Η ένταση που έχει προκαλέσει ο Ντόναλντ Τραμπ στις σχέσεις με τους
Ευρωπαίους συμμάχους τούς συσπειρώνει. Η άρνηση των ευρωπαϊκών
κρατών να συμμετάσχουν στον πόλεμο κατά του Ιράν λειτούργησε ως
καταλύτης στην πρωτοφανή σύγκλιση θέσεων, ενώ ταυτόχρονα επιτάχυνε
μια σιωπηρή αλλά ουσιαστική προετοιμασία για ένα σενάριο που μέχρι
πρόσφατα θεωρούνταν αδιανόητο: την αποχώρηση των ΗΠΑ από το NATO.
Σε ιδιωτικές συνομιλίες, δείπνα και παρασκηνιακές συναντήσεις στις
Βρυξέλλες και αλλού, Ευρωπαίοι ηγέτες και αξιωματούχοι συζητούν πλέον
ανοιχτά πώς θα διαχειριστούν την απειλή αποχώρησης των ΗΠΑ από τη
Συμμαχία. Η εκτίμηση που κυριαρχεί είναι ότι η ρήξη στον διατλαντικό δεσμό
είναι βαθύτερη από οποτεδήποτε μετά το 1945.
Η οργή του Τραμπ πυροδοτήθηκε από την άρνηση χωρών, όπως η Ισπανία, η
Βρετανία και η Γαλλία, να επιτρέψουν τη χρήση των βάσεών τους ή του
εναέριου χώρου τους για επιχειρήσεις κατά του Ιράν. Εκτοτε, η ρητορική του
έχει κλιμακωθεί, με τον ίδιο να χαρακτηρίζει το ΝΑΤΟ «χάρτινη τίγρη»,
εντείνοντας την αίσθηση κρίσης στο εσωτερικό της Συμμαχίας.
«Το ΝΑΤΟ δεν μπορεί καν να συνεδριάσει»
Διπλωμάτες και αξιωματούχοι περιγράφουν μια κατάσταση παράλυσης. «Το
ΝΑΤΟ δεν μπορεί καν να συνεδριάσει», σημειώνει Ευρωπαίος διπλωμάτης,
ενώ άλλος αξιωματούχος εκτιμά ότι η Συμμαχία «ήδη διαλύεται». Οι δηλώσεις
αυτές αποτυπώνουν μια βαθιά μεταβολή στην αντίληψη της ευρωπαϊκής
ασφάλειας, καθώς η αμερικανική αξιοπιστία τίθεται υπό αμφισβήτηση.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρώπη αναζητά εναλλακτικές. Στο Ελσίνκι, δέκα
Ευρωπαίοι ηγέτες συναντήθηκαν σε κλειστό δείπνο στο Μουσείο Μάνερχαϊμ,
κατοικία του ιστορικού ηγέτη Γκούσταφ Μάνερχαϊμ. Εκεί, χωρίς επιτελεία και
διαρροές, συζήτησαν την επιδείνωση της σχέσης με τις ΗΠΑ και συμφώνησαν
ότι δεν μπορούν να ευθυγραμμιστούν με την Ουάσιγκτον στον πόλεμο κατά
του Ιράν.
Η ενότητα αυτή δεν περιορίζεται στη Βόρεια Ευρώπη. Από τη Δανία και τις
Βαλτικές χώρες έως την Ολλανδία και τη Βρετανία, η στάση είναι κοινή: καμία
στρατιωτική εμπλοκή. Σε αντίθεση με το 2003, όταν χώρες όπως η Βρετανία
και η Πολωνία συμμετείχαν στην εισβολή στο Ιράκ, σήμερα, οι ίδιες
κυβερνήσεις αρνούνται κατηγορηματικά.
Η Ισπανία έκλεισε τον εναέριο χώρο της σε αμερικανικά μαχητικά, ενώ η
Γαλλία απαγόρευσε τη διέλευση αεροσκαφών που μεταφέρουν στρατιωτικό
φορτίο προς τον Περσικό Κόλπο. Για πολλούς Ευρωπαίους αξιωματούχους, η
στάση αυτή αποτελεί άμεση συνέπεια της μονομερούς απόφασης των ΗΠΑ
να επιτεθούν στο Ιράν χωρίς διαβούλευση.
Ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ δέχθηκε προσωπικές επιθέσεις από
τον Τραμπ, ο οποίος είπε ότι «δεν είναι δα και ο Τσώρτσιλ». Ο ίδιος απάντησε
ψύχραιμα, δηλώνοντας ότι θα ενεργήσει «με βάση το εθνικό συμφέρον».
Παράλληλα, η υπουργός Οικονομικών της Βρετανίας εξέφρασε ανοικτά την
αγανάκτησή της για έναν πόλεμο «χωρίς σαφές σχέδιο εξόδου».
Παρά τις εντάσεις, το Λονδίνο επιχειρεί να διατηρήσει δίαυλους συνεργασίας.
Φιλοξενεί σύνοδο 35 χωρών με στόχο την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας
στον Περσικό Κόλπο, χωρίς όμως τη συμμετοχή των ΗΠΑ. Η προσπάθεια
αυτή δείχνει ότι η Ευρώπη δεν επιδιώκει ρήξη αλλά αυτονομία.
Αποφεύγοντας την αντιπαράθεση με την Ουάσιγκτον
Στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ, ο γενικός γραμματέας Μαρκ Ρούτε διατηρεί χαμηλούς
τόνους, αποφεύγοντας την αντιπαράθεση με την Ουάσιγκτον. Η στάση αυτή
προκαλεί δυσφορία, αλλά θεωρείται συνειδητή επιλογή για την αποφυγή
περαιτέρω κλιμάκωσης.
Ωστόσο, το θεμελιώδες πρόβλημα παραμένει: η αξιοπιστία του Αρθρου 5, της
ρήτρας συλλογικής άμυνας. Αν η δέσμευση αυτή αμφισβητηθεί, το ΝΑΤΟ
χάνει τον αποτρεπτικό του χαρακτήρα απέναντι στη Ρωσία. Και ο Τραμπ έχει
επανειλημμένα θέσει αυτή τη δέσμευση υπό αμφισβήτηση. Απέναντι σε αυτό
το ενδεχόμενο, οι Ευρωπαίοι ενισχύουν παράλληλες δομές. Η Joint
Expeditionary Force, υπό βρετανική ηγεσία, αποκτά αυξημένο ρόλο ως
δύναμη ταχείας αντίδρασης, ενώ παράλληλα η συνεργασία Nordefco
ενισχύεται.
Και έπειτα υπάρχει η Ευρωπαϊκή Ενωση. Επί χρόνια, οι υποστηρικτές του
NATO υποστήριζαν ότι οι Βρυξέλλες θα πρέπει να αποφεύγουν την εμπλοκή
στην αμυντική πολιτική, ώστε να μην ανταγωνίζονται ή υπονομεύουν τη
Συμμαχία, η οποία αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της ευρωπαϊκής ασφάλειας
από το 1949. Ωστόσο, σύμφωνα με Ευρωπαίο αξιωματούχο, η Ε.Ε.
εμφανίζεται πλέον «εξαιρετικά ενεργή» στον τομέα της άμυνας υπό το βάρος
της έντονης ρητορικής του Τραμπ κατά του ΝΑΤΟ.
150 δισ. ευρώ για την ενίσχυση της άμυνας
Η ανατροπή των ισορροπιών στη Συμμαχία έχει οδηγήσει την Ενωση να δεσμεύσει 150 δισ. ευρώ σε δάνεια για την ενίσχυση των αμυντικών
δυνατοτήτων των κρατών-μελών, ενώ εξετάζεται και η ενεργοποίηση του
άρθρου 42.7 της Συνθήκης της Ε.Ε., που προβλέπει ρήτρα αμοιβαίας άμυνας.
Παράλληλα, αναμένεται το καλοκαίρι νέο σχέδιο οικονομικής ασφάλειας.
«Πρέπει να κάνουμε ό,τι χρειάζεται για να είμαστε έτοιμοι», σημείωσε ο ίδιος
αξιωματούχος.
Ωστόσο, άλλο είναι η προετοιμασία για ενδεχόμενη αποχώρηση των ΗΠΑ και
άλλο η αντιμετώπιση ενός στρατιωτικού κινδύνου στην ευρωπαϊκή γειτονιά.
Για τις βαλτικές χώρες, η απειλή από τη Μόσχα καθιστά την ενότητα ζωτικής
σημασίας. «Για όλους τους συμμάχους, αυτή τη στιγμή είναι σημαντικό να
χτίζουμε γέφυρες, όχι να τις καταστρέφουμε», δήλωσε ο υπουργός Αμυνας
της Εσθονίας, Χάνο Πέβκουρ. Οπως προειδοποίησε, η συζήτηση περί
διάλυσης του ΝΑΤΟ ενισχύει την εικόνα μιας διαιρεμένης Δύσης – «και αυτό
είναι ακριβώς που θέλει να δει» ο Πούτιν.
Πηγή: Politico
