Από την ημέρα της επανεκλογής του, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει απειλήσει επανειλημμένα με αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ. Την Τετάρτη το έκανε ξανά, εκφράζοντας την απογοήτευσή του που τα ευρωπαϊκά κράτη αρνήθηκαν να συμμετάσχουν στον πόλεμο τον οποίο η χώρα του διεξάγει με το Ισραήλ κατά του Ιράν.
«Ομως, όσο περισσότερο απαξιώνει το ΝΑΤΟ και απειλεί να το εγκαταλείψει τόσο περισσότερο το αποδυναμώνει», συμπεραίνουν οι New York Times, μιλώντας με βετεράνους αξιωματούχους σε ΗΠΑ και Ευρώπη.
Ρήγματα στην «ασπίδα»
Η συμμαχία, που δημιουργήθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ως δύναμη αποτροπής απέναντι στη Σοβιετική Ενωση με στόχο να διατηρήσει την ειρήνη στην Ευρώπη, βρίσκεται σε κρίση, με ορισμένους να αμφισβητούν τη δυνατότητα επιβίωσής της. Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έφερε στην επιφάνεια τις ήδη υπάρχουσες αμφιβολίες για τη δέσμευση των ΗΠΑ απέναντι στη Συμμαχία, παρατηρεί ο Ιβο Ντάαλντερ, πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ.
«Είναι δύσκολο για οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα να εμπιστευθεί πλέον τις ΗΠΑ πως θα σπεύσουν να την υπερασπιστούν» σε περίπτωση ανάγκης, είπε. «Ισως, να το ελπίζουν. Αλλά δεν μπορούν να το θεωρούν δεδομένο».
«Δεν χρειάζεται να είμαστε τόσο καλοί όσο οι ΗΠΑ. Αρκεί να είμαστε καλύτεροι από τη Ρωσία».
Στην ομιλία του προς το έθνος το βράδυ της Τετάρτης, ο Τραμπ δεν έκανε καμία αναφορά στο ΝΑΤΟ, γεγονός που ανακούφισε τους συμμάχους. Ωστόσο, ανώτερος Ευρωπαίος αξιωματούχος εκτίμησε ότι οι περισσότεροι Ευρωπαίοι δεν πιστεύουν πλέον πως το Αρθρο 5 -η δέσμευση του ΝΑΤΟ για συλλογική άμυνα- έχει πραγματική ισχύ. Οι ΗΠΑ φαίνεται πλέον να αποτελούν μέρος του προβλήματος της διεθνούς αστάθειας, σχολίασε ο αξιωματούχος, μιλώντας ανώνυμα στην αμερικανική εφημερίδα. Οι ΗΠΑ δεν θεωρούνται πλέον μέρος της λύσης, ούτε εγγυήτριες ασφαλείας.
Εκατέρωθεν «αμφιβολίες»
Μιλώντας την Πέμπτη στη Σεούλ, ο Εμανουέλ Μακρόν ήταν ξεκάθαρος: ο Τραμπ υπονομεύει το ΝΑΤΟ με τις επαναλαμβανόμενες απειλές αποχώρησης. «Οταν γεννάς καθημερινά αμφιβολίες ως προς τις δεσμεύσεις σου, τις αποδυναμώνεις», δήλωσε.
Την περασμένη εβδομάδα, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, αντανακλώντας τη δυσαρέσκεια του Τραμπ προς τους Ευρωπαίους συμμάχους, προειδοποίησε ότι οι σχέσεις με το ΝΑΤΟ θα πρέπει να επανεξεταστούν μετά τη λήξη του πολέμου με το Ιράν.
«Χωρίς τις ΗΠΑ δεν υπάρχει ΝΑΤΟ», δήλωσε ο Ρούμπιο. «Μια συμμαχία πρέπει να είναι αμοιβαία επωφελής. Δεν μπορεί να είναι μονόδρομος. Ας ελπίσουμε ότι μπορούμε να το διορθώσουμε».
Αλλοι δεν είναι τόσο βέβαιοι. Οι ΗΠΑ αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της Συμμαχίας επειδή έτσι σχεδιάστηκε στην Ουάσιγκτον, όμως η Ευρώπη δεν είναι ανήμπορη και αυξάνει σημαντικά τις αμυντικές της δαπάνες, εν μέρει εξαιτίας της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία και εν μέρει εξαιτίας των πιέσεων του Τραμπ (συμπεριλαμβανομένων προηγούμενων απειλών ότι θα αποχωρήσει αν τα μέλη «δεν πληρώσουν το μερίδιό τους»).
Τα «logistics» της Συμμαχίας
Ακόμη κι αν η Ουάσιγκτον αποσύρει τις 70.000 Αμερικανούς στρατιώτες που βρίσκονται στην Ευρώπη, ένα «ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ» θα ήταν εφικτό, λένε ανώτεροι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι. Το σύστημα διοίκησης και οι υποδομές του ΝΑΤΟ παραμένουν, και οι Ευρωπαίοι θα μπορούσαν να καλύψουν τις περισσότερες θέσεις. Υπάρχουν ήδη μελέτες για το τι θα χρειαστεί η Ευρώπη ώστε να συμπληρώσουν το κενό που θα άφηναν πίσω τους οι ΗΠΑ.
Μία από αυτές τις μελέτες, του International Institute for Strategic Studies, τοποθετούσε το κόστος σε περίπου ένα τρισεκατομμύριο δολάρια σε βάθος 25ετίας. Το think tank Bruegel, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Kiel για την Παγκόσμια Οικονομία, υπολόγισε ότι η Ευρώπη θα χρειαστεί 300.000 επιπλέον στρατιώτες και αύξηση των αμυντικών δαπανών κατά τουλάχιστον 290 δισ. δολάρια ετησίως βραχυπρόθεσμα, ώστε να είναι σε θέσει να αντιμετωπίσει με επάρκεια τη ρωσική επιθετικότητα.
Ο Καμίλ Γκραν, πρώην βοηθός γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ για τις επενδύσεις στην άμυνα, κατέγραψε αναλυτικά τα κενά που θα πρέπει να καλύψει η Ευρώπη σε περίπτωση εξόδου των ΗΠΑ.
Πυρηνική ομπρέλα
Εν τω μεταξύ, αξιωματούχοι του Τραμπ επιμένουν ότι οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να αναλάβουν τη συμβατική άμυνα και η Ουάσιγκτον να συνεχίσει να παρέχει την πυρηνική ομπρέλα.
Ο χρονικός ορίζοντας για αυτό το σχέδιο, όπως συγκλίνουν αρκετές εκτιμήσεις, είναι το 2029. Ο στρατηγός Κάρστεν Μπρόιερ, επικεφαλής των γερμανικών ενόπλων δυνάμεων, έχει προειδοποιήσει ότι μέχρι τότε η Ρωσία πιθανότατα θα είναι σε θέση να εξαπολύσει σοβαρή επίθεση κατά του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, οι γερμανικές και νατοϊκές δυνάμεις μπορούν -μέχρι τότε- να προβάλουν ισχυρή αντίσταση, όπως είπε.
Οπως εκτιμούσε πέρυσι ο Πολωνός υπουργός Εξωτερικών Ράντοσλαβ Σικόρσκι για την Ευρώπη: «Δεν χρειάζεται να είμαστε τόσο καλοί όσο οι ΗΠΑ. Αρκεί να είμαστε καλύτεροι από τη Ρωσία».
Ωστόσο, η αμερικανική πυρηνική ομπρέλα στην Ευρώπη (που ο Τραμπ έχει επανειλημμένα δεσμευθεί ότι θα διατηρήσει) δεν θα είναι εφικτό να αντικατασταθεί από κάποιον άλλο μηχανισμό. Παρ’ όλα αυτά, τα ευρωπαϊκά κράτη συζητούν εναλλακτικές λύσεις.
Η Βρετανία και η Γαλλία, οι δύο πυρηνικές δυνάμεις της Ευρώπης εξετάζουν, μαζί με τη Γερμανία και τη Σουηδία, τρόπους ώστε να επεκτείνουν τη δική τους πυρηνική προστασία και να προσεγγίσουν, όσο γίνεται, την αμερικανική.
Η Γαλλία έχει δηλώσει ότι θα αυξήσει το πυρηνικό της οπλοστάσιο, ενώ η Βρετανία σχεδιάζει να επαναφέρει αεροπορικό βραχίονα πυρηνικής αποτροπής με βομβαρδιστικά, πέρα από τα πυρηνικά υποβρύχιά της. Ωστόσο, η βρετανική αποτροπή εξαρτάται από την αμερικανική τεχνολογία, ενώ η γαλλική είναι σχεδιασμένη πρωτίστως για την υπεράσπιση των γαλλικών συμφερόντων, όπως έχει οριστεί από την προεδρία της χώρας.
Το ρήγμα βαθαίνει
Η αίσθηση ανάγκης για μεγαλύτερη ευρωπαϊκή αυτονομία ενισχύθηκε από την απόφαση του Τραμπ να βομβαρδίσει το Ιράν χωρίς διαβούλευση ζητώντας βοήθεια εκ των υστέρων. Για πολλούς, όπως ο Μπρούνο Ματσάες, πρώην υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Πορτογαλίας, η αμερικανική «εκστρατεία» μοιάζει με ήττα.
«Αυτό θα δώσει μεγάλη ώθηση στην Ευρώπη», είπε. «Πλέον επικρατεί η αίσθηση πως οι ΗΠΑ ίσως δεν θα είναι ικανές να σταθούν στο πλευρό μας, ακόμα κι αν είναι πρόθυμες». Για την Ευρώπη, πρόσθεσε, «η επιλογή στο δίλημμα “αυτονομία ή στήριξη από την Αμερική” γίνεται κάθε μήνα όλο και πιο ξεκάθαρη».
Ενδεικτική ήταν η αντίδραση του Βρετανού πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ, ο οποίος στην απειλή του Τραμπ απάντησε λέγοντας ότι η Βρετανία θα πρέπει να έρθει πιο κοντά στην Ευρώπη. «Καθώς ο κόσμος ακολουθεί αυτή την ασταθή πορεία, το μακροπρόθεσμο εθνικό μας συμφέρον απαιτεί στενότερη συνεργασία με τους συμμάχους μας στην Ευρώπη και με την Ευρωπαϊκή Ενωση», δήλωσε.
Εν τω μεταξύ, πολλοί αναρωτιούνται πώς η διάλυση της Συμμαχίας θα μπορούσε να ωφελήσει τις ΗΠΑ.
Δώρο για τη Ρωσία
Ο Βόλφγκανγκ Ισινγκερ, πρώην πρέσβης της Γερμανίας στην Ουάσιγκτον, παρατήρησε ότι μια αποχώρηση από το ΝΑΤΟ θα αποτελούσε δώρο για μια Ρωσία που εστιάζει στη διεύρυνση των στρατιωτικών δυνατοτήτων της. «Ας είμαστε σαφείς: η απομάκρυνση των αμερικανικών στρατευμάτων από την Ευρώπη θα επέτρεπε στη Ρωσία να ανακηρύξει στρατηγική νίκη: η εκδίωξη των ΗΠΑ από την Ευρώπη ήταν πάντα βασικός στόχος του Κρεμλίνου, από τη σοβιετική εποχή μέχρι σήμερα», έγραψε. «Είναι αυτό κάτι που μπορούν να επιτρέψουν οι ΗΠΑ;».
Για τον Νίκολας Μπερνς, πρώην πρέσβη των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, μια αποχώρηση θα ήταν «καταστροφική για την Αμερική ως παγκόσμια δύναμη». Οπως σχολιάζει, θα τον εξέπληττε αν το Κογκρέσο συμφωνούσε σε μια τέτοια προοπτική.
Το ΝΑΤΟ, ως αμυντική Συμμαχία, είχε σπεύσει να στηρίξει τις ΗΠΑ μετά τα τρομοκρατικά χτυπήματα της 11ης Σεπτεμβρίου. Ωστόσο, στην περίπτωση του Ιράν, παρατηρεί ο Μπερνς, οι ΗΠΑ δεν δέχθηκαν επίθεση, αλλά ξεκίνησαν μια επίθεση εκτός ΝΑΤΟ, χωρίς να ζητηθεί βοήθεια από τους συμμάχους και χωρίς εκ των προτέρων ενημέρωσή τους. Ακόμη και τώρα, οι ΗΠΑ δεν έχουν ζητήσει επισήμως τη συνδρομή του ΝΑΤΟ. Παρ’ όλα αυτά, για να κατευνάσουν τον κ. Τραμπ, οι περισσότερες χώρες της συμμαχίας προσφέρονται ήδη να συμβάλουν στη διατήρηση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, μετά το τέλος του πολέμου.
Η συμμαχία για τις μεταπολεμικές περιπολίες στα Στενά περιλαμβάνει πλέον περίπου 35 χώρες, υπό την οργάνωση της Βρετανίας και της Γαλλίας.
Πηγή New York Times
