«Πιστεύω ότι θα έχω την τιμή να καταλάβω την Κούβα. Είναι μεγάλη τιμή. Είτε την απελευθερώσω είτε την πάρω. Βασικά μπορώ να κάνω ό,τι θέλω με αυτήν». Ο Ντόναλντ Τραμπ σκέφτεται φωναχτά μπροστά στις κάμερες. Δίπλα του στέκεται ο κουβανικής καταγωγής υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ. Ο Μάρκο Ρούμπιο έχει ειδικό ενδιαφέρον για τη χώρα που απέχει μόλις 150 χιλιόμετρα από το Στενό της Φλόριντα. Πιστεύει ακράδαντα ότι η ηγεσία της δεν ξέρει πώς να «επιδιορθώσει» την πατρίδα των γονέων του. Γι’ αυτό και θα πρέπει να αντικατασταθεί.
Ούτε τον καιρό δεν άφησε ασχολίαστο ο Αμερικανός πρόεδρος. Είναι «υπέροχος στην Κούβα» και άλλωστε «δεν βρίσκεται στη ζώνη των τυφώνων». Οι αιχμές από το Οβάλ Γραφείο έπεσαν σαν βούτυρο στο ψωμί των σκληροπυρηνικών της Αβάνας, οι οποίοι καταγγέλλουν τις ΗΠΑ ότι αυτό που στην πραγματικότητα επιθυμούν είναι η προσάρτηση της μεγαλύτερης νήσου στην Καραϊβική. «Ενα είναι βέβαιο. Οποιοσδήποτε εξωτερικός εισβολέας θα συγκρουστεί με μια ακλόνητη αντίσταση», έσπευσε να διαβεβαιώσει ο Κουβανός πρόεδρος Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ.
Ο στόχος
Μετά σχεδόν 70 χρόνια φαίνεται πως το καθεστώς της κομμουνιστικής διακυβέρνησης στην Κούβα εισέρχεται στην πιο κρίσιμη καμπή του. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει αυξήσει την πίεση στην κουβανική διοίκηση εντείνοντας τον αποκλεισμό του νησιού, το οποίο ήδη αντιμετώπιζε δυσκολίες. Ελλείψεις τροφίμων, ενεργειακή κρίση και παρατεταμένες διακοπές ρεύματος διαμορφώνουν το σκηνικό επιδείνωσης της διαβίωσης των κατοίκων. Αβάνα και Ουάσιγκτον βρίσκονται σε συνομιλίες υπό τον εύσχημο τίτλο της «επίλυσης διμερών διαφορών». Πληροφορίες αναφέρουν ως αρχική επιδίωξη των ΗΠΑ να εξαναγκάσουν τον Ντίας-Κανέλ σε παραίτηση, ανοίγοντας τον δρόμο σε έναν αντικαταστάτη ο οποίος θα είναι πιο δεκτικός στα αμερικανικά συμφέροντα.
«Η προσέγγιση του Τραμπ ευρύτερα στη Λατινική Αμερική αφορά λιγότερο μια συνεκτική περιφερειακή στρατηγική και περισσότερο την προώθηση της οικονομικής ασφάλειας των ΗΠΑ, τον έλεγχο της μετανάστευσης και την αντιμετώπιση του αποτυπώματος της Κίνας στο ημισφαίριο. Υπάρχουν χώρες –και ηγέτες– στην περιοχή για τις οποίες ο Τραμπ δεν ενδιαφέρεται καθόλου. Υπάρχουν άλλοι με τους οποίους είναι πολύ ευθυγραμμισμένος και στους οποίους θα βασιστεί για να επιτύχει τους στόχους τού “Πρώτα η Αμερική”.
Το όραμα του Τραμπ – Βασική επιδίωξη των ΗΠΑ είναι η αντικατάσταση του Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ με κάποιον πιο δεκτικό στα αμερικανικά συμφέροντα, όμως σύμφωνα με άλλες εκτιμήσεις η επιδίωξη του Τραμπ είναι να συνδέσει το όνομά του με την πτώση του καθεστώτος που εγκαθίδρυσε ο Φιντέλ Κάστρο.
Είναι κάτι που περιγράφεται σαφώς στη Στρατηγική Εθνικής Ασφαλείας του 2025 μέσα από την ιδέα της “στρατολόγησης και επέκτασης”. Λαμβάνοντας υπόψη και το δόγμα MAGA, δεν προκύπτουν ενδείξεις για μεγάλους δημοκρατικούς ή άλλους ιδεαλιστικούς στόχους των ΗΠΑ στην περιοχή. Οι πολιτικές προς την Κεντρική Αμερική και το Μεξικό θα συνεχίσουν να διαμορφώνονται σε μεγάλο βαθμό από την αποτροπή, την επιβολή και τη συνεργασία τρίτων χωρών –η Κόστα Ρίκα είναι το πιο πρόσφατο παράδειγμα– παρά από μακροπρόθεσμα αναπτυξιακά πλαίσια», τονίζει στην «Κ» η Μαρία Φερνάντα Μποζμόσκι, διευθύντρια στο Κέντρο Λατινικής Αμερικής Adrienne Arsht του Atlantic Council.
Αγορά χωρίς δημοκρατία
Ενα βασικό σημείο εκκίνησης της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ ευρύτερα στο Δυτικό Ημισφαίριο είναι ο περιορισμός της κινεζικής αλλά και της ρωσικής επιρροής σε στρατηγικές υποδομές, όπως λιμάνια, τηλεπικοινωνίες και ενεργειακά δίκτυα. «Η Ουάσιγκτον αντιτείνει την προσφορά κάποιας μορφής εναλλακτικών αμερικανικών λύσεων, αν και όχι πάντα μεγάλης κλίμακας. Σε πολλές περιπτώσεις, οι κυβερνήσεις της Λατινικής Αμερικής θα αντισταθούν. Δεν είμαι καθόλου βέβαιη ότι βλέπουν στον Τραμπ έναν αξιόπιστο και συνεπή εταίρο. Θα συνεργαστούν έξυπνα με τις ΗΠΑ όπου τα συμφέροντά τους συμπίπτουν, αλλά μένει να δούμε αν θα υπάρξει πλήρης αποσύνδεση από άλλους εταίρους.
Συγκεκριμένα, στην Κούβα η προσέγγιση της Ουάσιγκτον το πιθανότερο είναι ότι θα παραμείνει προσανατολισμένη στην πίεση, με περιορισμένη διάθεση για εξομάλυνση. Ο στόχος είναι να περιοριστεί το καθεστώς οικονομικά και πολιτικά. Αλλά η εφαρμογή του σχεδίου για οικονομική μετάβαση, ανάκαμψη και ανασυγκρότηση δεν σημαίνει αυτομάτως ότι συνοδεύεται και από κάποιο δημοκρατικό άνοιγμα. Οπως φάνηκε και στη Βενεζουέλα», εξηγεί η ερευνήτρια του Atlantic Council.
Μπορούν οι ΗΠΑ και η Κούβα να καταλήξουν σε συμφωνία χωρίς να μεσολαβήσει στρατιωτική επιχείρηση; Οταν η Κούβα υποδέχθηκε τις σορούς των 32 στρατιωτών της, που πέθαναν υπερασπιζόμενοι τον Νικολάς Μαδούρο κατά τη διάρκεια της αμερικανικής επίθεσης η οποία οδήγησε στη σύλληψη του ζεύγους Μαδούρο, το κουβανικό καθεστώς ορκίστηκε ότι δεν θα προβεί σε καμία παραχώρηση προς τις ΗΠΑ. Ομως ο Τραμπ στοχεύει σαφώς να συνδεθεί με τον τερματισμό της επανάστασης που κάποτε ξεκίνησε ο Φιντέλ Κάστρο.
Τα κατηγορητήρια
Το γραφείο του εισαγγελέα των ΗΠΑ στη Νότια Φλόριντα φέρεται να προετοιμάζει κατηγορητήρια κατά της πολιτικής και της στρατιωτικής ηγεσίας της Κούβας, συμπεριλαμβανομένων μελών της οικογένειας Κάστρο, για μια σειρά δυνητικών κατηγοριών που σχετίζονται με βίαια εγκλήματα, παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, βασανιστήρια, εμπορία ναρκωτικών, παράτυπη μετανάστευση και κατασκοπεία. Προφανής στόχος είναι να οργανωθεί μια βάση για την παροχή νομικής αιτιολόγησης στο σενάριο στρατιωτικής εμπλοκής. Σύμφωνα με πληροφορίες, η κυβέρνηση Τραμπ προτίθεται να απαγγείλει κατηγορίες και στον Ραούλ Κάστρο. Υπάρχουν επίσης αναφορές ότι αναζητεί εύπορους Ρεπουμπλικανούς δωρητές κουβανικής καταγωγής, οι οποίοι θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν σε μελλοντικούς ρόλους μιας μεταβατικής διοίκησης στην Αβάνα.
Μεταβατική κυβέρνηση – Η κυβέρνηση Τραμπ προτίθεται να απαγγείλει κατηγορίες εναντίον της κουβανικής ηγεσίας, ενώ παράλληλα φέρεται να αναζητεί στελέχη για μια κυβέρνηση με μεταβατικό χαρακτήρα, ανάμεσα στους εύπορους Αμερικανοκουβανούς δωρητές του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος.
«Στη Στρατηγική Εθνικής Ασφαλείας της κυβέρνησης Τραμπ που δημοσιεύθηκε τον Νοέμβριο, το Δυτικό Ημισφαίριο επισημάνθηκε ως η κορυφαία περιφερειακή προτεραιότητα. Μαζί με τα καρτέλ ναρκωτικών, η Κούβα αποτελεί ομολογουμένως μια απίστευτα αποσταθεροποιητική δύναμη στην Κεντρική και στη Νότια Αμερική εδώ και δεκαετίες. Η Κούβα έχει εκπαιδεύσει και υποστηρίξει μαρξιστικές αντάρτικες και ναρκοτρομοκρατικές ομάδες, όπως το FMLN στο Ελ Σαλβαδόρ, οι FARC και ELN στην Κολομβία, και το El Tren de Aragua στη Βενεζουέλα. Ακόμη και μετά τη σύλληψη του Nικολάς Μαδούρο, οι μυστικές υπηρεσίες της Κούβας –G2– πιθανότατα εξακολουθούν να ασκούν σημαντική επιρροή στην πολιτική ηγεσία και στον στρατό της Βενεζουέλας. Για να υπάρξουν ελεύθερες και δίκαιες εκλογές στη Βενεζουέλα, και να αποκατασταθεί η εθνική ασφάλεια που είναι προϋπόθεση για την επανέναρξη των πετρελαϊκών επιχειρήσεων των ΗΠΑ, το κουβανικό καθεστώς θα πρέπει να διαλυθεί και, προφανώς, να αποκατασταθεί μια δημοκρατική και ελεύθερη αγορά στην Κούβα», αναφέρει στην «Κ» η Κριστίν Μπάλινγκ, αντιπρόεδρος στο Institute of World Politics της Ανεξάρτητης Σχολής Αποφοίτων Εθνικής Ασφαλείας στις ΗΠΑ.
Πάντως, οποιαδήποτε άμεση δράση στην Κούβα θα ερχόταν σε μια φάση υψηλής πίεσης για την κυβέρνηση Τραμπ, η οποία έχει να διαχειριστεί τον πόλεμο που βρίσκεται σε εξέλιξη στη Μέση Ανατολή. Πριν από την έναρξη των εχθροπραξιών τόσο στη Βενεζουέλα όσο και στο Ιράν ο αμερικανικός στρατός προετοίμαζε επί εβδομάδες την παράταξη ναυτικών και αεροπορικών μέσων. Αυτό δεν φαίνεται να έχει συμβεί ακόμη κοντά στις κουβανικές ακτές. Σημειωτέον, η ομάδα του αεροπλανοφόρου «USS Gerald R. Ford» μετακινήθηκε στην Καραϊβική για την επιδρομή στο Καράκας, προτού κατευθυνθεί στη Μέση Ανατολή για την επιχείρηση στο Ιράν.
Στο μεταξύ, επιφορτισμένο με το στρατιωτικό και το οικονομικό βάρος του πολέμου στην Ουκρανία, το Κρεμλίνο –το οποίο ανέκαθεν αποτελούσε έναν από τους πονοκεφάλους των Αμερικανών προέδρων πριν από κάποια στρατιωτική επέμβαση– δεν έκανε αισθητή την παρουσία της Ρωσίας στη Μέση Ανατολή. Αντίστοιχη είναι η προσδοκία της Ουάσιγκτον και για την περίπτωση της Κούβας, αν και η Μόσχα έστειλε προς την Καραϊβική δύο δεξαμενόπλοια φορτωμένα με πετρέλαιο που υπόκεινται σε αμερικανικές κυρώσεις.
Ο ρόλος του Ρούμπιο
Ο Μάρκο Ρούμπιο ηγείται των διαπραγματεύσεων με την Κούβα. Πιθανώς προετοιμαζόταν σε ολόκληρη την πολιτική καριέρα του γι’ αυτή τη στιγμή. Δεν είναι τυχαίο ότι το πρώτο ταξίδι του στο εξωτερικό ως υπουργού Εξωτερικών ήταν στην Κεντρική Αμερική και στην Καραϊβική, με στόχο να βοηθήσει στην αναχαίτιση των μεταναστευτικών ροών και να προετοιμάσει το έδαφος για την αντιπαράθεση με τη Βενεζουέλα.
Το ερώτημα είναι αν θα επιβεβαιώσει τις προσδοκίες των Αμερικανοκουβανών συμπατριωτών του, οι οποίοι επιθυμούν δημοκρατία στην Αβάνα, μαζί με την επιστροφή των κατασχεμένων περιουσιών τους από τη δεκαετία του 1960. Μια συμφωνία στα πρότυπα της Βενεζουέλας, η οποία διατήρησε το καθεστώς επιβάλλοντας μια πιο συνεργάσιμη ηγεσία, είναι σίγουρα πιο εύκολη και κατ’ επέκτασιν δελεαστική επιλογή για τον πρόεδρο Τραμπ. Με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, όπως με νόημα μας είπε η Κριστίν Μπάλινγκ, «η Κούβα είναι πιθανότατα η επόμενη».
