Τι ακριβώς κάνει το Ισραήλ; Η πολιτική του αέναου πολέμου που ακολουθεί ο πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου αρχικά στη Γάζα, στη συνέχεια στη Δυτική Οχθη και μετά στο Ιράν και στον Λίβανο μοιάζει να έχει απήχηση στο εσωτερικό της χώρας, ενώ την απομονώνει διεθνώς. Το τραύμα της 7ης Οκτωβρίου 2023 με τις επιθέσεις της Χαμάς έχει οδηγήσει σε δεξιά στροφή την ισραηλινή κοινωνία, που νιώθει περικυκλωμένη από υπαρξιακές απειλές.
Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η πλειονότητα των πολιτών συμφωνεί με τη συχνά αυτοκαταστροφική πολιτική της κυβέρνησης, ακόμη και με τον νόμο που ψηφίστηκε αυτήν την εβδομάδα για την εφαρμογή της θανατικής ποινής εις βάρος (αποκλειστικά) Παλαιστίνιων τρομοκρατών. Ανάλογα με τη δημοσκόπηση και τη χρονική συγκυρία, το ποσοστό όσων τάσσονται υπέρ της εκτέλεσης των Παλαιστίνιων τρομοκρατών κυμαίνεται από 60% έως 81%.
Θα μας βλάψει – «Κάνουμε κάτι που είναι εντελώς αντίθετο με την παγκόσμια τάση, ενάντια στις κοινές αξίες των δημοκρατιών και της Ευρωπαϊκής Eνωσης. Αυτό θα μας βλάψει, θα πλήξει τις εξωτερικές σχέσεις μας», λέει ο Γιοάβ Σαπίρ, καθηγητής Νομικής στο Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ.
Ο ακροδεξιός εταίρος του Νετανιάχου, Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ, άνοιξε σαμπάνια μετά την έγκριση της διάταξης, που αποτέλεσε άλλωστε μετεκλογική προϋπόθεση για να συμμετάσχει στην κυβέρνηση. Εμφανίστηκε στη Βουλή με καρφίτσα που απεικόνιζε μια θηλιά και διεκήρυξε: «Γράψαμε Ιστορία! Υποσχεθήκαμε. Και το κάναμε πράξη». (Σημειωτέον οι Ισραηλινοί γιατροί διά της συνδικαλιστικής τους ένωσης αρνήθηκαν να χορηγήσουν θανατηφόρες ενέσεις σε μελλοθανάτους, με αποτέλεσμα οι επικείμενες εκτελέσεις να πρέπει να εφαρμοστούν δι’ απαγχονισμού – εξ ου και η θηλιά.)
Ποιος αντιδρά;
Υπάρχει προοδευτική αντίδραση σε όσα συμβαίνουν στη χώρα; Ναι, υπάρχει, όχι μόνο μέσα στην Κνέσετ, στα έδρανα της μειοψηφίας, αλλά και στην κοινωνία των πολιτών, καθώς και στην εβραϊκή διασπορά. Παράλληλα ευρωπαϊκές χώρες και διεθνείς οργανισμοί, όπως η Διεθνής Αμνηστία και το Συμβούλιο της Ευρώπης, εκφράζουν τον αποτροπιασμό τους για την οπισθοδρόμηση του Ισραήλ στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και απειλούν με κυρώσεις. Εγκλημα πολέμου χαρακτήρισε την εφαρμογή του νόμου ο Φόλκερ Τουρκ, ύπατος αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.
Πρώτος ο κεντρώος ηγέτης της αντιπολίτευσης Γιαΐρ Λαπίντ αποκάλεσε τον νόμο «παράδοση στη Χαμάς» και πρόσθεσε: «Δεν είμαστε σαν τη Χαμάς. Είμαστε το ακριβώς αντίθετο της Χαμάς. Δεν δημιουργήσαμε το εβραϊκό κράτος για να υιοθετούμε τις ηθικές αρχές του φανατικού Ισλάμ. Αυτός ο νόμος λέει: Αν έρθουν να μας δολοφονήσουν, η μόνη λύση είναι να γίνουμε σαν τους δολοφόνους. Να δράσουμε σαν κι εκείνους, να σκεφτούμε σαν κι εκείνους, να γίνουμε εκείνοι».
Ο Γιαΐρ Γκολάν, επικεφαλής του αντιπολιτευτικού κόμματος των Δημοκρατών, είπε ότι ο νόμος δεν συμβάλλει «ούτε κατά μια ουγγιά στην ασφάλεια του Ισραήλ» και προέβλεψε ότι θα αποτελέσει το έναυσμα για διεθνείς κυρώσεις.
«Αυτό είναι το τελευταίο πράγμα που χρειαζόμαστε. Η εικόνα του Ισραήλ είναι τόσο κακή. Αντί να προσπαθούμε να τη διορθώσουμε, κάνουμε το αντίθετο. Oλες οι ευρωπαϊκές χώρες εκτός από τη Λευκορωσία, νομίζω, έχουν καταργήσει τη θανατική ποινή. Το Ισραήλ ήταν μία από τις πρώτες χώρες που κατήργησαν τη θανατική ποινή αμέσως μετά την καθιέρωσή του τη δεκαετία του ’50. Eτσι, η θανατική ποινή καταργήθηκε de facto στο Ισραήλ. Aλλες φιλελεύθερες δημοκρατίες ακολούθησαν στις δεκαετίες του ’70 και του ’80. Τώρα κάνουμε κάτι που είναι εντελώς αντίθετο με την παγκόσμια τάση, ενάντια στις κοινές αξίες των δημοκρατιών και της Ευρωπαϊκής Eνωσης. Αυτό θα μας βλάψει, θα πλήξει τις εξωτερικές σχέσεις μας», επισημαίνει στην «Κ» ο Γιοάβ Σαπίρ, καθηγητής Νομικής στο Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ.
«Τρελό κράτος»
Ο Νάτζι Αμπάς, διευθυντής του Τμήματος Φυλακισμένων και Κρατουμένων στην οργάνωση «Γιατροί υπέρ των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Ισραήλ» (PHRI), εξηγεί στην «Κ» πως «ο νόμος στρέφεται σαφώς κατά των Παλαιστινίων, αφού εφαρμόζει τη θανατική ποινή μόνο σε αδικήματα που διαπράττονται “για να βλάψουν τον εβραϊκό λαό στη γη του”. Πρόκειται για μια αόριστη φράση, που στην πραγματικότητα σημαίνει ότι μόνον οι Παλαιστίνιοι θα καταδικάζονται σε θάνατο».
Θεσμοθετημένος ρατσισμός – «Πρόκειται για έναν ρατσιστικό νόμο που τεκμηριώνει περαιτέρω το επιχείρημα ότι το Ισραήλ έχει εγκαθιδρύσει ένα καθεστώς απαρτχάιντ στη Δυτική Oχθη και ότι αυτό το καθεστώς διεισδύει σταδιακά και στο Ισραήλ», τονίζει ο Αμερικανοϊσραηλινός ιστορικός Ομέρ Μπάρτοβ.
«Το Ισραήλ είχε τη δυνατότητα να εφαρμόσει τη θανατική ποινή βάσει νόμου στο παρελθόν για εγκλήματα όπως η γενοκτονία και η προδοσία. Στην πραγματικότητα, την εφάρμοσε μόνο μία φορά, στην περίπτωση του Aντολφ Aϊχμαν, ενός από τους κύριους ενορχηστρωτές του Ολοκαυτώματος, στις αρχές της δεκαετίας του 1960. Ωστόσο, αυτό που περιγράφει σαφώς ο νέος νόμος είναι η θανατική ποινή που θα εφαρμόζεται μόνο στους Παλαιστινίους. Πρόκειται για έναν ρατσιστικό νόμο, που τεκμηριώνει περαιτέρω το επιχείρημα ότι το Ισραήλ έχει εγκαθιδρύσει ένα καθεστώς απαρτχάιντ στη Δυτική Oχθη και ότι αυτό το καθεστώς διεισδύει σταδιακά και στο Ισραήλ», καταγγέλλει στην «Κ» ο Αμερικανοϊσραηλινός ιστορικός και μελετητής του Ολοκαυτώματος Ομέρ Μπάρτοβ.
“]
«Είναι κράτος απαρτχάιντ», συμφωνεί και ο Νέιθαν Θραλ, Αμερικανός δημοσιογράφος και συγγραφέας του βιβλίου «Μια μέρα στη ζωή του Αμπέντ Σαλάμα» (εκδόσεις Δώμα, 2024), ενώ ο Αμερικανοεβραίος πολιτικός επιστήμονας και ακτιβιστής Νόρμαν Φίνκελσταϊν αρκείται στην παρατήρηση: «Είναι ένα τρελό κράτος, μια κοινωνία παραφρόνων».
Η οργάνωση της Κάρεν Σάαρ, «Ενωση Ατομικών Δικαιωμάτων στο Ισραήλ» (ACRI), άσκησε έφεση κατά του νόμου, χαρακτηρίζοντάς τον αντισυνταγματικό. Η ίδια, όμως, δεν είναι βέβαιη ότι το δικαστήριο θα αποδεχθεί το σκεπτικό της οργάνωσης, αν και ο νόμος είναι απροκάλυπτα ρατσιστικός: «Είναι δομημένος με τρόπο που στοχεύει μόνο τους Παλαιστινίους. Στη Δυτική Οχθη μόνον οι Παλαιστίνιοι δικάζονται από στρατιωτικά δικαστήρια, όπου η θανατική ποινή είναι πλέον υποχρεωτική. Στο εσωτερικό του Ισραήλ, όπου η θανατική ποινή δεν είναι υποχρεωτική, θα επιβάλλεται μόνο για πράξεις που στρέφονται κατά της ύπαρξης του κράτους του Ισραήλ, πράγμα που σημαίνει ότι θα ισχύει για τους Παλαιστίνιους πολίτες του Ισραήλ», τονίζει στην «Κ».
Ετσι, «ενώ έως τώρα το απαρτχάιντ είχε θεσπιστεί σε μεγάλο βαθμό στη Δυτική Οχθη, ο νόμος στο εσωτερικό του Ισραήλ ίσχυε για όλους εξίσου (ακόμη κι αν δεν εφαρμοζόταν). Το νομοσχέδιο για τη θανατική ποινή είναι ένα πολύ επικίνδυνο βήμα προς την επέκταση του απαρτχάιντ και εντός του Ισραήλ».
Κατά τον Σαπίρ, ο νόμος εντάσσεται στη γενικότερη επιχείρηση της κυβέρνησης για χειραγώγηση της δικαιοσύνης: Για την κυβέρνηση είναι «μια περίπτωση win-win όσον αφορά την επίθεση στο δικαστικό σύστημα. Γιατί αν το δικαστήριο κηρύξει τον νόμο αντισυνταγματικό, θα της παράσχει περισσότερα πυρομαχικά για να επιτεθεί στο Σώμα, λέγοντας ότι δεν είναι αρκετά πατριωτικό και ότι οι αποφάσεις του εμποδίζουν την καταπολέμηση της τρομοκρατίας».
«Oι Ισραηλινοί πολιτικοί που κυριαρχούν στην κυβέρνηση τα τελευταία χρόνια έχουν φασιστικές κοσμοθεωρίες. Πιστεύουν πως οι Παλαιστίνιοι πρέπει να απελαύνονται, να τους αφαιρούνται οι περιουσίες, ακόμη και να θανατώνονται απλώς και μόνον επειδή είναι Παλαιστίνιοι. Αυτοί οι πολιτικοί εκμεταλλεύονται την κατάσταση ασφαλείας στην περιοχή για να οδηγήσουν την ισραηλινή κοινή γνώμη δεξιότερα. Δυστυχώς, κερδίζουν ευρεία υποστήριξη με την πάροδο του χρόνου», σημειώνει ο Αμπάς.
Μετά το σοκ
«Το Ισραήλ απομακρύνεται από το κράτος που βαυκαλιζόταν ότι είναι η μοναδική δημοκρατία στην Εγγύς και Μέση Ανατολή», έγραψε σε κύριο άρθρο της η γαλλική Le Monde. Πού οφείλεται η εδραίωση αυτών των απόψεων σε μια χώρα με προοδευτικές ιδρυτικές καταβολές των κιμπουτζίμ και της Χισταντρούτ (συνομοσπονδίας συνδικαλιστών); Η Σάαρ της «Ενωσης Ατομικών Δικαιωμάτων στο Ισραήλ» (ACRI) θεωρεί ότι η δεξιά στροφή της ισραηλινής κοινωνίας είναι μέρος μιας ευρύτερης διεθνούς τάσης. «Στο Ισραήλ, αυτό το φαινόμενο συνδυάζεται με πραγματικές απειλές για την ασφάλεια της χώρας (σε αντίθεση με άλλους λαϊκιστές ηγέτες, που πρέπει να εφεύρουν έναν εχθρό για να χειραγωγήσουν τον λαό τους) και το σοκ της σφαγής της 7ης Οκτωβρίου. Οπως και σε άλλα μέρη του κόσμου, οι ακροδεξιοί ηγέτες βρίσκονται σε άνοδο επειδή είναι καλοί στο να δίνουν μια ολοκληρωμένη απάντηση. Και όπως και σε άλλα μέρη του κόσμου, βλέπουμε ότι όταν ανέρχονται στην εξουσία, είναι πολύ κακοί στην τήρηση αυτών των υποσχέσεων», υπογραμμίζει στην «Κ».
Την παραμονή της ψηφοφορίας στην Κνέσετ, Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία και Ηνωμένο Βασίλειο προειδοποίησαν τους εκλεγμένους Ισραηλινούς αξιωματούχους να μην υιοθετήσουν το αμφιλεγόμενο κείμενο, που θέτει εν αμφιβόλω τη δέσμευση του Ισραήλ στις δημοκρατικές αξίες. Σε επικοινωνία της «Κ» με το γραφείο Τύπου του Συμβουλίου της Ευρώπης, αναφέρθηκε χαρακτηριστικά πως «ένας τέτοιος νόμος αναπόφευκτα θα εγείρει ευρύτερα πολιτικά και νομικά ζητήματα στις σχέσεις του Ισραήλ με τα όργανα του Συμβουλίου της Ευρώπης.
Ειδικότερα, δύο σημεία μπορεί να παρουσιάζουν ενδιαφέρον: Υπάρχει σαφής νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων που αναφέρει ότι απαγορεύεται “οποιαδήποτε μεταφορά ατόμου σε άλλο κράτος όπου έχουν αποδειχθεί ουσιώδεις λόγοι να πιστεύεται ότι αυτό ή αυτή θα αντιμετώπιζε πραγματικό κίνδυνο να υποβληθεί σε θανατική ποινή εκεί” (al-Hawsawi κατά Λιθουανίας, παράγραφος 256). Σύμφωνα, εξάλλου, με το άρθρο 11 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Εκδοσης, στην οποία το Ισραήλ είναι συμβαλλόμενο μέρος, ένα κράτος προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση μπορεί να αρνηθεί την έκδοση όταν το αδίκημα τιμωρείται με θάνατο στο αιτούν κράτος, εκτός εάν λάβει επαρκείς διαβεβαιώσεις ότι η θανατική ποινή δεν θα εκτελεστεί».
