Στα 77 χρόνια της ύπαρξής του, το ΝΑΤΟ δοκιμάστηκε κάμποσες φορές από εσωτερικά ρήγματα. Το 1956 η Ουάσιγκτον ήρθε σε σύγκρουση με το Λονδίνο και το Παρίσι στην κρίση του Σουέζ. Στον πόλεμο του Βιετνάμ η Αμερική έμεινε απομονωμένη, αφού ούτε καν η Βρετανία δέχθηκε να συστρατευθεί. Η αποχώρηση της Γαλλίας του Ντε Γκωλ και της Ελλάδας του Καραμανλή από το στρατιωτικό σκέλος της Συμμαχίας έθεσαν ερωτήματα για τη βιωσιμότητά της. Η ταπεινωτική απόσυρση από το Αφγανιστάν το 2021, ύστερα από τον μοναδικό πόλεμο που έδωσε το ΝΑΤΟ για να υπερασπιστεί, σε μια ειρωνεία της Ιστορίας, όχι τους ελάσσονες εταίρους, αλλά την αμερικανική υπερδύναμη, έκανε τον Εμανουέλ Μακρόν να το κηρύξει «εγκεφαλικά νεκρό». Ωστόσο, η εισβολή του Βλαντιμίρ Πούτιν στην Ουκρανία λειτούργησε ως θαυματουργή καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση, με τη Συμμαχία να ενσωματώνει τις παραδοσιακά ουδέτερες Σουηδία και Φινλανδία.
Αυτές τις ημέρες το ΝΑΤΟ βρίσκεται ξανά μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας, αντιμέτωπο με την πιο επικίνδυνη κρίση στην Ιστορία του. Οργισμένος με την άρνηση των Ευρωπαίων συμμάχων του να στείλουν στρατιωτικές δυνάμεις στον Κόλπο για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε στην Daily Telegraph ότι «το ΝΑΤΟ είναι χάρτινη τίγρη και αυτό το ξέρει και ο Πούτιν», υπονοώντας ότι μπορεί να αφήσει τους Ευρωπαίους μόνους τους στο Ουκρανικό. Ερωτηθείς αν σκέφτεται να επανεξετάσει τη συμμετοχή των ΗΠΑ στη Συμμαχία, απάντησε: «Ναι, θα έλεγα μάλιστα ότι βρισκόμαστε πέραν της επανεξέτασης». Την τοποθέτησή του αυτή επιβεβαίωσε με νέες δηλώσεις του στο Reuters, όπου εμφανίστηκε «αηδιασμένος με το ΝΑΤΟ».
Η οργή του Αμερικανού προέδρου ερμηνεύεται από τα αδιέξοδα της πολεμικής εκστρατείας του εναντίον του Ιράν, αλλά δεν δικαιολογείται στο ελάχιστο. Σχεδίασε και εξαπέλυσε τον πόλεμο σε συντονισμό με το Ισραήλ, χωρίς να συμβουλευθεί ή να ενημερώσει τους Ευρωπαίους. Ο Μπους και οι νεοσυντηρητικοί του θερμοκέφαλοι κατάφεραν να διχάσουν την Ευρώπη στον πόλεμο του 2003 κατά του Ιράκ, αλλά ο Τραμπ τους ξεπέρασε κατά πολύ, αφού κατάφερε να ενώσει εναντίον της επιλογής του το σύνολο των Ευρωπαίων, από τον Σάντσεθ και τον Μακρόν μέχρι τον Στάρμερ, τον Μερτς, τον Τουσκ, ακόμη και τη Μελόνι και τη Λεπέν.
Ασφαλώς δεν πρόκειται για κεραυνό εν αιθρία. Από την πρώτη θητεία του ο Τραμπ είχε απειλήσει με απόσυρση από το ΝΑΤΟ αν οι Ευρωπαίοι δεν προχωρούσαν σε γενναία αύξηση των στρατιωτικών δαπανών. Δύο μήνες μετά την έναρξη της δεύτερης θητείας του ξεκαθάρισε ότι θα προσφέρει στους Ευρωπαίους μόνο υποβαθμισμένες εκδοχές του υπό κατασκευήν μαχητικού αεροσκάφους έκτης γενιάς F-47, γιατί «αύριο μπορεί να είναι αντίπαλοί μας». Στη συνάντηση της Αλάσκας με τον Πούτιν δημιούργησε τη βάσιμη υποψία ότι προσανατολίζεται σε μια νέα Γιάλτα ερήμην των Ευρωπαίων, για να φθάσουμε στο αποκορύφωμα του περασμένου Ιανουαρίου, οπότε Δανία, Γαλλία, Γερμανία και Σουηδία έστειλαν στρατεύματα στη Γροιλανδία σε μια συμβολική κίνηση αποτροπής ενδεχόμενης απόπειρας κατάληψής της από τις ΗΠΑ. Ο πόλεμος στο Ιράν ήταν ο καταλύτης που απειλεί να εξελιχθεί στη χαριστική βολή.
Ακόμη κι αν το Κογκρέσο εμποδίσει την επίσημη απόσυρση, ο Αμερικανός πρόεδρος έχει τη δυνατότητα να μειώσει δραστικά τους 85.000 στρατιώτες που διατηρεί στην Ευρώπη.
Είναι αλήθεια ότι το 2024, επί προεδρίας Μπάιντεν, εγκρίθηκε από το Κογκρέσο νομοθετική ρύθμιση που υποχρεώνει τον πρόεδρο να εξασφαλίσει διευρυμένη πλειοψηφία δύο τρίτων στη Γερουσία ή απλές πλειοψηφίες και στα δύο νομοθετικά σώματα σχετικά με την αποχώρηση από συμμαχία. Οσοι προεξοφλούν ότι ο Τραμπ θα αποτύγχανε σε μια τέτοια απόπειρα, δεν είναι βέβαιο ότι έχουν δίκιο. Ενας από τους υποστηρικτές της νομοθεσίας του 2024 ήταν ο τότε γερουσιαστής Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος, ως υπουργός Εξωτερικών του Τραμπ σήμερα, αναγκάζεται να ταυτιστεί δημοσίως με τον πρόεδρο στους μύδρους του εναντίον του ΝΑΤΟ.
Τι μπορεί να κάνει
Ακόμη κι αν δεν δρομολογηθεί η επίσημη απόσυρση, ο Τραμπ έχει τη δυνατότητα να μειώσει δραστικά τους 85.000 στρατιώτες που διατηρεί στην Ευρώπη. «Νομίζω ότι ουσιαστικά, με τον πόλεμο στο Ιράν, έχει ήδη καταστήσει το ΝΑΤΟ κενό γράμμα», δήλωσε κορυφαίος Ευρωπαίος διπλωμάτης στο περιοδικό The Atlantic. Η προσπάθεια του Στάρμερ να γεφυρώσει το ρήγμα που άνοιξε το Brexit με την Ε.Ε. και οι συζητήσεις για επέκταση της γαλλικής και της βρετανικής πυρηνικής ομπρέλας στην ήπειρο διαμηνύουν ότι η απεξάρτηση από τον υπερατλαντικό μεγάλο αδελφό διαγράφεται για πολλούς αναπόδραστη.
Δεν είναι αυτονόητο όμως ότι η αποστασιοποίηση της Αμερικής θα ευνοήσει την ευρωπαϊκή ενότητα. Η αμερικανική παρουσία μετρίαζε την οικονομική και τη δημογραφική υπεροχή της Γερμανίας, που προμηνύουν και στρατιωτική υπεροχή, δεδομένης της γρήγορης στρατιωτικοποίησης της οικονομίας της. Το πώς θα εκτιμήσουν τη δυναμική μιας πιο αυτόνομης από τις ΗΠΑ, αλλά και πιο γερμανικής Ευρώπης οι ελίτ της Γαλλίας, της Πολωνίας και άλλων χωρών δεν είναι καθόλου δεδομένο. Σε εποχές ιστορικών αλλαγών, τα φαντάσματα της Ιστορίας αφυπνίζονται.
