Εάν ο Ντόναλντ Τραμπ τερματίσει τον πόλεμο με το Ιράν χωρίς συμφωνία, ρισκάρει να επιτρέψει στην Τεχεράνη τον ασφυκτικό έλεγχο των ενεργειακών προμηθειών στη Μέση Ανατολή και των παραγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου του Κόλπου που παλεύουν με τις συνέπειες μιας σύγκρουσης που δεν ξεκίνησαν ή δεν διαμόρφωσαν οι ίδιοι, εκτιμά σε σημερινή του ανάλυση το πρακτορείο Reuters.
Αντί να συντρίψει το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν, μπορεί ο πόλεμος να τους αφήσει και πιο δυνατούς, ενθαρρυμένους από την επιβίωση εβδομάδων αμερικανο-ισραηλινών επιθέσεων, από τα πλήγματα κατά αραβικών κρατών του Κόλπου και τις αναταράξεις των παγκόσμιων αγορών ενέργειας, κλείνοντας ουσιαστικά τα Στενά του Ορμούζ.
Σε συνέντευξή του στο Reuters πριν από το διάγγελμα το βράδυ της Τετάρτης (τοπική ώρα), ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα τερματίσουν τον πόλεμό τους κατά του Ιράν «αρκετά γρήγορα», αφού είχε αφήσει να εννοηθεί την Τρίτη ότι θα μπορούσε να τερματίσει τον πόλεμο ακόμη και χωρίς συμφωνία.
Στην ομιλία του προς το έθνος αργά χθες, ο Τραμπ υποσχέθηκε πιο επιθετικά πλήγματα κατά του Ιράν. Είπε ότι η Ουάσιγκτον βρίσκεται «σε καλό δρόμο για να ολοκληρώσει όλους τους στρατιωτικούς στόχους της Αμερικής σύντομα, πολύ σύντομα».
Ο Τραμπ άφησε επίσης να εννοηθεί ότι ο πόλεμος θα μπορούσε να κλιμακωθεί εάν οι Ιρανοί ηγέτες δεν υποκύψουν στους όρους των ΗΠΑ κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, με πιθανά πλήγματα στις ενεργειακές και πετρελαϊκές υποδομές του Ιράν.
Κίνδυνος
Για τα κράτη του Κόλπου, ένα τέλος του πολέμου χωρίς σαφείς εγγυήσεις για το τι θα ακολουθήσει θα αποτελούσε σημαντικό κίνδυνο, αφήνοντας την περιοχή να απορροφήσει τις συνέπειες ενός πολέμου που θα κατέληγε προς όφελος του Ιράν.
«Το ζήτημα είναι η παύση του πολέμου χωρίς πραγματικό αποτέλεσμα», δήλωσε ο Μοχάμεντ Μπαχαρούν, διευθυντής του Ερευνητικού Κέντρου B’huth του Ντουμπάι. «Αυτός (ο Τραμπ) μπορεί να σταματήσει τον πόλεμο, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι το Ιράν θα το κάνει». Οσο οι αμερικανικές δυνάμεις παραμένουν σταθμευμένες σε βάσεις στον Κόλπο, το Ιράν θα συνεχίσει να απειλεί την περιοχή, είπε.
Αυτή η ασυμμετρία αποτελεί τη βάση των ανησυχιών στον Κόλπο: ότι το Ιράν θα μπορούσε να βγει από τον πόλεμο αήττητο και με μεγαλύτερη περιφερειακή ισχύ –ικανό να απειλήσει τις θαλάσσιες οδούς, τις ενεργειακές ροές και την περιφερειακή σταθερότητα–, ενώ οι χώρες του Κόλπου αφήνονται να επωμιστούν το οικονομικό και στρατηγικό κόστος μιας ανεπίλυτης σύγκρουσης.
Ο κ. Μπαχαρούν δήλωσε ότι η διάβρωση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στην περιοχή θα αποτελέσει τεράστιο πρόβλημα για τον Κόλπο. Το Ιράν, είπε, θα μπορούσε να αρχίσει να «παίζει το χαρτί των χωρικών υδάτων» και να θέτει τους κανόνες στο Στενό του Ορμούζ, που αποτελεί ζωτική αρτηρία για τον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό.
Σημείο πίεσης
«Αυτό ξεπερνά το Ορμούζ», είπε. «Το Ιράν έχει βάλει το χέρι του σε ένα σημείο πίεσης της παγκόσμιας οικονομίας».
Η ικανότητα της Τεχεράνης να διαταράσσει τις ενεργειακές ροές –είπε– έστειλε ένα σαφές μήνυμα ότι όποιος σκέφτεται μελλοντικές επιθέσεις στο Ιράν θα πρέπει να το ξανασκεφτεί.
Αυτή η λογική εξηγεί γιατί τα αραβικά κράτη του Κόλπου έχουν αποφύγει να εμπλακούν στον πόλεμο. Αξιωματούχοι στην περιοχή λένε ότι η κυρίαρχη ανησυχία τους είναι να αποτρέψουν έναν πόλεμο που ξεκίνησε ως μια αμερικανοϊσραηλινή εκστρατεία εναντίον του Ιράν να μεταλλαχθεί σε κάτι πολύ πιο επικίνδυνο – σε μια αντιπαράθεση μεταξύ σουνιτών και σιιτών μουσουλμάνων που αναδιαμορφώνει τη Μέση Ανατολή εδώ και δεκαετίες.
Ο κίνδυνος κλιμάκωσης έχει επιδεινωθεί από αυτό που οι πολιτικοί αναλυτές περιγράφουν ως μια θεμελιωδώς λανθασμένη κρίση από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ σχετικά με το πώς θα αντιδρούσε το Ιράν σε πρωτοφανείς επιθέσεις κατά της ηγεσίας του.
Η δολοφονία του ανώτατου ηγέτη, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, στις αρχές της σύγκρουσης, που προοριζόταν ως ένα αποφασιστικό πλήγμα, ξαναέγραψε τους κανόνες εμπλοκής. Αντικαταστάθηκε από τον γιο του, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, και αυτό που είχε σκοπό να αποκεφαλίσει το σύστημα έγινε, στα μάτια των ηγετών του Ιράν, μια πρόκληση που απαιτούσε αντίσταση και εκδίκηση.
«Μονομιάς, ο Τραμπ και ο Νετανιάχου μετέτρεψαν μια γεωπολιτική σύγκρουση σε θρησκευτική και πολιτισμική», δήλωσε στο Reuters ο εμπειρογνώμονας στα της Μέσης Ανατολής, Φαουάζ Γκέργκες. «Μετέτρεψαν τον [Αλί] Χαμενεΐ από αμφισβητούμενο ηγέτη σε μάρτυρα».
Αδιανόητο να παραδοθεί
Η δολοφονία Χαμενεΐ προσέδωσε νομιμότητα εντός του Ιράν στα πιο σκληροπυρηνικά ένστικτα της θεοκρατικής ηγεσίας, λένε οι περιφερειακοί αναλυτές, δεσμεύοντας το κληρικό κατεστημένο και την ελίτ των Φρουρών της Επανάστασης σε ένα αφήγημα υπαρξιακής αντίστασης όπου τυχόν παράδοση είναι αδιανόητη και η αντοχή ιερή.
Προσθέτουν πως η υπόθεση ότι η απομάκρυνση των κορυφαίων ηγετών θα προκαλούσε διάσπαση του συστήματος αγνόησε τους πολυεπίπεδους θεσμούς του Ιράν, τις παράλληλες δομές εξουσίας και το μακρύ ιστορικό ανθεκτικότητας – από οκτώ χρόνια πολέμου με το Ιράκ έως δεκαετίες κυρώσεων των ΗΠΑ.
Το αποτέλεσμα, λένε οι αναλυτές, δεν θα είναι η παράδοση αλλά η ριζοσπαστικοποίηση – ένα πιο θυμωμένο και πιο προκλητικό Ιράν, και μια περιοχή που έμεινε να απορροφήσει τις επιπτώσεις.
Οι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων των ΗΠΑ και του Ισραήλ δεν μπήκαν στον πόλεμο αγνοώντας την ιδεολογική δύναμη του Ιράν, αλλά φαίνεται ότι υποτίμησαν την αντοχή του, δήλωσε ο Μάγκνους Ράνστορπ, ειδικός σε θέματα τρομοκρατίας.
Η υπόθεση, είπε, ήταν ότι η αεροπορική κυριαρχία –που επιτεύχθηκε με την καταστροφή εκτοξευτών πυραύλων, κέντρων διοίκησης και ανώτερων στελεχών– θα έφερνε ελευθερία κινήσεων και στρατηγική συνεργασία.
Αντίθετα, το ιρανικό σύστημα συσπειρώθηκε αντί να διασπαστεί, εν μέρει επειδή συντηρείται από παράλληλους θεσμούς που έχουν σχεδιαστεί για να αναγεννώνται υπό πίεση, είπε.
Η Ουάσιγκτον επίσης υποτίμησε την ικανότητα του Ιράν για ασύμμετρα αντίποινα, λένε πολιτικοί αναλυτές στην περιοχή. Η Τεχεράνη δεν χρειάζεται να κερδίσει τον αεροπορικό πόλεμο, πρέπει να επιβάλει απώλειες, προσθέτουν.
Επί δεκαετίες, το Ιράν έχει επενδύσει στον εντοπισμό σημείων πίεσης αντί να αντιστοιχίσει την ισχύ με ισχύ, και έχει καταλήξει να θεωρεί τα ενεργειακά περιουσιακά στοιχεία και το Στενό του Ορμούζ ως κεντρικά σημεία της στρατηγικής του.
Χτυπώντας τις ενεργειακές υποδομές και απειλώντας το Στενό του Ορμούζ, το Ιράν έχει αυξήσει τις τιμές του πετρελαίου, έχει τροφοδοτήσει τον πληθωρισμό σε όλο τον κόσμο και έχει μετατοπίσει την πίεση στις ΗΠΑ και στους εταίρους τους.
Ο στόχος, λένε οι αναλυτές, δεν ήταν η νίκη στο πεδίο της μάχης, αλλά η επιβολή οικονομικής εξάντλησης. Εάν ο πόλεμος γίνει οικονομικά αφόρητος, η ίδια η επιβίωση γίνεται νίκη, λένε.
Τελικά, ένα πρόωρο τέλος του πολέμου χωρίς εγγυήσεις ασφάλειας θα άφηνε τα κράτη του Κόλπου εκτεθειμένα, με τυχόν μελλοντικά ιρανικά αντίποινα πιθανώς να μην περιορίζονται στην περιοχή.
Η Τεχεράνη διατηρεί την ικανότητα να ενεργοποιεί μακροχρόνια παγκόσμια δίκτυα, χρησιμοποιώντας κανάλια που έχουν αναπτυχθεί εδώ και δεκαετίες για να στοχεύουν ισραηλινά, αμερικανικά και συμμαχικά συμφέροντα μακριά από το πεδίο της μάχης.
Απειλή
«Δεν έχουν ξεκινήσει ακόμα, αλλά έχουν τεράστια δυνατότητα να τιμωρήσουν τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ», δήλωσε στο Reuters ο κ. Ράνστορπ, περιγράφοντας το Ιράν ως μια απειλή που μοιάζει με τέρας, του οποίου τα πλοκάμια μπορούν να ενεργοποιηθούν πολύ πέρα από τη Μέση Ανατολή.
Αυτή η απειλή κρέμεται πάνω από οποιαδήποτε έξοδο των ΗΠΑ από τον πόλεμο. Εάν οι ΗΠΑ υποχωρήσουν –και οι ισραηλινές επιχειρήσεις εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την υποστήριξη των ΗΠΑ–, η Τεχεράνη δεν θα δει το αποτέλεσμα ως ήττα.
Το θεοκρατικό σύστημα θα έχει αντέξει και η ισορροπία δυνάμεων δεν θα έχει αλλάξει δραματικά, και το Ιράν θα θεωρείται στην περιοχή πιο επικίνδυνο από πριν, λένε οι περιφερειακοί αναλυτές.
Πηγή: Reuters
