Σε βίντεο από το εσωτερικό του «Ωρίωνα», της διαστημοσυσκευής που μεταφέρει τους τέσσερις αστροναύτες της αποστολής «Αρτεμις ΙΙ» –τρεις άνδρες και μία γυναίκα- έως τη Σελήνη, βλέπουμε ένα iPhone να αιωρείται σε συνθήκες μικροβαρύτητας. Το 1972, η τελευταία φορά που στελεχωμένη αποστολή της NASA πήγε στη Σελήνη (ήταν το «Απόλλων 17»), το iPhone ήταν κάτι παντελώς άγνωστο. 
Για όλους εμάς σήμερα, τους μη ειδικούς, η εικόνα ενός iPhone στο Διάστημα, έτοιμου να ταξιδέψει και αυτό έως τη Σελήνη, έχει κάτι οικείο και την ίδια στιγμή μάς υπενθυμίζει ότι σχεδόν τίποτα δεν είναι ίδιο με την κούρσα του Διαστήματος της δεκαετίας του ’60. Κάτι όμως παραμένει ίδιο και απαράλλαχτο: ο άνθρωπος. Oπως και τότε, έτσι και σήμερα, άνθρωποι, όπως όλοι εμείς, βρίσκονται «εκεί πάνω», εκτεθειμένοι στο πιο εχθρικό περιβάλλον: το Διάστημα.
Στο βαθύ Διάστημα
Καθώς γράφονται τούτες οι αράδες, η αποστολή «Αρτεμις», αφού πέρασε μία ημέρα σε τροχιά γύρω από τη Γη, από τις 3.30 περίπου τα ξημερώματα (ώρα Ελλάδας) της Παρασκευής, με τη βοήθεια του πυραυλικού συστήματος ώθησης trans-lunar injection, πλέον έχει ξανοιχτεί στο βαθύ Διάστημα.
Ας μην έχει κανένας την παραμικρή αμφιβολία: είναι ένα εξαιρετικά μακρινό ταξίδι. Συνήθως, οι απεικονίσεις που δίνονται είναι εντελώς παραπλανητικές. Στην πραγματικότητα όμως, μέσα σε αυτά τα 384.400 χιλιόμετρα που χωρίζουν τη Γη από τη Σελήνη θα μπορούσαν να χωρέσουν, κολλητά ο ένας δίπλα στον άλλο, και οι επτά άλλοι πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος!
Ενα τεχνικό πρόβλημα με την τουαλέτα του διαστημικού σκάφους παρουσιάστηκε με το «καλημέρα» (οι αποστολές «Απόλλων» ΔΕΝ είχαν τουαλέτα…) αλλά αντιμετωπίστηκε, και όπως δήλωσε ο Τζάρεντ Αϊζακμαν, ο διευθυντής της NASA, «οι αστροναύτες είναι όλοι σώοι και είναι ασφαλείς και το ηθικό τους είναι πολύ υψηλό».
Το εσωτερικό του «Ωρίωνα» έχει χωρητικότητα 9,34 κυβικών μέτρων, περίπου το μέγεθος δύο μίνι βαν. Συγκριτικά με τις αποστολές «Απόλλων» (που είχαν τριμελές πλήρωμα), ο «Ωρίων» έχει σχεδόν 60% περισσότερο χώρο.
Και οι τέσσερις αστροναύτες κάνουν τα πάντα εκεί μέσα. Κοιμούνται σε υπνόσακους που είναι δεμένοι στα τοιχώματα της διαστημοσυσκευής – και προβλέπεται να κοιμούνται ένα οκτάωρο. Για δέκα μέρες δεν θα πλένονται αλλά θα καθαρίζονται με στεγνό σαμπουάν και υγροσάπουνο, ενώ θα φορούν τα ίδια ρούχα για να μην προστεθεί επιπλέον βάρος στο σκάφος. Είναι υποχρεωμένοι να γυμνάζονται μισή ώρα την ημέρα για να μην ατροφήσουν οστά και μύες εξαιτίας της μηδενικής βαρύτητας.
«Τα πρωτόκολλα ασφαλείας σήμερα είναι πολύ αυστηρότερα και η τεχνολογία ασύγκριτα πιο εξελιγμένη», λέει η Ανεζίνα Σολωμονίδου από το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος, η οποία έχει παρακολουθήσει στενά το πρόγραμμα «Αρτεμις» και εκπροσωπεί την Ελλάδα στην ESA, στις διάφορες επιτροπές εξερεύνησης του φεγγαριού και του Αρη. «Εχουμε δεκαετίες εμπειρίας, έχουμε μάθει από επιτυχίες αλλά και από τραγωδίες, και αυτό έχει αλλάξει ριζικά τον τρόπο που σχεδιάζονται οι αποστολές. Στις αποστολές “Απόλλων” υπήρχε μεγαλύτερο ρίσκο και ίσως μεγαλύτερη αποδοχή του ρίσκου λόγω της εποχής και της πίεσης του ανταγωνισμού.
Σήμερα η φιλοσοφία είναι διαφορετική. Η ασφάλεια προηγείται, οι έλεγχοι είναι πολλαπλοί και τα συστήματα έχουν εφεδρείες. Παρ’ όλα αυτά, κάθε διαστημική αποστολή παραμένει υψηλού κινδύνου. Το Διάστημα, όσο υπέροχα όμορφο και αν είναι, είναι και ένα εξαιρετικά δύσκολο πεδίο για τον άνθρωπο.
Ευτυχώς σήμερα είμαστε πολύ καλύτερα προετοιμασμένοι». Αύριο Δευτέρα 6 Απριλίου, βάσει του προγράμματος, θα πραγματοποιηθεί η περιφορά του «Ωρίωνα» γύρω από τη Σελήνη. Η επιστροφή στη Γη –για την ακρίβεια: το splash στον Ειρηνικό Ωκεανό με ειδικά αλεξίπτωτα– έχει υπολογιστεί να γίνει την Παρασκευή 10 Απριλίου.
Καθ’ όλη τη διάρκεια αυτών των δέκα ημερών, οι τέσσερις αστροναύτες θα πραγματοποιούν δοκιμαστικές εργασίες, ενώ θα είναι οι πρώτοι άνθρωποι που θα παρατηρήσουν με τόση λεπτομέρεια την αθέατη πλευρά της Σελήνης. Τα 41 λεπτά που θα διαρκέσει αυτό θα διακοπεί η επικοινωνία με τη Γη.
Γήινες αγωνίες
Είναι μια ιστορική στιγμή από κάθε άποψη. Αλλά η ειδησεογραφία είναι, αναπόφευκτα, επικεντρωμένη στα γήινα προβλήματά μας – που δεν είναι λίγα. Οχι τυχαία, στο περιοδικό The Atlantic Monthly ο Ρος Αντερσεν δημοσιεύει εκτενές ρεπορτάζ με τον τίτλο: «Γιατί κανένας δεν συνειδητοποιεί ότι επιστρέφουμε στη Σελήνη;». «Η αποστολή “Αρτεμις ΙΙ” ήρθε φαινομενικά από το πουθενά», γράφει. «Τον Ιανουάριο, λίγες εβδομάδες πριν από μια εκτόξευση που αναβλήθηκε, άρχισα να ρωτάω φίλους αν ανυπομονούσαν. Ελάχιστοι είχαν ιδέα τού τι συνέβαινε. “Επιστρέφουμε στο φεγγάρι;” ρωτούσαν με αυτό το είδος της χλιαρής έκπληξης που θα εξέφραζε κάποιος αν του έλεγαν ότι ο τελικός του ποδοσφαίρου είναι σε μία εβδομάδα. Το όλο ζήτημα το αντιπαρήλθαν. “Για πες τώρα, πώς είναι τα παιδιά;”».
Δεν θα έπρεπε να μας εκπλήσσει αυτή η αδιαφορία. Εδώ και καιρό ο πλανήτης περνάει δύσκολα, με αποκορύφωμα τον πόλεμο του Τραμπ στο Ιράν. Επίσης, η ανθρωπότητα το έχει «ξαναδεί το έργο», ακόμα κι αν πολλοί από εμάς δεν το ζήσαμε ζωντανά. Να θυμίσουμε κάπου εδώ ότι στην ταινία «Απόλλων 13» βλέπουμε ότι ο κόσμος αδιαφορούσε ήδη από το 1970 για τις αποστολές που ακολούθησαν την πρώτη ιστορική προσσελήνωση το 1969. Γιατί να δείξει τώρα μεγαλύτερο ενδιαφέρον που η «Αρτεμις ΙΙ» δεν θα προσσεληνωθεί καν; Επειδή για πρώτη φορά φτάνει έως το φεγγάρι γυναίκα ή Αφροαμερικανός ή Καναδός; Φαίνεται πως οι πρωτιές αυτές δεν αρκούν. Η επόμενη προσσελήνωση πάντως υπολογίζεται να γίνει σε περίπου δύο χρόνια, με την αποστολή «Αρτεμις IV».
Ενα καίριο ερώτημα είναι όμως αν θα είναι οι Αμερικανοί που θα προσσεληνωθούν πρώτοι ή οι Κινέζοι. Στη διεθνή επιστημονική κοινότητα είναι διάχυτη η πεποίθηση ότι, σε αντίθεση με τους Σοβιετικούς το 1969, οι Κινέζοι θα προλάβουν τους Αμερικανούς.
Το βέβαιο είναι ότι αυτή τη φορά ο άνθρωπος επιστρέφει στο φεγγάρι όχι για να καρφώσει μια σημαία και να μαζέψει πέτρες, αλλά για να μείνει και να εκμεταλλευθεί το έδαφος και το υπέδαφος του δορυφόρου μας, να εγκαταστήσει διαστημικούς σταθμούς. Αυτό θα πάρει πολύ χρόνο, αλλά, όταν συμβεί, οπωσδήποτε θα τραβήξει την προσοχή του κόσμου – και για έναν ακόμα λόγο: το πολιτικό θρίλερ της διεκδίκησης των σεληνιακών εδαφών μεταξύ των διαφορετικών κρατών. Υπάρχουν και οι φωνές εκείνες που ρωτούν προς τι τόσα χρήματα στην εξερεύνηση του Διαστήματος τη στιγμή που η Γη χρειάζεται την άμεση φροντίδα μας.
Τι μαθαίνουμε
Επ’ αυτού, η Ανεζίνα Σολωμονίδου σχολιάζει: «Είναι κάτι που συχνά δεν γίνεται αρκετά κατανοητό: η συγκριτική πλανητική επιστήμη λειτουργεί και προς τις δύο κατευθύνσεις. Από τη Γη καταλαβαίνουμε άλλους κόσμους αλλά και από άλλους κόσμους καταλαβαίνουμε καλύτερα τη Γη. Είναι μια αλληλεγγύη πληροφορίας, ένα συνεχές “πηγαινέλα” γνώσης. Για παράδειγμα, μελετώντας τον Αρη, βλέπουμε τι μπορεί να συμβεί σε έναν πλανήτη που χάνει την ατμόσφαιρά του.
Μελετώντας τον Τιτάνα, με την πυκνή ατμόσφαιρα και τα υγρά σώματα στην επιφάνειά του, κατανοούμε καλύτερα πώς μπορεί να έμοιαζε η αρχαϊκή Γη. Και να το πούμε ξεκάθαρα: δεν υπάρχει Plan B, δηλαδή Planet B. Δεν υπάρχει δεύτερος πλανήτης έτοιμος να μας φιλοξενήσει. Ο νούμερο ένα στόχος είναι η προστασία της Γης και για αυτό οι διαστημικές αποστολές δεν είναι απόδραση από έναν πλανήτη που καταστρέφεται, αλλά ένα εργαλείο κατανόησης. Μας βοηθούν να αντιληφθούμε πόσο εύθραυστο είναι το κλίμα, πόσο μοναδικές είναι οι συνθήκες που επέτρεψαν την ύπαρξη ζωής εδώ και πόσο γρήγορα μπορούμε να διαταράξουμε αυτή την ισορροπία».
