να στραφεί στα ρομπότ.
«Εχω συναισθηματική σύνδεση. Κοπιάσαμε, ιδρώσαμε, επενδύσαμε σε αυτά», ανέφερε. «Εκείνος όχι. Εχει μια απόλυτα ψυχρή, σχεδόν κλινική προσέγγιση στο να κόβει το παρελθόν και να προχωρά στο μέλλον».
