Σβούρα. Γιο γιο. Καρουζέλ. Ανεμοδούρα. Βασιλιάς του χάους. Ο διεθνής Τύπος κοντεύει να εξαντλήσει το οπλοστάσιο των λογοτεχνικών μεταφορών για να περιγράψει την αλλοπρόσαλλη συμπεριφορά του Ντόναλντ Τραμπ στον πόλεμο κατά του Ιράν. Θα πει κανείς ότι οι απίθανες μεταστροφές του δεν θα έπρεπε να εκπλήσσουν, δεδομένου ότι φημίζεται για την ικανότητά του να λέει και αυτό και το ανάποδο μέσα στην ίδια μέρα, την ίδια ώρα, με την ίδια φράση, την ίδια ανάσα.
Ωστόσο, είναι πολύ διαφορετικό να βλέπουμε τις κυβιστήσεις του σχετικά με τους τελωνειακούς δασμούς ή τη Γροιλανδία από το να παρακολουθούμε την Αμερική να συμπεριφέρεται σαν ένα τρελό καρουζέλ, φορτωμένο με Τόμαχοκ, σε έναν μεγάλο, περιφερειακό πόλεμο με δυνητικά τεράστιες επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία και ασφάλεια.
Το μήνυμα της Μοσάντ
Η επιχείρηση «Επική Οργή» ξεκίνησε το πρωί του Σαββάτου 28 Φεβρουαρίου, με τον Τραμπ να καλεί τους Ιρανούς «να πάρουν στα χέρια τους την κυβέρνηση», δηλαδή να δράσουν ως το πεζικό της αμερικανικής πολεμικής μηχανής και να ανατρέψουν το καθεστώς. Oπως έγραψαν στις 22 Μαρτίου οι New York Times, ο διευθυντής της ισραηλινής μυστικής υπηρεσίας Μοσάντ τον είχε πείσει ότι κάτι τέτοιο ήταν ήδη δρομολογημένο. Ο Αμερικανός πρόεδρος πίστεψε ότι ο πόλεμος θα ήταν, με τα δικά του λόγια, κάτι σαν μια «ολιγοήμερη εκδρομή» και πιθανόν να είχε λήξει προτού ανοίξουν οι αγορές και τα χρηματιστήρια, το πρωί της Δευτέρας. Η εξόντωση του Χαμενεΐ και άλλων Ιρανών ηγετών από τις πρώτες ώρες της σύγκρουσης ενίσχυσε την αισιοδοξία του.
Λάθος εκτίμηση – Ο Τραμπ πίστεψε ότι το καθεστώς του Ιράν θα παραδινόταν επειδή ήταν σοβαρά εξασθενημένο. Στην πραγματικότητα, το καθεστώς αντέδρασε με όλο του το σθένος ακριβώς επειδή αισθανόταν ότι έδινε έναν
υπαρξιακό αγώνα τού «όλα ή τίποτα».
Η υπομονή δεν είναι, όμως, το ισχυρότερο προσόν του. Μόλις μία ημέρα αργότερα, καθώς η ποθητή εξέγερση δεν είχε ξεσπάσει ακόμη και το καθεστώς δεν έδειχνε σημάδια κλονισμού, δήλωσε στην Daily Mail ότι ο πόλεμος μπορεί να κρατήσει «τέσσερις-πέντε εβδομάδες» και στους New York Times ότι η ιδανική λύση θα ήταν όχι η αλλαγή καθεστώτος, αλλά ένα σενάριο τύπου Βενεζουέλας. Στις 8 Μαρτίου ανακοίνωσε ότι ο πόλεμος «σε μεγάλο βαθμό ολοκληρώθηκε», παρότι την ίδια ημέρα ο υπουργός Πολέμου Πιτ Χέγκσεθ έλεγε ότι «βρισκόμαστε μόνο στο ξεκίνημα». Οταν ο Τραμπ ρωτήθηκε, την επομένη, τι από τα δύο ισχύει, απάντησε: «Πιθανότατα και τα δύο». Και όταν ο παρουσιαστής του Fox News επέμεινε, ζητώντας του να διευκρινίσει πότε θα τελειώσει ο πόλεμος, απάντησε: «Οταν το νιώσω εγώ. Οταν το νιώσω στα κόκαλά μου».
Στο μεταξύ, η παγκόσμια οικονομία ήδη ένιωθε τις βαριές επιπτώσεις του πολέμου, καθώς το Ιράν είχε ενεργοποιήσει το πραγματικό πυρηνικό του όπλο, τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ. Θορυβημένος ο Τραμπ, εκεί που έλεγε ότι οι ΗΠΑ «δεν έχουν ανάγκη κανέναν», άρχισε να εκλιπαρεί την Ευρώπη, την Ιαπωνία, ακόμη και την Κίνα, τον υπ’ αριθμόν ένα ανταγωνιστή της Αμερικής, να βοηθήσουν στο άνοιγμα των Στενών, για να εκραγεί εναντίον των συμμάχων του, χαρακτηρίζοντάς τους «δειλούς» επειδή αρνήθηκαν να πληρώσουν τον λογαριασμό για τα δικά του σπασμένα. Ενδεικτική της απόγνωσής του ήταν η απόφαση να άρει τις κυρώσεις για το πετρέλαιο της Ρωσίας αλλά και αυτού του εμπόλεμου Ιράν, σε μια προσπάθεια να καταπραΰνει τις αγορές.
Ανταλλαγή απειλών
Μ’ αυτά και μ’ αυτά φτάσαμε στον τραγέλαφο του τελευταίου δεκαημέρου. Στις 20 Μαρτίου ο Τραμπ δήλωσε ότι δεν βιάζεται για εκεχειρία, αφού ο στρατός του «συνεχίζει να αφανίζει» το Ιράν. Λίγες ώρες αργότερα, δήλωσε ότι «βρισκόμαστε πολύ κοντά στην αποκλιμάκωση». Την επομένη, ο ίδιος άνθρωπος έθεσε τελεσίγραφο στην Τεχεράνη να ανοίξει εντός 48 ωρών το Ορμούζ, υπό την απειλή ότι σε διαφορετική περίπτωση θα εξαϋλώσει «έναν προς έναν» τους ιρανικούς σταθμούς παραγωγής ενέργειας.
Προβλέψιμα, το Ιράν απάντησε ότι θα καταστρέψει με τη σειρά του όλους τους σταθμούς ενέργειας, όπως και τα κέντρα αφαλάτωσης θαλασσινού νερού στις χώρες του Κόλπου, προκαλώντας πανδαιμόνιο στις διεθνείς αγορές. Στο μεταξύ, ιρανικοί πύραυλοι είχαν πλήξει την Ντιμόνα, έδρα του ισραηλινού πυρηνικού προγράμματος, που προστατευόταν –αναποτελεσματικά, όπως αποδείχθηκε– από την τριπλή αντιπυραυλική ασπίδα του Ισραήλ (Σιδερένιος Θόλος, Σφενδόνη του Δαυίδ, Arrow 3) και από τους αμερικανικούς πυραύλους THAAD.
Καθώς η «ολιγοήμερη εκδρομή» εξελισσόταν σε παρατεταμένο θρίλερ, ο Τραμπ παρέτεινε, την περασμένη Δευτέρα, κατά πέντε ημέρες την προθεσμία που είχε θέσει, υποστηρίζοντας ότι διεξάγονται «πολύ παραγωγικές διαπραγματεύσεις» με τα «πιο αξιοσέβαστα» στοιχεία της ιρανικής ηγεσίας, με στόχο μια «συνεκτική συμφωνία για τον τερματισμό όλων των πολέμων στη Μέση Ανατολή».
Τις επόμενες ημέρες διέρρευσε αμερικανικό ειρηνευτικό σχέδιο 15 σημείων, το οποίο προσφέρει στην Τεχεράνη ένα δηλητηριασμένο φρούτο: την άρση όλων των οικονομικών κυρώσεων, πράγμα ζωτικής σημασίας για τους Ιρανούς, με αντάλλαγμα όχι μόνο τον τερματισμό του πυρηνικού προγράμματος, αλλά και ταπεινωτικές υποχωρήσεις αναφορικά με τους βαλλιστικούς πυραύλους και την υποστήριξη των Χαμάς, Χεζμπολάχ και Χούθι. Φυσικό ήταν η ιρανική ηγεσία να απορρίψει την πρόταση και να αντιπροτείνει τους δικούς της, εξίσου μαξιμαλιστικούς όρους.
«Τελειώνουμε σύντομα» – Την Παρασκευή, ο Μάρκο Ρούμπιο έπαιξε τον δικό του ρόλο στο «θέατρο του παραλόγου» των τελευταίων ημερών δηλώνοντας ότι οι Αμερικανοί θα πετύχουν τους στόχους τους «σε λίγες εβδομάδες» χωρίς να χρησιμοποιήσουν χερσαίες δυνάμεις.
Με τις μετοχές και τη δημοτικότητά του σε ελεύθερη πτώση, ο Τραμπ παρέτεινε την Πέμπτη για ακόμη δέκα ημέρες την προθεσμία προς την Τεχεράνη, εν μέσω πληροφοριών περί επικείμενης συνάντησης Αμερικανών και Ιρανών αξιωματούχων στο Ισλαμαμπάντ. Την ίδια στιγμή, όμως, το Πεντάγωνο έστελνε στον Κόλπο χιλιάδες πεζοναύτες και αλεξιπτωτιστές, με τα σενάρια να οργιάζουν για επιχείρηση χερσαίων δυνάμεων, σε συνεργασία με τον στρατό των Εμιράτων, για την κατάληψη της νήσου Αμπού Μούσα και δύο μικρότερων νησιών στα Στενά του Ορμούζ.
Τα Εμιράτα διεκδικούν από το Ιράν αυτά τα νησιά, παρότι δεν είχαν δημιουργηθεί ως κράτος όταν τα κατέλαβε ο στρατός του Σάχη, το 1971. Την Παρασκευή, ο Μάρκο Ρούμπιο έπαιξε τον δικό του ρόλο σε αυτό το «θέατρο του παραλόγου» δηλώνοντας ότι οι Αμερικανοί θα πετύχουν όλους τους στόχους τους «σε λίγες εβδομάδες» χωρίς να χρησιμοποιήσουν καθόλου χερσαίες δυνάμεις.
Το συμπέρασμα από όλη αυτή τη φρενίτιδα είναι ότι ο Τραμπ πασχίζει να βρει ένα δρόμο τερματισμού του πολέμου, αλλά δεν τα καταφέρνει· αντιθέτως, κινδυνεύει να παρασυρθεί από τη δίνη της ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης. Ολα ξεκίνησαν από το αρχικό του λάθος: πίστεψε ότι το καθεστώς του Ιράν θα παραδινόταν επειδή ήταν σοβαρά εξασθενημένο στρατιωτικά (από τον πόλεμο του Ιουνίου), περιφερειακά (από την κατάρρευση του Ασαντ και τον αποκεφαλισμό της Χεζμπολάχ) και εσωτερικά (από το κύμα των διαδηλώσεων του Δεκεμβρίου – Ιανουαρίου). Στην πραγματικότητα, το καθεστώς αντέδρασε με όλο του το σθένος ακριβώς επειδή ήταν εξασθενημένο και αισθανόταν ότι έδινε έναν υπαρξιακό αγώνα τού «όλα ή τίποτα» – σαν τη γάτα που, αν κάνεις το λάθος και τη στριμώξεις χωρίς να της αφήσεις δρόμο διαφυγής, θα βγάλει νύχια και θα χυμήξει καταπάνω σου.
